A Saighdear a theich as an arm

67Calum I. Mac Ghille EathainGriminis, Beinne bhFadhlaBheinne bhFadhlaBheinne bhFadhlaIonbhar-nis4/5 : XI : '43Aonghuis Mhic Ghille Mhaoil75talmhaidheGhrìminis, Beinne bhFadhlasinsgéalathair, Calum3095Griminis,Aonghus Barrach a d' innis:A.T. 5664/5 : XI : '48.A' Saighdear a theich as an arm.Bha siod ann saighdear agascha robh e anabarrach fhéin toilite a'san arm idir. Ach bha e a' studaigeadhcearst gu leòr gu fiachadh e ri teicheadhuair na uair eigin. Bha a shùil amach daonnan, daonnan fiach gu dé andòigh a b' fhearr a dhèarradh eair son falabh gun fhiosda. Cha dodh'innis e do dhuine. Ach studaige a seo, o'n a bhitheadh e air68419.geàrsd gum b' e seo an t-am. Seo mar abha. 'N uair a chuireadh gon a gheàrsde, dh'fhalabh mo laochan agas bhitheadhùine gu leòr aige m' an ligeadh a' feareile air son a reilìobhadh. Dh'fhalabhe agas chum e roimhe air feadh nah-oidhcheadh. 'N uair a bha a' lathaair tighinn, bha e pìos math airfalabh ach air na h-òrsdain a' là'r-na-mhàireach cha robh sgial air anfhear a bh' air geàrsd. Cha robh fhiosgu dé dh'éirich dhà. Bha iad ag"enquireadh" m'an cuairst a fac(hc)adhe. Cha robhthar 'ga fhaic(hc)inn. Achshnõtadh a mach co dhiubh nach robhe uile toilite a's an aram agasgu robh e air son "slipeadh" bhuaithe.Rinn iad a mach gur h-e teicheadha rinn e agas dh'fhalabh corpolairagas fear singilte as a dheadhaidh.Bha esan a nisd air pìos math adhèanamh agas bha e a' faighinn biadhthall is a bhos. 'N uair a bha epìos math air falabh smaointich e anuair san gun cumadh e (h)rõimheẽ.a latha is a dh'oidhche agasgun dèanadh e an t-astar na b' fhearr.149.69Seo mar a rinn e. Bha e cunntaislathaichean a' coiseachd agas cunntais oidhchean.Ach a' latha a bh' ann a seoco dhiubh agas e gu math sgìth,chuala e brag pònaidh as a dheadhaidhair a' rathad agas sheall e agas gudé an truaighe a bha seo achcorpolair agas saighdear singile comhlaris:"A! well, ors esan, "tha t-seansa", ors esan,gu bheil mise", ors esan, "air mo ghlac(hc)adh""Chlose" iad suas ri thaobh agas thuirstiad:"C' àite", ors an corpolair, ors esan, "a bheil thua' dol?""An dà, ors esan, "chan 'eil sìon adh'fhios 'm.""Gu dé thug orst", ors esan, "teicheadh"."An dà thug", ors esan, "nach b' urrainndomh a bhith beò. Chan 'eil biadh againn'ga fhaighinn," ors esan. "Chan 'eil tuarasdalagainn 'ga fhaighinn", ors esan. "Tha sinn.'nar sléibheachan "(slaves)" ann a shin againn",ors esan, "'gar drilleadh", ors esan, "mar gumbitheadh na coin. Chan 'eil mios a' choinoirnn.""O! ma tha", ors esan, "ma bha drill (h)roimheĩ.144.70orst" ors esan", 's ann a bhios an drilleadhan dràsda.""An dà," ors esan, "tha siu péin glé shuarachcuideachd", ors esan, "dol a thilleadh dha'nàite", ors esan, "nach fanadh coin fhéinbeò ann gun tighinn air na daoine nangabha siu mo chomhairle-sa dh'fhalaadhsiu comhla rium fhìn. Cha till miseidir", ors esan, "agas tha e achearst cho math dhaoi'-se," ors esan,"fala comhl' rium. Doch gum bidh",ors esan," rud eigin de "life" againnco dhiubh," ors esan, "'n uair a bhiosar toil fhìn againn. Chan 'eil mathdhut bruidhinn ri duine", ors esan, "nacoimhead air", ors esan, "a's an dàshùil ach thu a bhith a chearstcho similidh", ors esan, "ri rodan abhitheadh aig cat eadar a spoganagas gabha sì-se mo chomhairle-sa", orsesan. "Bho'n a tha sinn cho fada airfalabh o na barracks", ors esan, "leanusinn a chéile", ors esan."O! an dà", ors an corpolar, ors esan, "chadean sin an grõthach", ors esan. "Feumamise," ors esan, "tilleadh," ors esan, "agas thusaa thoir' liom."71145"An dà," ors esan, "cha till mise leat", ors esan,"agas gabh mo chomhairle," ors esan "agasbidh sinn glé dhòigheil," ors esan: "'n uair agheibh sinn obair", ors esan, "bidh sinncomhla aic(hc)e", ors esan, "agas nì sinn dàleith", ors esan, "roinn air a chuilesgillinn a bhios againn", ors esan, "gusa faigh a' fear ma dheireadh achuid agas gabh thusa mo chomhairle-s': orsesan, "agas bidh ann glé mhath dheth."Agas dh'obraich e an corpolair codhiubh gus na dh'aontach e falabhcomhla ris:"Very well, ma tha", ors esan, "chan 'eil dùil'm", ors esan, "nach falabh mi comhlariut agas", ors esan, "chan fhaigh iad greimoirnn idir", ors esan. "Tha na ponaidheanagainn", ors esan, "agas falaa sinn gusgoinneil leotha", ors esan. "Chan fhalabhfeadhainn eile as ar deadhaidh", ars esan,"gus an toir iad dùil fairis", ors esan,"gun till sinne agas bidh à-sin anuair sin fadalach."'S e Iain an t-ainim a bh' air a'ghille, a' chiad fhear a dh'fhalabh, agasbha e glé thoilite:"Thig", ors esan, "air mo chulu-sa," ors an14672corpolair:"O!", ors esan, "bheir sinn an t-urramdhut fhéin", ors esan, "gum bidh ant-each agat dhut fhéin," ors esan, "agasthéid mi air culu a' ghille eile ath' ann a seo."Bha eagal air Iain cearst guleòr na rachadh e air cùl a'chorpolair gun tionndadh e m'an cuairst,agas gun toireadh e aghaidh air nabarracks. Ach gad a thionndadh a' feareile m'an cuairst: dhèanadh e angrõthach air an fhear eile air son gumbitheadh e "cleur" is e. Chaidh e aircùlu a' ghille eile, air cùl an eicha bh' aige agas dh'fhalabh iad. Bhaiad a' cumail ro(m)pa agas dh'fhoghainiad sin, gu sgoinneil air na h-eich. Achchunnaic iad a sin taighean bòidheach,bòidheach air a' rathad:"Well," ors Iain, ors esan, "tha an t-acrasoram fhìn", ors esan, "agas 's fhada nachdo dh'ith mi biadh", ors esan, "agaschan 'eil dùil 'm," ors esan, "nach téidsinn gon an taighe a th' ann aseo," ors esan, "agas iarra sinn biadh ann.""An dà," ors an corpplair, ors esan, "chan 'eil73mi fhìn falamh dheth cuideachd", ors esan. "Chado dh'ith mi biadh", ors esan, "o dh'fhàgmi na barracks."Rànaig iad an taigh a bh' ann bhasheo agas chan fhac(hc)a iad taigh riamha bha cho boidheach ris, ri taobh a'rathaid. Chaidh iad gon an taighe isthànaig iad far mun nam pònaidheanagas chẽail iad na pònaidhean agasbha an dorus fosgailte. Chaidh iad astaigh dha'n taigh. Bha teine briaghaa staigh ann a shin a' gabhail agastrustachan m'an cuairst air. Cha robh aonduine ann:"Well", ors Iain, os esan, "tha seo neònach",ors esan. "Nach ann a seo a tha anaon taigh is bòidhche a chunna miriamh," ors esan, "a muigh 's a staigh",ors esan, "agas", ors esan, "chan 'eilcol(t)as air duine."Ach chunnaic iad dorus shuas:"Tha col(t)as doruis a siod", ors esan, "agas's dòcha gu bheil cuid eigin shuas a'sa' rum a tha sin. 'S ann a théidmi suas", ors esan, "gon an doruisagas fosglaidh mi e agas", ors esan,"ma tha duine ann", ors esan, "iarra11311474mi biadh air."Dh'fhalabh e gon an doruis agasbha càch 'ga chasg. Cha chaisgeadh iadIain idir. Dh'fhosgail e an dorus agasbha bòrsd ann a shin a b' àille achunnaic e riamh agas a chuile seòrsaa smaoin(t)eacheadh e de bhiadh airagas trì sẽithrichean timicheall air a'bhòrsd."Well, fhearu", ors esan, "tha bòrsd a seo",ors esan, "agas tha a chuile seòrsa bidhidhair", ors esan, "agas thigiu a nuas", orsesan, "agas gun gabhamaid am biadh, codhiubh," ors esan. "Biodh ar brù làn", orsesan, "brith dé thig oirnn", ors esan, "gumbidh sinn na's làidire", ors esan, "airguaillean a' chéile air son am batala sheasamh.""O! thig a nuas as a sin", ors an corpolair,"gus a faigh thu òrdan.""An dà, tha òrsdan gu leòr agam", orsesan, "mo bhrù a lìonadh", ors esan, "agas igu math feumach air. Mar a tig sì-se",ors esan, "tha mise a' dol a shuidhesìos."Seo mar a bha co dhiubh. Shuidh Iainagas theann e air a bhiadh. 'N uair a11575chunnaic càch nach robh Iain a' dol a ghabhailcomhairle chaidh iad fhéin suas agas shuidhiad aig a' bhorsd agas ghabh iad ambiadh agas ghabh iad gu math a 'n uaira ghabh iad am biadh thànaig iad anuas. Bha iad treis a staigh:"Chan 'eil dùil 'm", ors Iain, "gu falasinn a nochd as an àite sa", ors esan,"agas théid sinn a mach a shealltainn",ors esan," m'an cuairst", ors esan, "fiachgu dé chì sinn."Dh'fhalabh iad a mach co dhiubhas an taigh bhòidheach a bha seo, agasbha iad a' coimhead m'an cuairst agasbha locha an taobh shìos dha'n taighagas trì ealachan air a' loch:"O! nach ann a shin", ors esan, "a thana h-ealachan is briagha a chunna miriamh", ors esan."O! gu dearatha," ors an corpolair, "agas anaghaidh a staigh," ors esan, "gu tìr."Bha iad a' coimhead m'an cuairst isa' coimhead iongnaidhean m'an cuairst antaighe agas:"'S ann is fhearr dhomh," orsa duine, ors esan,"na h-eich a chuir air dòigh agas chatéid sinn seach a seo fhéin a nochd11676Chuireadh air dòigh na h-eich co dhiubhagas thill iad a staigh agas bha anteine bu bhriagha a chumaic iad riamhm'an coinneamh gan a dhol às riamh."Well", ors Iain, ors esan, "a' rud a nìsinn", ors esan, "gabha sinn an còrr dhana bheil air a' bhòrsd," ars esan, "agas,"ors esan, "chan 'eil dùil 'm", ors esan,"nach téid sinn dha'n leabaidh."Bha trì leapthannan a's a' rum abha seo:"Feumaidh," ors esan, "gu bheil cuid eigin a'dol a thighinn" ors esan "air son tighinndha na leapthannan seo 'n uair a tha natrì leapthannan a's a' rum."Dh'fhalabh iad agas chaidh iadsuas agas bha am bòrsd cho làn is abha e riamh. Cha do dh'aithnich iadriamh gun dug iad greim dheth:"Well, a Shioradhachd", ars Iain, "'s e grõthachneònach a tha seo", ors esan. "Cha mhórnach do dh'ich sinn", ors esan, "na bh' aira' bhòrsd agas", ors esan, "an dràsda," orsesan," tha am bòrsd", ors esan, "mar abha e riamh," ors esan, "cho làn dhana chuile seòrsa."Ach ghabh iad am biadh, co dhiubh,77agas chuir iad dhiubh am brògan agas anaodaichean agas chaidh a chuile fear riamha leabaidh leaba air leith aig a chuilefear, agas chaidh iad innte agas chaidiliad agas chaidil iad glé mhath a'latha sa. Ach cha robh an corpolair a'faighinn mòran cadail idir ach uair eiginair feadh na h-oidhcheadh dhùisg e agasbha am boireannach bu bhriagha a chunnaice riamh 'na chadal ri thaobh agasthug e sùil agas bha boiseannachcomhla ris gach fear. Cha do lig eaon dad air ach cha deach priobadhair a shùil tuilleadh gus a robha' latha ann. 'N uair a bha a' lathaann, dh'éirich a chuile té riamh agasghabh i a breaceart agas chaidh iadsìos dha'n chidsin agas an an tiotanbha iad 'nan ealachan:"Well", ors esan ris fhéin, "sin na h-ealachana chunna sinn an dé agas feumaidh", orsesan," gu bheil rud air choir eigin ann,"ors esan, "brith gu dé obair e."Ach uair eigin suas ann antreis de latha agus dh'éirich iad. Bhaam bòrsd cho làn riamh is a bhae riamh. Ghlan iad iad fhéin is chuir11711878iad iad fhéin an òrsdan is shuidh iadaig am biadh. Ghabh iad am breaiceast.Dh'fhaidhneachd an corpolair dhe na gilleaneile an d'fhuair iad cadal math araoir:"An dà, fhuair," ors Iain," ors esan, "agas bhami ag aisling", ors esan. "Fhuair mi damaistemhór", ors esan, "ag aisling," ors esan."Dé 'n aisli(n)g a bha thu a' faic(hc)inn", orsesan."Leòra, bha", ors esan, "a' leidi bu bhriaghaa chunna mi riamh", ors esan, "'na cadalri m' thaobh agas bha mi air mochlisgeadh", ors esan, "gu suathainn rithe leischo briagha 's a bha i.""An dà", ors esan, "chunna mise a leithideile," ors an corpolair."An dà, ma chunnaic", ors a' fear eile, "chunnamise a leithid eile," ors an gille eile."O! ma tha chunna sinn 'nar triùir iadagas a' rud a b' iongantaiche liom-sa,dh'fhalabh iad 's a' mhaduinn", ors esan,agus " ors esan, "chaidh iad nan ealachan."ach siod thusa," os esan, "an iad nah-ealachan a tha 's a' locha an taobhshìos dha'n taigh", ors esan.'N uair a dh'éirich na fear is79a ghabh iad am breaiceast sheall iad amach agus bha na trì ealachan air a'loch. Bha iad a' coimhead m'an cuairstorm a shin agas bha col(t)as gu màthsgìth air Iain. B' e sin a' chiad fheara theich as an arm:"Dé", ors esan, "a tha siu air thuar adhèanamh an diugh!" ors Iain."Well", ors an corpolair, ors esan, "tha col(t)asmath sgìth orst fhéin", ors esan, "agas," orsesan," nach fhaod sinn fuireach a seofhéin an diugh.""An dà, bha mi a' smaointinn sin. Chan 'eil,tha mi a' smaointinn àite air an t-saoghalis fhearr na seo a' chearst àite a's a bheilsinn. Tha sinn a' faighinn", ors esan, "biadh isdeoch", ors esan, "mar a dh'icheas sinnagas glaine", ors esan, "agus comhfhurstachdẽ.nach d'fhuair sinn riamh (h)roimhe", orsesan," a dh'fhala sinn", ors esan," ataigh ar n-athar agas tha mi fhìn a'smaointinn", ors esan, "gu fan mi deagh-threisann.""Glé mhath," ors an corpolair, "mar a tig antòir oirnn.""O! cha tig", ors esan. Ma thig," ors esan, "isfhurasda dhuinn", ors esan," a dhol a falach11412080ors esan. "Chan eil rathad ac(hc)a airfaighinn ann a seo. Cuiridh sinn na h-eich",ors esan, "a dh'àite nach fhaic(hc)ear iadagas bidh iad glé dhòigheil ann", orsesan, "gus am bidh sinn a' falabh."Seo mar a bha co dhiubh. Bha iada' bruidhinn a nunn is a nall ann ashin, 'ga stadhadh fhéin air a' chroc(hc),agas 'n uair a bha iad feumach airbiadh, bha iad a' dol a staigh. Bhaam bòrsd briagha a bha sin cho làn's a bha e riamh dhe'n a chuile seòrsaa ghabhadh e:"An dà", ors Iain, ors esan, "cha robh sinnriamh air an t-saoghal luchd", ors esan,"ach seo", ors esan, "ma leanas e, a'rud a leanas, tha mi a' smaointinn."Chuir iad seachad a' latha singu toilite agas am bial na h-oidhcheadhghabh iad a' suipear agas chaidh achuile fear riamh dha leabaidh fhéin.Bha iad ann a shin cunntais mhórmhìosan agas bha na h-ealachan, natrì ealachan air a' loch. Ach codhiubh a's a' mhìos ma dheireadh dha'nbhliana – cha robh ach beagan lathaicheanis iadri dhol seachad dha'n bhliana ann:81"Well", ors Iain, ors esan, "tha e a' cuir iongnadhmór, mór oram", ors esan, "am boireannach atha ri m' thaobh", ors esan, "agas i 'nacadal", ors esan, "'n uair a dhùisgeas miagas," ors esan, "'n uair a dhùisgeas mi arithist", ors esan, "cha bhidh sgial ora. Achchan 'eil dùil 'm", ors esan, "nach fhaighmi greim ora latha eigin", ors esan."An dà, ors an corpalair, ors esan, "tha gachté a' cuir iongnadh oram fhìn", ors esan,agas," ors esan, "tha mi a' fiachainn", orsesan, "a bhith 'nam dhùsgadh", ors esan,fiach an glac(hc) mi i", ors esan, "m'anéirich i agas tha an cadal a'tighinn oram a rithist", ors esan, "agas'n uair a dhùisgeas mi", ors esan,"chan 'eil sgial agam air a' bhoireannach.""Well ", ors esan, "nì mise aona cheann,"ors esan, "air son a' glac(hc)adh, anté tha comhla rium fhìn."Ach an oidhche a bh' ann a seochaidh iad a chadal gu math tràthagas chaidil iad agas dhùisg Iain annan tighinn a' latha. Dh'fhan e gumath soc(hc)air ri taobh a' bhoireannaichagas 'n uair a bha an t-àm aic-s'dh'éirich iéirigh, agas rug Iain ora12112282"Well", ors esan, "tha mi air son bruidhinnriut. Tha thu gus a bhith bliana a'cadal comhla rium," ors esan, "agascha duirst mi fac(hc)al riamh riut," ors esan,"agas 's e bu choireach ris a sin", orsesan, "cha robh mi", ors esan, "'gadfhaighinn", ors esan, "'n uair a dhùisginn.C' àite," ors esan, "a bheil thu a' dol," orsesan, "'n uair a tha thu a' falabh asa seo agas cà 'm bidh thu", ors esan,"fad a' latha.""O! well", ors ise, "nach 'eil sin bochd. Nambithea tu air fuireach," ors ise, "gu cheanntrì latha eile," ors ise, "bha sinne "lucky"a chuile h-aon againn. Sinne clann Raoi",ors ise, "agas chaidh ar cuir (bh)o gheasuann a seo", ors ise, "gus an caidleam.Bhitheamaid ann gu sìorraidh", ors ise, "gusan caidleamaid comhla ri triùir shaighdeireanfad bliana. Tha sinn a nisd (bh)o nageasu", ors ise, "cho dona is a bhasinn riamh.""O! well, well", ors Iain, "nach mi thaduilich," ors esan. "Tha mi cho duilich," orsesan," agas nach gabh e innseadh doneach 's a' bith", ors esan, "agas", orsesan, "a bheil dòigh 's a' bith eile83ann", ors esan," air a faigh sin o nageasu", ors esan."O! tha aon dòigh eile ann", ors ise, "achtha eagal oram", ors ise, "nach dèan sì-sean grõthach.""Dé 'n dòigh a tha sin?" ors esan."Tha", ors ise, "a' chraobh mhór a th' air(ia)bialu an taighe", ors ise, "a spionadh", orsise, "as na riomhaich", ors ise, "le trìspìonaidhean agas tha fior-eagal oram", orsise, "nach dèan sì-se an grõthach air asin.""O! well," ors esan, "tha e glé bhochd dhuinne,"ors esan, "a bhith anna a sheo", ors esan, "ochionn bliana", ors esan, "air an deagh-bheathachadh,ors esan, "agas air a deagh-chàradh", orsesan, "mar a dèan sinn," ors esan, "ant-euchd a tha sin", ors esan, "ma ghabhase dèanamh", ors esan. "O'n a bha misecho rosadach", ors esan, "agas gun abhruidhinn mi rìbh-se", ors esan.Ach ligeadh air falabh na h-ealachanagas dh'fhalabh a chuile té riamh glémhì-shunndach. Cha duirst càch guth ach Iain:"Well bha Iain gu math dunrathach, duilichair son a' rud a rinn e:"Illean," ors esan, "eiriu "agas deanamaid uile122484dhìcheall", ors esan, "air a' chraobh," ors esan,"a thoir' as a' riamhaich.""An dà," ors an corpolair, "tha eagaloram", ors esan, "nach dèan sinn angrõthach idir ora.""Well," ors esan, "tha e glé bhochd dhuinn,"ors esan, "a bhith air an deagh-bheothachadhis air ar deagh-chàradh ann a sheo", orsesan. "O chionn bliana", ors esan, "mara dèanamaid dìcheall", ors esan, "air coibhneasna mrathan uaisle a chuir an céill."Thuirst ise gu robh tobar fo'nchraoibh agas nan nigheadh à-san iad fhéina's an tobar gu robh iad air ancuir o gheasu."Ach", ors ise, "tha eagal oram nach tachairsin dha'n taobh-sa."Ach dh'éirich à-san co dhiubh,agas ghlan iad iad fhéin agas ghabh iadam breaiceast:"Well, a nisd", ors Iain, "dèanamaid uile-dhìcheall",ors esan, "air a' chraobh a spìonadh a'sa' riamhaich. Ach chan 'eil mi a'ciallachadh", ors esan, "gun dèan sinn annan aon latha idir e", ors esan. "Bheirsinn", ors esan, "trì latha ora", orsesan. "Bheir sinn", ors esan, "a' chiad85spìonadh an diugh ora. Gheibh an ropannan",ors esan, "agas cẽangaili sinn na ropannanrithe", ors esan, "agas cumaidh sion aig a'spìonadh sin i leis na ropannan. Agusa màireach", ors esan, "bheir sin spìonadheile ora agas", ors esan, "gabha sinn leisa' spìonadh sin a' latha sin a rithistagas an treas latha", ors esan, "bidh.""Thig, cha tig oraSeo a' rud a bh' ann. Chaidhiad a dh'ionnsaigh na craoi·eadh agas'n uair a chaidh iad gon na craoi·eadhbha na h-ealachan dìreach a' togail anẽcraimh bidhidh. Chaidh iad an greim agasthug Iain an t-òrsdan dhaibh agasbha iad mar gum beadh aon duinea' dèanamh a' "phull." Dh'fhiach iad oraagas lig i "brac"."Well", ors esan, "is toil liom siod", orsIain," ors esan, "cumaidh sinn aig a siodi."Chẽa(ng)aileadh na buill. Bha na buillcẽa(ng)ailte agas chuireadh cipeinean airceann nam ball a's an talamh agascheangaileadh gu bàs ann a shin i:"Rinn sinn", ors esan, "glé mhath an diugh," orsesan, "agas ma nì sinn cho math a1252686màireach", ors esan, "bidh sinn glé thoilite."Chaidh iad a staigh agas:"Théid sinn a nisd suas dha'n rum", orsesan, "agas gabhaidh sinn deagh-refreshment'."Dh'fhalabh iad suas dha'n rum agasBha am bòrsd mar a bha e riamh ann ashin. Ghabh iad deagh-refreshmen' ann a shinagas chaidh iad a mach agas bha nah-ealachan a' gairim agas a' seinn agas anaghaidh air tìr:u"Tha sin a ghaladan", ors Iain, "gu math toilite",ors esan, "agas tha mi an dòchas m'an sguirsin dha'n chraobh", ors esan, "gum bidh sinna's toilite. O'n a bha mise cho rosadach",ors esan, "agas gun do bhruidhinn mi risa' leidi a bha comh' rium fhìn."Ach co dhiubh chaidh a' latha sinseachad agas chaidh iad a chadal an oidhchesin agas a' là 'r-na-mhàireach, dh'eirich iadagas bha na h-ealachan air a' loch 'n uaira nochd iad a mach, thean iad air gairim's air corrachail agas an aghaidh air a'chladach. Chaidh iad an greim a's a'chraoibh agas an dà thug iad deagh-"phull"oru a' latha sa agas lig a' chraobh dàbhrac aiste.Dhia, illean, ors esan, tha an grõthach a'10187tighinn ruinn glé mhath", ors esan. "Ceangaile sinn aiga seo i i."O! lig na h-ealachan glaodh asta is theanniad air corrachail. Bha "list" math a nisde airtighinn a's a' chraoibh, agas:"Tha mi cinnteach", orsa Iain, ors esan, "gur h-ann amàireach a bhios am "pull", ors esan, "agasfeumaidh sin", ors esan, "rest" math a ghabhail andiugh", ors esan, "agas", ors esan, "gum bidhsinn "fresh" aondach", ors esan, "air sona' latha a màireach."Chaidh iad a staigh agas ghabh iaddeagh-refreshmen', agas 'n uair a bha àmbidhidh ann, chaidh iad suas agas ghabh iadam biadh. Ghabh iad a mach cuairstagas 'n uair a bha iad treis amuigh thill iad a staigh:"Is fhearr dhuinn", ors Iain, ors esan, "adhol dha na leapthannan agas gum bidheamaid"fresh", ors esan, "gu math "fresh", ors esan, "air son a' latha a màireach."Ghabh iad a suipear agas ghabh iaddeagh-refreshmen'. 'N uair a rinn iad sineachis a ghabh iad an deagh-bhiadh, chaidhiad a laighe agas chaidil iad gu "sound".Cha do dh'airich iad riamh sìon tuilleadhgus an do dhùisg iad 's a' mhaduinn. 'N uair21888a dhùisg iad 's a' mhaduinn dhùisg iad uilegu lèir comhladh. Dh'éibh Iain:"A bheil siu," ors esan, "'nar dùsgadh?""Tha", orsa na gillean eile"Well", ors esan, "tha latha mór againn andiugh", ors esan," ri dheanamh", ors esan, "agas's fheàrr dhuinn éirigh. Tha mi fhìn cho"fresh" an diugh", ors esan, "nach robh miriamh a's an t-saoghal", ors esan, cho "fresh".Dh'éirich iad is ghlan iad iadfhéin. 'N uair a ghlan iad iad fhéin isa chuir iad iad fhéin suas, ghabh iadan deagh-bhraiceast agas an deagh-refreshmen:"Well, a nisd, fhearu", ors esan, "seo a'latha mór", ors esan, "againne agas dèanamaiduile-dhicheall", ors esan, "ris a' chraobh mhór,"(ia)ors esan, "a spìonadh. Tha mi làn-chinnteach",ors esan, "gu bheil na riamhaichean a tha(ia)gun spìonadh, gu bheil iad gu math "tough."Ghabh iad a mach 'nan triùir agas gunorra ach na briogaisean agas ghabhadh adh'ionnsaigh na craoi·eadh agas thug Iainan t-òrdan dhaibh agas thug iad a'spìonadh air a' chraoibh agus thug iadpìos mór, mór air falabh o'n toll i.Bha tobar ann a shin a b' àille achunnaic iad riamh fo bhun na craoi·eadh.89Lig na h-ealachan an éibh astaagas a nuas a bha iad. Chuir iaddhiubh an trusgan a bh' orra anna shin agas dha'n tobar a ghabhiad. Dh'fhala na gillean as ant-sealladh orra agas chaidh iada staigh dha'n taigh air eagalgun gabhadh na leidies (ladies)a' nàire ro(m)pa. Shuidh iad astaigh ann a shin agas ann anceann treiseadh, thànaig an triùirleidies bu bhriagha a chunnaic iadriamh."Well", ors ise", ors am boireannach aigIain," is math a rinn sin," ors ise,"agas tha a' bhliana suas a nisde",ors ise, "a bha sì-se comhla ruinne,bliana agas", ors ise, "chan fhaigheamaido na geasu gu bràch", ors ise, "gusam bitheamaid comhla ri trìsaighdeirean bliana 'n ar cadal agas",ors ise, "gabha sinn a nisd", ors ise,"am biadh", ors ise, "comhladh agas,"ors ise, "is mise", ors ise, "a' nigheanis òige", ors ise, "aig m' athair," orsise," agas sin", ors ise, "a' nigheanmhiadhoineach", ors ise, "a tha comhla ris1193090an fhear sin agas seo an té 'ile", orsise, "'s i is sine", ors ise, "a bhacomhla ris a' chorpolair agas," ors ise,"bheir mise dhu'-sa fìdeag", ors ise,agas", ors ise, "'n uair a sheinneastu an fhìdeag," ors ise, "bidh doshaighdeirean air do bhialu," ors ise, "rud a bhios uamhasach agas bidh nasaighdeirean sin – ordan 's a' bith" orsise, "a bheir thu dhaibh" ors ise "nìe e.""An dà", ors a' nighean mhiadhoineach,"bheir mise", ors ise, "bratach dha'n fheara bha comhla rium fhìn fad bliana,"ors ise, "agas", ors ise, "àite 's a'bith 'n uair a sheasas e air a'bhrataich, àite 's a' bith an òrdaich ea bhith bidh e ann.""An dà", ors an té bu shine, "ismise", ors ise, "an té is sine aigm' athair", ors ise, "agas", ors ise, "thami", ors ise, "a' toir' sporran dha'nfhear a bha comhla rium fhìn. Chan 'eiluair a dh'fhosglas e a' sporran", orsise, "nach fhaigh e bonn a's a' sporrande bhonn airigid agas", ors ise, "a nisde",ors ise, "bidh sinne a' falabh," ors ise,13191agas fana sì-se ann a seo", ors ise,bliana eile gus an tig sinne air a gu 'rn-ionnsaigh agas a chuile fear a bhacomhla ruinne", ors ise, "fad na blianaa' cadal pòsaidh sinne", ors ise, "pòsaidhmise", ors ise, "a' fear a bhacomhla ruinn fhìn. Pòsaidh an té mhiadhoineachors ise, "a' fear a bha comhla rithefhéin agas pòsaidh an té òg a'fear a bha comhla rithe-se agascuimhnichiu", ors ise, "na gluaisiu asa seo", ors ise, "gus an till sinneair n-ais g'ar n-ionnsaigh."Gheall iad seo agas bha iada nisd – dh'fhalabh na leidies, bhaiad ann a shin a nisd agasbha ac(hc)a ri bliana eile fuireachann a sheo. Ach 's ann a smaointichIain gun gabhadh e cuairst rathada' bhaile agas nach robh am bailefada bhuaithe agas gun cuireadh eseachad an ùine is dh'fhalabh eagas ghabh e cuairst rathad a' bhailea' latha a bh' ann a sheo agasthànaig e gu seop mór ann ashin, agas chunnaic e an aonnighean bu bhriagha a chunnaic e riamh13292.a's an t-seop agas chaidh e a staighdha'n t-seop:"Well", ors esan, "a' nighean òg," ors esan,"na faighinn comhla riut'", ors esan, "anochd", ors esan, "bheirinn dhut", ors esan,sineadas", ors esan, "a bhitheadh gléshnoc", ors esan. "Tha fìdeag agam anna sheo", ors esan, "agas", ors esan,"na faighinn comhla riut, gheibhea tu anfhìdeag.""Seall an fhìdeag sin", ors ise."Siod i", ors esan, "ach", ors esan, "chatoir mi dhut i", ors esan, "gus antéid sinn a laighe.""O! bu toil liom a faicinn an toiseach,"ors ise, "agus gu faic mi gu dé ...""Well, nì mi fhìn e", ors esan.Sheinn e an fhìdeag agus O!m' eudail nochd na saighdeirean a mach. Chatoilleadh iad air bialu an àite na bh' ann.Dh'fhaidhneachd iad gu dé bh' ac(hc)a ridhèanamh:"A! well," ors esan, "chan eil sìon an dràsda",ors esan. "Chan 'eil mi ach 'gasealltainn dha'n nighinn a tha seo."Agus sheinn e a rithist i agas bhana saighdeirean as an t-sealladh:93"O! well, well", ors ise, "chan fhac(hc)a miriamh a leithid seo, Cia dhomh i", ors ise."Gheibh thu comhla rium gun teagamh", ors ise,"air son na fìdeig."Sheinn i an fhìdeag co dhiubhagas thànaig na saighdeirean a mach agasdh'fhaidhneachd na saighdeirean gu dé bhacòir ac(hc)a air a dhèanamh:"Tha", ors ise, "am beadagan sin," ors ise,a chuir as an t-sealladh agas achuipeadh air falabh as a seo."Cha robh a m' eudail ach rugadhair Iain agas chuireadh as an t-sealladhe agas chuipeadh air falabh o'n t-seope buileach, agas bha an fhìdeag a dhìthair:"Coma leat", ors esan, "fiacha mi "tip" fhathastorst agas nì mi sin agas chan fhaighthu as an t-sealladh cho luath sinis a thug thu bhuam an fhìdeag."Thill e dhachaidh is cha dolig e dad air. Bha càch 'ga cheasnachadhdia mar a chaidh dha an diugh:"O! glé mhath", ors esan. "A Dhia", ors esan,"is mi chunnaic a' nighean bhriagha", ars esan,"a's a' bhaile", ors esan, "agas", ors esan,"cho briagha is gu robh nighean a' raoi1333494bha i siod na bu bhriagha na i agasgheall mi", ors esan, "a dhol a màireach,"ors esan, "far a robh i. Chan 'eildùil 'm", ors esan, "nach fhàg mi bhuamnighean a' raoi", ors esan, "agas gabhama i.""A! is tu tha gòrach", orsa na gilleaneile. "Is fhearr dhut", ors esan, "cumailris an té a bha thu comhla rithefad bliana, a' cadal comhla rithe.""Dhia", ors esan, "fiacha mi "trial" dhithsiod", ors esan, "fiach gu dia mar athéid dhomh."Agas fhuair e a' bhratach aghoid fo'n fhear mhiadhoineach agasdh'fhalabh e:"Tha thu air tighinn an diugh arithist", ors ise."Tha.""Dé th' agat an diugh?""Hao", ors esan, "grõthach briagha agaman diugh", ors esan, "agas trobhad thusaa mach ann a sheo", ors esan, "agaschì thu cho "snoc" is a tha e. Istu aon té is briagha a bhios airan t-saoghal", ors esan, "ma sheasastu", ors esan, "air a' bhrataich a tha13595seo.""A mi, gu dearatha", ors ise."Is tu gu dearatha", ors esan.Dh'fhalabh esan agas sgaoil e a'bhratach a muigh air biau an t-seopagas sheas e fhéin air a' bhrataich:"Trobhad a nisd," ors esan, "agas seas aira' bhrataich agas seall orst fhéin a's a'sgàthan a tha sin agas cana tu riutfhéin", ors esan, "gura tu aon té isbriagha a th' air an t-saoghal."Dh'fhalabh ise gu cleafar agassheas i air a' bhrataich agas 'n uaira bha i 'na seasamh air a' bhrataichdh'òrsdaich esan e fhéin a's an eileana b' fhaide air falabh ann amiadhoin a' chuain. Dh'fhalabh a' bhratachn dh'fhalabh ise is dh'fhalabh Iainair a' bhrataich is "land" iad a's aneilean. Chuala nighean a' mharsantana briathran a thuirst Iain cearst guleòr agas:"Tha thu a nisd agam gun taing", orsesan, "agas faoda tu cadal comhlarium agas faoda na cadal comhla riut.Chan 'eil duine a seo ach mi fhìnis tu fhéin."3696"O! b' e mo mhiann sin," orsa nighean a'mharsanta," agas tha mi glé thoilite."Ach co dhiubh bha iad a' dolm'an cuairst a's an eilean; agas:"Suidhiu sinn sìos ann a sheo", ors ise,"agas gabha sinn rest.""Faoda sinn sin", ors Iain.Shuidh iad sìos agas shìn iadiad fhéin air a' chroc(hc) agas gu déan truaighe mhór ach thuit Iain 'nachadal. A's a' mhineid, bha nighean a'mharsanta air a cois agas thug ia' bhratach o Iain agas sheas isora agas dh'òrdaich i i fhéina's an t-seop, an taigh a h-athar.Ann an tiotan bha i a's an t-seop.'N uair a dhùisg Iain cha robh bratach,cha robh nighean marsanta na rud eileaige ach e fhéin lom, falamh a'san eilean:"A! well", ors esan, "tha an tubaist ann",ors esan, "Bha e furasda gu leòrteicheadh as an aram," ors esan, "ach chan'eil e cho furasda faighinn as aneilean."Cha robh e ach a' siubhal fiach afaigheadh e àite a's an cuireadh e seachad97an oidhche. Bha e a' siubhal 's a' siubhalgus an d' fhuair e ma dheireadh sgormath creigeadh a's na chuir e seachadan oidhche. Bha miosan gu leòr a' fàsair an eilean a bh' ann a seoagas 's orm sias air na miosan abha seo a bha e. Thànaig e aseo gu craobh a bha anabarrach fhéinbriagha le ubhlan agas:"A Shiorrdachd naomh, tha mi glé lucky.Cumaidh i seo deagh-threis rium."Agas bha craobh eile ri taobhagas bha i fhéin briagha ach cha robhi a faisg cho briagha ris a' chraoibh-sa.Bha na h-ubhlan a bh' ora seoanabarrach fhéin mór agas briagha, dearagseach an té eile. Theann e air nah-ubhlan agas a' chiad té a dh'iche O! a ghràidh chridhe, thànaigslabhaigean de dh'adhaircean air agasbha iad a' sìor-fhàs, a' sìor-fhàs.Bha an ceann aige làn de dh'adhairceanmóra:"A Dhia beannaich m' anam," ors esan. "Nachann a seo", ors esan, "a tha an grõthach –mi 'nam dhuine", ors esan, "agas 'namfhiadh. Cha dànaig fiadh riamh", ors esan,13898"a tha uibhir a mheanglan (mhianlain) air", orsesan," is a tha air a' cheann agam-sa."Cha robh fhios aige o'n t-saoghalmhór gu dé dhèanadh e ach bhaan ubhal air a h-iche. Ach bha ant-acras glé mhór air:"Dearatha", ors esan, "chan ich mi aonan", orsesan, "dha na bheil air a' chraoibh sintuilleadh", ors esan, "ach feumaidh mi rudiche."Bha an t-ac(hc)ras eagalach mór air agas's ann a smaointich e gun icheadh ena h-ubhlan a bh' air a' chraoibh eilea bha ri taobh. Theann e air ah-iche agas mar a bha e ag ichena h-ubhal bha meanglan (miaulan) a'tuiteam. Ach ma robh e ullamh dha'nubhal cha robh aon adhairc air:"A! well", ors esan, "tha mi "lucky" anisd. Tha mi anabarrach fhéin "lucky".Gad a gheibhinn am bàs fhéin", ors esan,"tha mi mar is còir dhomh", ors esan, "seach a bhith", ors esan, "mar a bhami e chionn tac(hc)ain."Ach dh'fhàg e bhuaithe an dàchraoibh a bh' ann a sheo agas bha ea' gabhail miosan eile. Bha a shùil air99na' chuan daonnan daon˰ann, ach latha dhena lathaichean 's a' mhadainn tràth, thuge an aire do bhàta a' tighinn glédhlùth dha'n eilean. Chuir e suas flaggus gu faic(hc)eadh iad air bòrsd eẽnam bitheadh iad a' coimhead air aneilean, a' rud a chunnaic iad. Chunnaican caiptin a' flag air tìr a's aneilean:"Tha duine air choir eigin an éigin" orsesan "a's an eilean agas 's ann isfhearr dhuinn", ors esan, "a thoir' airbòrsd. Tha mi cìnnteach gur h-e seòladairbochd, truagh a th' ann a chaidh ancòrr dha'n chriua", ors esan, "a dhìth.Chan 'eil na h-eileannan a tha seo", orsesan, "crẽasda idir", ors esan, "ri droch-thìde,"ors esan.Cha robh ach chuireadh an ceannam bàta a's a' mhineid agus "loaradh"bàta. 'N uair a chunnaic Iain gun doloaradh am bàta a's a' mhineid bhae aig a' chraoibh ubhlan agas thug eleis deagh-dhròbh dhe na h-ubhlan móradearag agas thug e leis dròbh eiletha na h-ubhlan eile a bheireadh nacabair dhiubh. Chuir e ann an nẽiprig na1343140100ann an àite eigin na h-ubhlan air leith.Thànaig am bàta agas "land" e a staighris a' chladach, agas chaidh Iain airbòrsd agas thug e leis an dàbhundle a bha seo. 'N uair a rànaig iadam bàta is a chaidh Iain suas dha'nluing cha d' rinn e ach na h-ubhlana chaitheamh air bòrsd. Fhuair a' sgiobairgreim air Iain agus dh'fhaidhneachd edhà dé 'n ùine o chaidh e dha'n eilean:"Is cinnteach", ors esan, "gur h-e seòladair ath' annat.""Ó! 's e", ors esan. "Chaidh", ars esan, "chaidhan còrr dhe'n chriua", ors esan, "a bhàthadhuileag", ors esan, "ach mi fhìn", ors esan,chan fhaca mi sealladh riamh ora", orsesan. "Chaidh a bualadh ris nacreagan", ors esan, "agas cha do shàbhailduine riamh dhiubh ach mi fhìn."Fhuair Iain gabhail aige glé mhathle biadh agas le deoch. Chaidh a'sgiobair suas gu deaic agas Dhiabeannaich mi! bha na seòladairean aige, achuile duine riamh dhiubh agas cabairmhóra orra agas iad air a dhol a laoibnam baill a tha a' cumail nan seòl suas.A nuas a bha a' sgiobair ⁊rl.(Leanfar dhó ar leath a den Iml so142Calum I. Mac Ghille EathainGrìminis, Beinne bhFadhlaBheinne bhFadhlaIonbhar-nisBheinne bhFadhla4/5 : XI : '48Aonghuis Mhic Ghille Mhaoil75croitearGhrìminissinsgéal30athair, Calum95Grìminis,Aonghus Barrach a d' innis:A.T. 5664/5 : XI : '48A' fear a theich as an arm.(ar lean.) on leath. deiridh denchéad chuid den Iml. so i.e leatha.A nuas a bha a' sgiobair:"Dhia beannaich mi", ors esan, "b' fhearrliom", ors esan, "nach robh mi airt' fhaic(hc)inn riamh", ors esan. "Gu dé",ors esan, "a' rud a bh' agat", orsesan. "Tha na seòladairean gun fheum",ors esan, "agam", ors esan. "Cha dèaniad sìon dhomh fhìn na dhaibhpéin", ors esan. "Tha iad air cẽalris na riggins (riggins)", ors esan. "Chan143'eil rathad ac(hc)a air gluasad.""Well", ors esan, "nam bitheadh na seoladaireanonarach", ors esan, "mar bu chòir dhaibh",ors esan, "chan fhiachadh iad," ors esan, "gudé bhitheadh agam", ors esan."Bheirinn", ors esan, "rud 's a' bith seachad",ors esan, "nam bitheadh na seòladairean",ẽors esan, "mar a bha iad roimhe", orsesan."An dà", ors esan, "chan 'eil sin furasda",ors esan, "ach fiacha mise", ors esan, "ri 'nẽcuir mar a bha iad (h)roimhe", orsesan, "ach chan ann gun saothar.""Ma dh'fhiachas", ors esan, "bheir midhut cóig notaichean."Dh'fhalabh e gon a' chiadfhear agas thug e 'uige am parcela's a robh na h-ubhlan beagaagas thug e dha earrann dheth agasthuit cabar, o chabar gu cabar gundo thuit iad uile agas:"Ma théid siu 'nan còir tuilleadh", orsesan, "cha bhith rathad na innleachd agam-sa",ors esan, "air a thoir' dhìbh tuilleadh."Ach "chlear" e co dhiubh na cabairuile far na seòladairean agas bhaĩiad lom mar a bha iad (h)roimhe144Cha deach iad riamh tuilleadh an còirnan ubhlan. Cha ligeadh an t-eagalleotha ma fàsadh cabair a rithist orra,is nach robh rathad air a thoir'dhiubh:"C' àite", ors esan, "is math leat", ors esan,"do chuir air tìr", ors a' sgiobair."Well," ors esan, "nan cuirte air tìr mi",ors esan, "aig a leithid seo a dh'àite",ors esan, "b' fhìor-thoil liom mochuir air tìr ann", ors esan. "'S ann,"ors esan, "a tha mo chuideachd a'fuireach.""O! glé mhath", ors esan. "Tha sinne a'dol ann dha'n àite sin "straight."Chuireadh air tìr Iain co dhiubhagas cho robh aige ach na ceithirspadagan agas an dà "pharcal" ubhlana bha seo. Thug e leis nah-ubhlan agas chaidh e timicheall a'bhaile a' latha-sa agas chaidh erathad taigh a' mharsanta agas eag éigheach, a' sealltainn nanubhlan briagha a bh' aige, agaschunnaic e nighean a' mharsanta agasmhianndaich i na h-ubhlan, agaschuir i nighean bheag a dh'iarraidh145ubhlan, punnd ubhlan dhi, air an fhear abha a' creic(hc) nan ubhal. Well, dh'fhalabha' nighean as deadhaidh Iain agas dh'iarra' nighean punnd ubhlan:"Có dhà", ors esan, "a tha thu 'gaiarraidh", ors esan."Tha", ors ise, "do nighean a' mharsanta.""Well", ors esan, "chan urrainn domh", orsesan. "Tha iad anabarrach gann agam", orsesan. "Chan urrainn domh a thoir seachaddhi", ors esan, "ach aon té an diugh."Thug e seachad an ubhal dhiagas ghabh e a leithid seo aphaigheadh air a son:"'N uair a thilleas mi a rithist, ma chòrdasi sin rithe gheibh i barrachd."Dh'fhalabh esan co dhiubh agasẽ.chum e (h)roimhe. Cha do reic(hc) e aonantuilleadh dhe na h-ubhlan agas thille dhachaidh dha'n taigh a's a robhcàch a' fuireach. O! rinn iad toileachadhmór ris e a thilleadh. Cà robh e."O: well", ors esan, "brith cà robh mi",ors esan, "fhuair mi as", ors esan."Tha tha e nisd", ors à-san, "lom,falamh gun sìon agat, tha mi cinnteach.""A! well", ors esan, "ma tha mi falamh",146ors esan, "an dràsda", ors esan, "cha bhidhmi fada falamh.""Có dha thaobh siod", ors à-san."O! well, innsidh mi sin dhaoibh", orsesan, "ann an ùine glé aichearr."Ach co dhiubh cha robh sgial aiga chompanach air a' bhrataich agasbha e uile-chìnnteach gur h-e Iain athug air falabh e. Dh'fhaidhneachd em'an bhrataich, an gille:"Well", ors esan, "tha a' bhratach air faighinngun teagamh", ors esan, "agas tha an fhìdeagair faighinn cuideachd", ors esan, "agas", orsesan, "chan fhada gus a faigh sinn",ors esan, "a chuile sìon de.""Tha mi a' tuigsinn", ors an corpolair, orsesan, "gun dug nighean a' mharsanta dochur asat", ors esan."O! ma thug i mo char asam-sa", ors esan,thug mise", ors esan, "a car aiste-saagas", ors esan, "tha fhios aic(hc)e air asin", ors esan, "a's a chearst-àm a tha seo."Cha robh ach a' là 'r-na-mhàireach:"Tha mi a' dol a ghabhail", ors esan,"sràid suas am baile", ors esan, "fiachgu dé chì na chluinn mi", ors esan."Tha e neònach liom", ors esan, "nach 'eil rud147eigin", ors esan, "ma thaigh a' mharsantaan (a) cearst-'air", ors esan,Ghabh e suas am baile is bhae a' ceasnachadh is A! bha hullo eagalachaig taigh a' mharsanta – nighean a' mharsantaan ceann aic(hc)' air tionndadh suas'na adhaircean móra sgràthail:"Is a' rum a's a bheil i na h-adhairceana' dol (h)ro'n bhalla, ag iarraidh (h)ro'nbhalla, leis mar a tha de dh'adhairceana' tighinn ora.""Agas" ors esan "nach fhaigh iad dotaireana shàbhas dhith na h-adhaircean a thasin", ors esan"O! thàthar 'ga sàbhadh dhith is tha iada' fàs na's braise is na's braise", orsesan."A! shaoilinn-s'," ors esan, "gun dèanadhdotairean", ors esan, "feum.""O! tha na dotairean aic(hc)e", ors esan, "agaschan 'eil rathad air stad a chuir orra.""Well thu sin neònach", ors esan.ẽ.Dh'fhalabh esan. Chum e (h)roimheagas fhuair e deise mhath de dheiseduine uasail a cheannaich e ann a seopagas fhuair e "suit" mar a b' fhearr ashealladh dà. Dhressaig e e fhéin agas148ĩfhuair e baga agas chum e (h)roimhe gutaigh a' mharsanta agas dh'fhoidhneachd edhe na daoine a bh' ann a shineach gudia mar a bha daoine ac(hc)a:"O!" ors à-san, "chan eil ach truagh. Thanighean a' mharsanta tha i anabarrachfhéin tinn, agas tha eagal oirnn," ors esan,"nach dèan i dheth idir.""Dé," ors esan, "a tha suas?""Tha", ors à-san, adhaircean móra", ors à-san,"an dèidh tighinn (h)ro'n cheann aic(hc)e.""An dà", ors esan, "'s e sin a chuala mi".nnors esan. "Chuala mi sin", ors esan, "agas chunnami trip na dhà", ors esan, "an anac(hc)aira bha sin", ors esan, "agas 's e sin achuir a' rathad mi an diugh", ors esan."Ma ghabhas e dèanamh, leighisidh mise sinagas b' fhìor-thoil liom a faic(hc)inn.""An dà, gu dearatha", ors a' marsanta, "gabhaidh e dèanamh gun teagamh, ma leighiseastu e", ors esan, "agas duine 's a' bitha léighiseas mo nighean agas a dh'fhàgasi", ors esan, "mar tha còir aic(hc)e aira bhith", ors esan, "gheibh e", ors esan,peic(hc)e òir", ors esan, "agus peic(hc) airgidagas 's esan a gheibh e.""Glé mhath," ors esan, "ma tha", ors esan,149"fiachaidh mise", ors esan, "ri sin a dhèanamh.Ach tha mi air son a dhol suas 'gafai(hc)inn."Dh'fhalabh e suas comh ris a' mharsantaagas bha a' nighean a sin agas ceann oramar gum beadh air fiadh:"Ach", ors esan, "ma ghabhas e dèanamhdhomh-sa", ors esan, "fiacha mi ri d' léigheas":ors esan, "ach", ors esan, "tha thu chodona ri aonan a chunna mi riamh.Bidh mi air son", ors esan, "a' rum fhaighinndhomh fhìn agas gun duine a bhithann ach mi fhìn is i fhéin", orsesan. "Chan 'eil rathad agam", ors esan, "angrõthach a dhèanamh cearst," ors esan, "mara bidh a staigh", ors esan, "a's a' rumach mi fhìn is i fhéin", ors esan, "agasa' rum a bhith glaiste.""O! tachraidh sin", ors a' marsanta. "Maleighiseas tu a' nighean", ors esan, "rud 's a'bith", ors esan, "a dh'iarras tu, gheibhthu e.""Glé mhath, ma tha", ors esan, "bi thu a'togail a mach as a' rum. Ma ghabhase dèanamh", ors esan, "léighisidh mise i,ach tha e doiribh."Bha an ubhal aige-san a bheireadh na150h-adhaircean dhi. Dh'fhalabh e agas rinn etrì earrannan air an ubhal agas theann eĩ.air a fiachainn. Theann e air coimhead ora:"Well, a nighean", ors esan, "chan 'eil rathadagam," ors esan, "air do leigheas mar ah-innis (i:s') thu", ors esan, "an fhìrinn dhomh,"ors esan, "a chuile ceist", ors esan, "achuireas mi orst.""Innsidh", ors ise, "ma ghabhas e dèanamhdhomh.""O! gabhaidh e dèanamh dhut gun teagamh",ors esan.Dh'fhalabh esan agas chuir e angrõthach dubh m' a cheann."Well, well", ors esan, "'s e grõthach mór atha seo", ors esan, "agas e a' togail achinn agas a' sealltainn ora:"Feumaidh", ors esan, "gun dug thu a chara saighdear bochd", ors esan, "brith có e",ors esan. "Thug thu bhuaithe", ors esan,"fìdeag", ors esan, "a fhuair e fhéin 'na"ghift' agas mar a toir thu dhomh-saan fhìdeag sin", ors esan, "théid nacabair", ors esan, "a mach 'ro mhullach antaighe. Cha ghabh thu leigheas gu bràch.An d' rinn thu siod," ors esan."O! rinn", ors ise.151"Seadh", ors esan. "Bheir dhomh-sa an fhìdeag, matha", ors esan, "m'an gabh e dèanamh.""O!" chan 'eil rathad agam-sa air gluasad asa seo", ors ise, "ach fosgla tu dràair (drawer)a tha thall a siod agas gheibh thu anfhìdeag.""Glé mhath", ors esan. "Dh'éirich e anunn agas dh'fhosgail e an dràair agasbha an fhìdeag a sin:"An e seo i", ors esan."O! 's i tha' ann a shin", ors ise."Glé mhath", ors esan. "Well", ors esan, "seo anearrann a tha seo·ach", ors esan, "agus gabhatu i dha'n phuragaid agas iche tu uilegu léir i", ors esan, "agas chan fhàgthu criomag dhith."Rinn i sin agas thuit fear dhe nacabair. Chuir e an uair sin an grothacha bha air m'a cheann a rithist:"Ai, ai", ors esan, "feumaidh", ors esan, "gurh-e fìor-dhroch-bhoireannach a th' annat.Chan 'eil rathad agam air do leigheas."ors esan. "Thug thu", ors esan, "bratach,"ors esan, "o shaighdear bochd ann asheo", ors esan, "agas dh'fhàg thu e,"ors esan, "ann an eilean gun duinebeò comhla ris ach e fhéin agas152dh'fhala thu fhéin."Bha ise a' sìor-choimhead air:"Chan 'eil rathad na innleachd agam," ors esan,"air do leigheas", ors esan, "mar a faighthu dhomh a' bhratach agas gu feummise a' bhratach a lìrigeadh seachad dha'nt-saighdear bhochd aig a robh i abheil i agat air faighinn?" ors esan."O! tha", ors ise. "Tha i a's an drà·aira tha fo'n drà·air a's a robh an fhìdeagagas chan 'eil rathad agam-s'", ors ise,"air a dhol 'ga h-iarraidh. Ach gheibhsiu péin i agas tha i ann a shin."Dh'fhosgail e an drà·air codhiubh agas fhuair e a' bhratach:"Cha dug mi liom de stuff naleighiseadh uile thu. Ach thig mi amàireach agas léighisidh mi suas thucho math 's a bha thu riamh.""O! thig an diugh fhéin", ors ise, "maghabhas e dèanamh.""O! ors esan, "chan urrainn domh tighinn",ors esan, "na's luaithe na a màireach.Tha an t-astar fada agam", ors esan,"agas", ors esan, "eadar falabh is tighinn",ors esan, "bidh an t-anamoch ann m'antillinn-s'", ors esan. "Ach thig mi tràth153a màireach."Dh'fhosgail e an dorus agas dh'éibhe air a' mharsanta:"Well", ors esan, "tha mi air thuar angrõthach a dhèanamh air a' righinn agat," orsesan. "Tha i gu bhith léighiste uile agam",ors esan. "Tha mi anabarsach fhéin duilich",ors esan, "nach dug mi liom destuff", ors esan, "na dhèanadh angrõthach. Ach chan fhac(hc)a mi aonté riamh", ors esan, "bu mhiosa na i.Bha i cho dona ri aonan a chunnami riamh", ors esan. "Leighis mise guleòr dha'n t-seòrsa-sa", ors esan. "Achcha do leighis ri aonan riamh", orsesan, "cho dona rithe-se. Faoda siupéin a dhol a staigh agas a faic(hc)inn."O! chaidh esan a staigh dha'n rùm."O! well", ors esan, "nach mi tha toilite.Bheirinn mo chuid dha'n t-saoghal seachad",ors esan, "air son a' nighean a bhith,"ors esan, "léighiste.""A! well", ors esan, "léighisidh mise i,"ors esan, "gu math saor. Ach nam bitheadhfhios 'm", ors esan, "gu robh i chomhdoiribh", ors esan, "cha b' fhuilear liom:ors esan, "a dhà urad is a thairigeadh154dhomh", ors esan, "fhaighinn air a son", orsesan. "Cha dànaig aonan riamh", ors esan,"air mo bhialu", ors esan, "bu doiribhena i. Ach", ors esan, "chan 'eil rathadagam air sìon a dhèanamh an diugh",ors esan, "ach seo", ors esan.Agas bha cabar mór eile ora-seagas b' e seo an cabar bu mhiosa abh' ora uile gu léir. Bha a' fear sina' treabhadh (h)roimhe (h)ro'n bhalla.ẽ.Ach co dhiubh dh'fhalabh esan:"Fiach", ors esan, "an tig thu tràtha màireach", ors esan, "air neo tha eagaloram", ors esan, "nach dèan thu angrõthach air a' chabar-s' eile.""O! fiacha mi tighinn", ors esan," chotràth 's is urrainn domh."Agas dh'fhalabh e. Bha an fhìdeagagas a' bhratach aige agas bha ea chearst cho coma gad a dh'fhàgadhe an cabar eile ora leis mar a rinni. Ach co dhiubh chaidh e dhachaidhdha'n taigh a's a robh an corpolairagas a chompanach:"Cà robh thu", ors an corpolair."A!", ors esan, "bha mi", ors esan, "shuasam buile", ors esan.155Dh'fhosgail e am baga agas:"Seo dhu'-sa", ors esan, "do bhratach – agas",ors esan, "tha mo chuid fhios agam-sa", orsẽ.esan, "agas paighidh i glé mhath mi", orsesan, "a chuile h-aon dhith a màireach,"ors esan."A Shiorrdhachd", ors an corpolair, ors esan, "nachcuala mi", ors esan, "gu robh adhairceansgràthail air nighean a' mharsanta agas gubheil iad air thuar", ors esan, "an taigha leagadh.""An diu, tha", ors esan, "agas tha aonté mhór fhathast ora agas gheibh i"fright", ors esan, "m'an toirear i sindhith.""Nach 'eilear 'ga sìor-shàbhadh", ors esan, "agas tha iad a' fàs cho teann is abha iad riamh ora.""O! tha", ors esan. "Ach gad a dhèanadhiad sin", ors esan, "cha léighis duine gusiorraidh i ach mise. Ma thug ise mochur asam-sa", ors esan, "thug mise acar aiste", ors esan."Dia mar sin", ors esan."Tha gu math", ors esan.Ach co dhiubh chuir iad an còrrdha'n latha seachad a's an taigh-shamhraidh156a bha seo, biadh is deoch mar asmodadh iad. Cha robh ac(hc)a ach andorus a dhùnadh gad a bhitheadh ambòrsd falamh, fhosgladh an ceann tiotanis bha am bòrsd cho làn is a bhae riamh. Bha iad a nisde ann ashineach an oidhche sin glé thoilite. Charobh ceann na bliana fhathast ann. A'là 'r-na-mhàireach, 'n uair a dh'éirichiad is a ghlan iad iad fhéin, ghabhiad am breaiceast:"'S fhearr dhomh-sa falabh", ors esan."Ca' 'il thu a' dol?" ors an corpolair."Tha mi", ors esan, "a' dol a leigheasnighean a' mharsanta agas", ors esan, "thaairigead mór, mór agam a' dol 'gafhaighinn an diugh", ors esan."Dé", ors esan, "an t-airigead a tha sin",ors esan."Tha peic(hc) òir", ors esan, "agas peic(hc)airigid.""Dhia", ors esan, "tha airigead a sin gunteagamh", ors esan, "ach fiach", ors esan,"nach toir iad do char asat", ors esan."Dia mar sin?" orsa Iain."Faigh do phaigheadh an toiseach", ors esan,ĩ"ma leighis thu nighean a' mharsanta agas157biodh do phaigheadh agat", ors esan, "agasleighis an uair sin i agas falabh bog,falabh a mach", ors esan, "mar gum beadhtu a' dol a dh'iarraidh "stuff" eileagas bheir leat am peic(hc)e òir agasam peic(hc)e airigid", ors esan. "Fiachaidhiad", ors esan, "ri d' mharadh athaobh", ors esan, "bha mise m'an cuairstan dé", ors esan, "agas 's e ampaigheadh a bha thu a' dol aèdh'fhaighinn", ors esan, "peic(hc)e òir agaspeic(hc)e airigid ach cha rachadh ah-aon dhiubh a mach air an dorus.Bha thusa gus a bhith marabh.""A bheil sin ann cuideachd?" ors esan."Tha.""A! well", ors esan, "chì sinn cearst m'adhéidhinn sin."Ach co dhiubh, dh'fhalabh e gutaigh a' mharsanta agas bha iad uiletoilite gun dànaig e:"Tha thu air tighinn", ors esan, ors ammarsanta."Tha", ors esan, "mi air tighinn", ors esan."Bha toil agam", ors esan, "tighinn", orsesan, "cho tràth is a b' urrainn domh",ors esan, "air son saoirsne a thoir' dha'n158nighinn agat", ors esan."O! thig a nuas mar seo", ors esan. "Tha iann am pian mór", ors esan.Ghabh e suas agas dhùin ean dorus."A! well", ors esan, "chan eil rathad agam", orsesan, "air do léigheas", ors esan, "rathadna innleachd agam air do léigheas", ors esan,"gus a faigh mi", ors esan, "mo thuarastalan toiseach. Ma gheibh mi mo thuarastal",ors esan, "fiacha mi", ors esan, "ris ancabar a tha seo a thoir' dhìot, athaobh", ors esan, "tha e sgràthail fhéindoiribh."O! rinn i éibh mhór an uair sanagas dh'fhosgail esan an dorus agas thànaiga' marsanta a staigh:"Gu dé", ors esan, "a tha cearr?""O!" ors esan "tha an cabar a tha seosgràthail fhéin doiribh. Feuma mi", ors esan,"mo thuarastal fhaighinn an toiseach", orsesan. "Tha an grõthach a tha seo sgràthail.doiribh agas mar a faigh mi e", orsesan, "fàgaidh mi i mar a tha i.""O! gheibh", ors a' marsanta, "gheibh thue a's a' mhineid uarach."Thomhaiseadh peic(hc)e òir agas peic(hc)e159airigid agas thugadh siod dha:"An dèan siod an grõthach dhut?""Well," ors esan, "tha e beag gu leòr", ors esan,"ach o'n a rinn mi baragan ribh", ors esan,"m'a dhéidhinn", ors esan, "an tuarastalfiacha mi ris a' nighean agat a leigheas.Ach tha i anabarrach fhéin doiribh"O! gheibh tha tuilleadh", ors a' marsanta."Well", ors esan, "chì mi", ors esan, "an dràsda",ors esan, "agas ma théid agam air adhèanamh mar tha mi a' smaointinn", orsesan, "nì e an grõthach."Ach co dhiubh, dh'fhalabh a'marsanta a mach agas chuir esan dha'nbhaga a chuile sìon agas thug e a'leith eile dha'n ubhall dhi agas shealle agas:"O! well", ors esan, "nach mi tha duilich",ors esan. "Cha dug mi liom an ola idir",ors esan, "a bha còir agam a shuathadhris a' cheann agat agas 's ann isfhearr dhomh", ors esan, "falabh 'gah-iarraidh gu cleafar", ors esan, "mafàs i a rithist", ors esan, "air sonan ola a shuathadh ris a' cheannagat."Thànaig e a mach as a' rum agas160thug e leis am baga. Bha am baga gumath trom. Bha dà pheic(hc)e òir agas peic(hc)eairigid ann. Ach gad a bha fhéin, thug eleis e agas a mach air an dorus mhóra ghabh e. Dh'fhàg e dorus a' "bhedroom"fosgailte agas bha a' nighean "all right"agas na cabair air an ùrlar. Thànaig a'nighean a nuas a' staighre agas:"O! tha thu air léigheas.""Tha", ors ise. "Tha mi air léigheas", orsise, "ach dh'fhàg an dotair," ors ise, "olaa bh' agam", ors ise, "a shuathad ri m'cheann, dh'fhàg e an diochain a staighe agas chaidh e 'ga iarraidh.""A fac(hc) thu", ors esan, "an dug e leisan t-òr 's an t-airigead?""O! chan 'eil fhios 'm", ors ise. "Bha micoma", ors ise, "ach 'n uair a fhuair mi"clear" is na cabair," ors ise, "tighinn anuas."Chaidh à-san suas. Cha robh òr naairigead ann. Cha robh sgial air anfhear a leighis i. Dh'fhalabh Iain agastharrainn e air an taigh-shamhraidh guluath agas rànaig e an corpolair agasa' saighdear eile."Tha thu air tighinn", ors esan. "Dia mar a61chaidh dhut.""A! glé mhath", ors esan, "airigead gu leòr againnann a seo", ors esan, "peic(hc)e òir agaspeic(hc)e airigid", ors esan, "agas a chuile sìona bhuineas dhuinn", ors esan. "Chan eil sinna' dol a ghluasad as a seo", ors esan,"gus an tig", ors esan, "na leidis uasal",ors esan, "a tha 'gar cumail ann asheo. Tha ceann na bliana gun a bhithann ach cha bhidh e fada gun abhith ann."Ach bha iad ann a shin a nisdan còrr dha'n ùine agas cha do ghluaisiad riamh as an taigh ach a' dolẽm'an cuairst, m' an cuairst a' coimhead airiongnaidhean fad a' latha. 'N uair athigeadh feum ac(hc)a air biadh, bhaiad a' dol a staigh agas a' gabhailam bidhidh agas 'ga "resteadh" fhéin amuigh. Bha a' saoghal a' dol seachadgun fhiosta dhuibh. Thànaig a seo ceannna bliana agas thug iad an aire dothrì coidseachan a' tighinn suas m'an àma's na dh'fhalabh na leidies bhuatha.Thànaig a' chiad choidse agas b' e sin a'leidi a bha aig Iain a' cadal comhris fad bliana:162"Tha thu a seo fhathast", ors ise."Tha", ors esan. "Tha mi ann a sheo fhathast",ors esan."A! well", ors ise, "bi thu a' falabh comhlarium-sa", ors ise, "agas bidh mi fhìn is tufhéin", ors ise, "a' pòsadh a nisd", ors esan ise.Thànaig a sin an ath-choidse agas thuirsti sin an ao' rud ris an fhear a bhaa' cadal còmh rithe fhéin agas"Bi thu a' fala comhla rium-sa agas bithsinn a' pòsadh."Thànaig a sin an treas fear agas thuirst ian ao' seanachas agas a thuirst càch:"Ma fala sinn" ors ise, "gabha sinn ar biadhcomhla," ors ise "mar a rinn sinn", ors ise,an trip ma dheireadh," ors ise.Seo mur a rinn iad. Ghabh iad ambiadh comhla agas iad anabarrach fhéintoilite agas chaidh a chuile fear riamhdha'n choidse a bha aige fhéin agasthug esan leis am parcel a bha seo,an dà "pharcel"."Dé", ors ise, "na parcelan a tha sin?""Well", ors esan, "innsidh mi sin dhaoibh", orsesan. "Bha mise", ors esan, "beagan an adéidh dhaoibh falabh", ors esan, "bha mi a'faireachdainn na h-ùine cho fada", ors esan,163agas dh'fhalabh mi", ors esan, "dha'n bhaile suasagas", ors esan, "bha mi a' dol seachad airseop ann a shin", ors esan, "agas", ors esan"theann mi air tarrainn a nighinn a bh' anna shin agas Dhia", ors esan, "ghabh miseorsa de nòisean dhith cuideachd", ors esan,"agas thuirst mi rithe", ors esan, "nafaighinn comhla rithe fad na h-oidhche,gun toirinn dhi an fhìdeag.""Seadh", ors ise."Sheall mi an fhìdeag dhi", ors esan, "agassheinn mi i", ors esan, "agas chunnaic i nasaighdeirean agas ghabh i miand dha'n fhìdeagagas thuirst i gu faighinn comhla rithefad na h-oidhcheadh ach i dh'fhaighinnan fhìdeag."Gheibh thu", ors esan, "treis dhith", ors esan, "achchan fhaigh thu gu bràch idir i" ors esan."Cia dhomh i", ors esan, "fiach an dèan idhomh-sa mar a rinn i dhut fhéin."Thug mi dhi i" ors esan, "gumì-fhortanach", ors esan, "agas sheinn i i,"ors esan, "agas thànaig na saighdeirean aamach, réisimeid. Dh'fhaidhneach an commanndairgu dé bu mhath lẽithe a dhèanamh:"Tha am blaigearsd duine a tha siod: thae 'gam "insultadh", a chuir a mach as an164t-sealladhRugadh oram-sa", ors esan, "agas fhuair mimo shlàtaradh (slaughter) agas mo dhochann", orsesan, "agas chuireadh air falabh mi. Bha anfhìdeag aig nighean a' mharsanta agas charobh rathad agam-sa air a toir' bhuaithe.Dh'fhalabh mi an uair san", ors esan, "agasthug mi fo'n chompanach", ors esan, "a' bhratachagas mi a' dol a thoir "trick" airnighean a' mharsanta agas:"Tha thu air tighinn an diugh a rithist", orsise, nighean a' mharsanta."Tha", ors esan, "mi air tighinn. Well", orsesan, "tha rud agam an diugh", ors esan,agas", ors esan, "ma sheasas tu air, canatu riut fhéin", ors esan, "gur a tu aonté is briagha air uachdar an t-saoghail.""Dé rud a tha sin?" ors ise"Tha bratach a th' agam ann a sheo", orsesan.Sgaoil mi a' bhratach", ors esan, agas", orsesan, "'n uair a sgaoil mi a' bhratach", orsesan, "sheas mi fhìn ora cuideachd", ors esan,"agas leum ise a nuas agas sheas i oraagas dh'òrsdaich mise mi fhìn", ors esan,"dha'n aon eilean a b' fhaide air falabha's a' chuan. Bha ann ann ann antiotadh", ors esan"Well tha thu nisd", ors esan. Phaisg mi", orsesan, "a' bhratach agas", ors esan, "chur miors esan, "ghléidh mi i. Dh'fhala sinn anuair sin", ors esan, ""walk" a mach airfeadh an eilein:"Tha thu a nisd agam gun taing", ors esan"agas bidh sinn ann a sheo", ors esan; fhad's a thogras mise,""O bidhidh", ors ise. "Nach e sin a bha adhìth oram", orsa nighean a' mharsanta.Ghabh sinn "walk"", ors esan, "air feadhan eilein agas 's e eilean anabarrach fhéinbriagha a bh' ann. Ach co dhiubh bhasinn a' fàs sgìth", ors esan. "Bha mi fhìna' fàs sgìth cearst gu leòr", ors esan, "leis cho fad 's a bha mi", ors esan, "guna bheag a choiseachd a dhèanamh", ors esan,"agas thàine sinn gu croc(hc) beag ann ashin", ors esan."Nach b' fhearr dhuinn suidhe ann a seo,"ors ise," agas restadh.""Tha mi glé dheònach", ors esan, "glé dheònachsuidhe ann a sheo cuideachd", ors esan, "agasrestadh."Shuidh sinn sìos", ors esan, "is bhasinn treis a' bruidhinn", ors esan, "agas gu166dé an truaighe mhór", ors esan, "ach thuitmise 'nam chadal agas fhad 's a bha mise'nam chadal", ors esan, "thug ise a' bhratach",ors esan, "bhuam agas sgaoil i i – thami cinnteach, agas dh'òrdaich i i fhéinann an taigh a h-athar. Bha i a sinann an tiotadh agas 'n uair a dhùisgmise", ors esan, "cha robh nighean a'mharsanta na duine eile ann ach mifhìn. O! bha mi a' smaointinn", ors esan,"nach fhaighinn as gu bràch," ors esan,"agas chunntais mi mi fhìn glé dhonaa' rud a rinn mi ach cha ghabhadhe leasachadh. Cha robh biadh ann", orsesan, "ach a bhith suas air na miosana bha 's an eilean. Bha mi ag ithena miosan, agas sgor math a fhuair mi", orsesan, "far am bithinn a' gabhail m'athàmh. Bha mi ann a shin treis mhath,"ors esan. "Theirig a seo na miosan a'san àite a bh' ann a sheo dhomh agasdh'fheumainn seaifteadh (shift) a dh'àiteeile", ors esan. "Ach thàine", orsesan, "gu craobh", ors esan, "a bh' anna shin. Bha ubhlan a sin", ors esan,"nach fhac(hc)a mi riamh na bu bhriagha,"ors esan, "agas", ors esan.167"An dà", ors esan, "tha mi glé lucky mairidhseo deagh-threis dhomh."Bha craobh eile an taobh thall dhith",ors esan, "agas", ors esan, "bha ubhlan orafhéin", ors esan, "ach cha robh iad cho fìor-bhriagha ris na h-ubhlan air an té·a-sa.Ghabh mi a dh'ionnsaigh na craoi·eadh, a'chiad chraobh", ors esan, "agas rug mi air tédhe na h-ubhlan agas bhean mi air ah-iche agas 'n uair a dh'ith mi anubhal", ors esan, "a Dhia beannaich mi!theann adhaircean air fas oram orm an tiotadhagas iad a' fàs suas", ors esan, "airgach rathad", ors esan. "Cha robh iongnadhann riamh 'uige sin. Bha iad cho mór", orsesan, "is nach fhaic(hc)inn am barr ac(hc)a.""O!" ors esan, "fanaidh mise mar seo gubràch", ors esan, "cha tig duine 's a' bith'nam chòir: agas cinnteach gu leòr", orsesan, "an ubhal a dh'ich mi", ors esan, "gurh-i chuir ceal oram."Ach chunntais mi", ors esan, "a chuilegrõthach riamh cho dona is a rinn miorai'-se", ors esan, "agas seo a' chrois a chuirsiu oram. Bha mi", ors esan, "gus tiaradh,"ors esan, "leis an ac(hc)ras ach idir charachainn an còir na craoi·eadh air a168robh an ubhal.""Well", ors esan, "feumaidh mi," ors esan, "biadhiche", ors esan, "air neo mi fhìn a ligeilgu bàs. Chan 'eil fhios", ors esan, "gu dé,"ors esan, "a nì na h-ubhlan a tha seooram", ors esan. "An e tuilleadh fàs anì iad air neo a mhathas eile."Fhuair mi té dhe na h-ubhlan", orsesan, "a bh' air a' chraobh eile agasa chuile greim a bha mi a' toir aiste",ors esan, "bha cabar a' tuiteam. 'N uaira dh'ich mi a' chuid ma dheireadhdhith", ors esan, "thuit a chuile cabarriamh fear is fear agas abra sì-se", orsesan, "gu robh mise toilite 'n uair athachair sin. Bha mi a nisd a's aneilean sin", ors esan, "is cha do bheanmi do dh'aon seach a h-aon dhe nacraobhan sin ach chaidh mi gu àiteeile. Bha ri a nisd a's an eileansin", ors esan, "agas fhuair mimiosan eile air son iche. Bha miag iche na miosan sin riamh fhad's a bha mi ann. Ach thu robhmi fad 's a' bith ag ithe na miosana bh' ann a shin, 'n uair a thug mian aire do bhàta a' tighinn glé169chlose dha'n eilean. Dh'fhalabh mi agaschuir mi suas flag ag iarraidh as nangabhadh e dèanamh, air a' bhàta. Thug a'sgiobair an aire dhomh, dha'n fhlag, agasthuirst e gu robh duine air choir eigina's an eilean ag iarraidh a shaoirsne."Is cinnteach", ors esan, "gur h-e seòladairbochd a bh' ann a chaidh a reaiceadhm'an droch-eilean a tha seo."Ach co dhiubh "loaradh" bàta sìos ritaobh a' bhàta mhóir agas 'n uair achunnaic mise iad a' "loaradh" a' bhata, anuas gon a' chladaich a bha mi agasbha a' chraobh mhór a bha seo a'sa' rathad oram", ors esan, "agas chuimhnichmi air nighean a' mharsanta", ors esan, "mathug ise mo char asam-sa gun toir misea car aiste-se. Thug mi liom", ors esan,"parcel" dhe na h-ubhlan a bh' ora agasthug mi liom "parcel" urad eile dhe nah-ubhlan a bh' air a' chraoibh eile," orsesan, "agas", ors esan, "rinn mi dà "pharcel"orra agas", ors esan, "chaidh mi sìos gona' bhàta", ors esan, "agas fhuair mi,"ors esan, "air bòrsd dha'n bhàta", ors esan.Ràine sinn thall", ors esan, "am bàta móragas chuireadh suas", ors esan, "air àdhradh170sinn", ors esan, "a chuireadh a nuas ri cliathacha' bhàta, agas suas a bha mi fhìn agasthug mi liom an dà "pharcel". Chaith mian dà pharcel a bha siod", ors esan,"chaith mi e", ors esan, "air deaic agasthug a' sgiobair", ors esan, "a staigh mi",ors esan, "dha'n chèibin agas cheannaiche mi. Bha mi ag innseadh dhà achuile sìon.""Ma dh'innis thu dhà," ors ise, "mar a chaidhthu dha'n eilean.""O! cha do dh'innis", ors esan. "Bha ea' smaointinn riamh", ors esan, "gur h-eseòladair a bh' annam agas gun deach moreaiceadh", ors esan,,Dh'fhaidhneachd e dhiom", ors esan, "dé'n t-àite a bu mhath liom mo chuir airtìr agas dh'innis mi dha. 'N uair afhuair mi gabhail agam a's a' chèibin,chaidh esan suas", ors esan, "agas bha naseòladairean uile gu lèir," ors esan, "airna h-ubhlan iche", ors esan, "gu beagnaich,"ors esan, "ubhal an urra", ors esan, "agasa leithid a chabair chan fhac(hc)a misea riamh. Bha iad air cẽal ris naròpannan a's na "riggins". Thànaig a' sgiobaira nuas.171"O! well," ors esan, "nam bitheadh fhios 'm", orsesan, "gun ann mar a tha thu air naseoladairean agam", ors esan, "a mhilleadh", ors esan."Tha", ors esan, "cabair orra is chan fhac(hc)amise riamh a leithid. Chan 'eil rathad agam-saair a' bhàta obrachadh", ors esan, "leis mara tha na seòladairean is na cabair alaoib na riggins."Chaidh mi fhìn suas agas chunna miiad:"Well", ors esan, "nan bitheadh na seòladaireanaga'-sa", ors esan, "onarach cearst", ors esan,"cha robh ao' sìon orra. Nam bitheadh iadair gabhail amhlaidh ris na "parcelan" athug mise air bòrsd", ors esan, "cha robhao' sgriod orra. Ach tha siu péin a'faic(hc)inn" ors esan, "nach 'eil iad idironarach."Ach", ors esan, "chan fhac(hc)a a' sgiobaira leithid seo riamh:"Well", ors esan, "leis cho fìor-choibhneil isa rinn siu rium", ors esan, "leighisidh miseiad cearst gu leòr", ors esan. "Ach manì iad a rithist e", ors esan, "chaghabh iad léigheas."Dh'fhalabh e agas thug e ubhaldha na chuile fear. Bha fhios aige taghta172math gur h-e ubhal a dh'ich iad agasthug e ubhal bheag dha na chuile fearagas 'n uair a bha iad:"Cuimhnichiu," ors esan, "na fàgu sgrobag dhith", orsesan, "gun iche", ors esan.Cha robh iad deònach idir a gabhail:"O! mar a gabh", ors esan, "bidh e n'asmiosa dhaoibh", ors esan.Dh'ich iad an ubhal agas thuit nacabair agas bha iad mar a bha iad fhéin:"Well", ors esan, "chan 'eil fhios agam-sa déẽam paigheadh a bheir mi dhut", ors esan,"leis cho fìor-mhath is a rinn thu. Ach gheibhthu", ors esan, "co dhiubh", ors esan, "còignotaichean", ors esan.Fhuair Iain na còig notaichean agas bhae gu math feumach air agas chuireadh airtìr e a's a' bhaile-puirst a bha seoagas b' e sin am baile-puirst a's a robh taigha' mharsanta. Cha d' rinn e ach gabhailsuas an t-sràid agas na h-ubhlan aigeagas e ag éigheach:"Có a cheannaicheas ubhlan" agas ubhal mhór aigeẽ'ga coimhead. Cha do dh'fhosgail e riamham "parcel" gus a robh e m'a choinneamhtaigh a' mharsanta. Bha a' nighean shuasgu h-àrd a's a' "bhedroom" agas173chunnaic i a' fear a bha seo agas ubhalaige ag éigheach có cheannaicheadh ubhlan. Dh'fhalabhi agas chur i a's a' mhineid air falabhseara(bh)anta air son punnd dha na h-ubhlan abha seo a cheannach agas rànaig i mise",ors esan, "an t-searanta" agas dh'fhaidheachdi dhiom", ors esan, "a robh mi a' creic(hc)nan ubhlan:"Tha", ors esan, "mi a' creic(hc) beagan dhiubh", orsesan, "Tha iad a' fàs goirid tuilleadh agam",ors esan."Tha nighean a' mharsanta", ors ise, "air sonpunnd dhe na h-ubhlan sin fhaighinn.""O! well," ors esan, "tha mi glé dhuilich", ors esan."Tha "run" eagalach air na h-ubhlan a tha seo", orsesan. "Chan urrainn domh a thoir' seachadna's mó na aon té tuilleadh gus antig", ors esan, "là eile", ors esan, "agasors esan, "bidh barrachd agam an uair san.""Dé", ors ise, "a bhios am punnd oram?""Bidh", ors esan, "a leithid seo. Tha iad gumath daor.""Very well", ors ise, "sin do phaigheadh"ẽDh'fhalabh an t-searaanta gu cleufarleis an ubhal suas gu nighean a' mharsantaa' gabhail ealla riutha air an uinneig agaschunnaic i cearst gu leòr nach d' fhuair i174ach an aon ubhal. Cha robh i idir toilitenach d' fhuair i tuilleadh ach leis cho móris cho briagha is a bha i, theann iair a h-iche a's a' mhineid agas dh'ichi a chuile greim dhith. Cha robh e fad 'sa' bith air an ubhal iche 'n uair atheann crapan air tighinn air a ceann.Bha i a' sìor-fhiachainn nan crapan agasbha na crapan a' sìor-fhàs mór agasma dheireadh nochd na cabair a mach.Bha na cabair air thuar a' rum adhùnadh uile gu léir ag iarraidh àiteair son gu faigheadh iad a mach.Chaidh "report" air feadh an àite gurobh nighean a' mharsanta tinn. Chualaann uileag e, agas tha mise glé thoiliteair son mar a thachair a thaobhagas gu faighinn-sa mo latha fhìnora as a dheaghaidh seo. Ghabh mia staigh a sheop agas fhuair mideise mhath orm a shineach agas bagaagas chaidh mi gu taigh a' mharsanta.Bha mòran de dhaoine timicheall asin. Dh'fhaidhneachd mi gun cuala mi gurobh nighean a' mharsanta anabarrachfhéin bochd:"Tha i sin agas tha fìor-eagal oirnn175nach fhaigh i dheth idir.""Gu dé", ors esan, "a tha cearc orm?""O! chan 'eil sìon a dh'fhios againne gu détha cearr, ach tha móran de dhotairean timicheallfiach an cuir iad cearst i agas tha ea' fairtleachdainn ora. Tha na dotairean air toirtsuas air son nach dèan iad sìon adh'fheum.""Well", ors esan, "na faic(hc)inn a' nighean", orsesan, "dòcha", ors esan, "gun dèanainn feumdhi," ors esan. "A réir is mar a chuala mi,"ors esan, "leighis mi", ors esan, "beagan mar thadheth agas", ors esan, "tha mi a' smaointinn,ma's ann mar a bha càch a tha i, gundèan mi an gnothach ora. Bidh mi air sona h-athair fhaic(hc)inn."Chaidh fios suas gon a h-athair agasdh'innis iad a' fear a bha air sonfhaic(hc)inn is gun dèanadh e feum dha'nnighinn, nan gabhadh e dèanamh. Thànaig ah-athair a nuas agas chaidh e a bhruidhinnri Iain."Tha mi a' tuigsinn", ors Iain, ors esan, "gubheil a' nighean agat anabarrach bochd.""O! tha", ors esan, "agas b' e sin a' bhochdainnethruagh", ors esan."Dé", ors esan, "a' bhochdainne a th' ora?176"An dà, tha", ors esan, "cabair mhóra, mhóra", orsesan, "a' fiachainn ri dhol ro'n taigh," orsesan. "Feumaidh iad a dhol ro'n taigh, a' ruma's a bheil i. Cha mhór gu faigh sin", orsesan, "a staigh air an dorus", ors esan."Thathar 'ga sàbhadh", ors esan, "is gu dé isfheàirrde dhaibh sin", ors esan, "Tha na cabaira' fàs mar a bha iad riamh."ẽ"A bheil", ors esan, "dotairean a' coimhead ora?""O! bha", ors esan, "ach ma bha", ors esan, "isbeag a rinn iad.""Well", ors esan, "'s e dotair a th' annam-sa, mifhìn", ors esan, "agas", ors esan, "chunna mi"case" na dha dhe'n t-seòrsa sin", ors esan, "agasléighis mi iad cuideachd", ors esan, "agas",ors esan, "bhithinn air son a' nigheanfhaic(hc)inn," ors esan. "Gu dé", ors esan, "abheirea siu seachad air son a' nigheanfhàgail mar a bha i m'an dànaig nacabair ora.""Bheir mi seachad", ors esan, "peic(hc)e òir agaspeic(hc)e airigid.""A! well", ors esan, "'s ann ro-dhona buileach abhios i", ors esan, "mar a dèan mise an grõthachagas nì sinn baragan", ors esan, "air a shonsin.""Gheibh thu sin", ors esan, "ma bheir thu", ors esan,na cabair", ors esan, "far ceann na h-ighinn.""Glé mhath, ma tha", ors esan, "tha mi air sona faic(hc)inn ma ghabhas e dèanamh", ors esan,"nì mise an grõthach", ors esan.Ach co dhiubh, thug a' marsanta suasdha'n rum e far a robh a' nighean agasb' e sin a' sealladh. Cha robh an ceann aic(hc)each 'na ao' chraoslach le cabair:"A! well", ors esan, "tha i cho dona ri aonana chunna mi riamh. An fheadhainn a léighismise dhiubh seo", ors esan, "cha robh iadfaisg cho dona seo", ors esan, "ach codhiubh", ors esan, "fiachaidh sinn ora", ors esan."Ma dh'fhair(t)ligheas e oirnn", ors esan, "thae neònach. Ach", ors esan, "chan fheum aonduine beò", ors esan, "a bhith e staigh a'sa' rum ach mi fhìn is i fhéin athaobh", ors esan, "tha i dona, dona", ors esan.O! "chleuradh" a mach a' rum a's a' mhineidagas dh'fhaidhneachd esan gu dia mar athànaig na cabair ora agas cha robh fhiosaic(hc)e. Dh'fhalabh e an uair san agasfhuair e an cleòc(hc)a a bha seo agaschuir e air e agas chuir e m'acheann e m'a coinneamh. Bha e treisann a shineach agas sheall e ora."Well, well", ors esan, "bha dùil 'm", ors esan,178nach robh thu mar seo idir", ors esan, "andug thusa", ors esan, "fìdeag o shaighdear agasnach robh còir 'sa bith agat ora.""Thug", ors ise."Feuma tu", ors esan, "an fhìrinn innseadh dhomh",ors esan, "air neo théid na cabair sin", orsesan, "ro' mhullach a' rum ort. Théid iad amach", ors esan, "agas ag Dia a tha brath",ors esan, "cà stad iad. Bidh thusa", ors esan,"ann a shin fhad 's is beò thu.""O! thug", ors ise, "agas", ors ise, "tha aireachasgu leòr oram", ors ise, "air aon a thoir bhuaithe.""Well", ors esan, "feuma tu an fhìdeag sin athoir' dhomh-sa", ors esan, "agas gun toir miseachad e", ors esan, "dha'n t-saighdear bhochd",ors esan, "a choisinn i", ors esan, "gu h-onarach",ors esan. "Tha fhios 'n taghta math cà 'il ea' fuireach", ors esan, "agas tha e 'g'ah-ionndrainn glé mhór.""O!", ors ise, "chan urrainn domh-sa gluasadas a seo", ors ise, "ach tarrainn an drà·aira tha siod", ors ise, "a mach agas gheibhthu an fhìdeag", ors esan ise.Seo mar a bha. Tharrainn esan an drà·airagas thug e an aire dha'n fhìdeag agasthog e i:"'S e seo i", ors esan.179"O! 's i", ors ise."Gu dé", ors esan, "bu choireach", ors esan, "gundug thu bhuaithe i", ors esan.Dh'innis i fac(hc)al air an fhac(hc)al mara thug i bhuaithe i. Dh'fhalabh esan agas ruge an uair san air an ubhal bhig agasrinn e trì leithean ora agas thug e dhileith dha'n ubhal:"Ich siod", ors esan, "agas na fàg greim dhith",ors esan.Rinn i seo agas thuit fear dhe na cabair airan ùrlar."Tha mi cinnteach", ors esan, "gur a h-fhearr dhomh",ors esan, "tuilleadh a thoir' dhut."Agus dh'fhalabh e agas chuir e an cleoc(hc)air a cheann agas thug e dheth e:"Ai, ai", ors esan, "bha dùil 'm", ors esan,"nach robh thu cho dona seo idir", ors esan."Tha", ors esan, "grothach mór eile a seo", orsesan. "An tug thu", ors esan, "bratach",ors esan, "a shaighdear bochd," ors esan, "athu a' bruidhinn riut ann a sheo", orsesan."O! thug", ors ise."Agus dh'fhàg thu e ann an eilean", orsesan, "co dhiubh bhios e beò na marabh", orsesan.180"Dh'fhàg", ors ise. "Chan 'eil fhios 'm", ors ise,"a bheil e beò an diugh.""Tha e beò", ors ise, "agas", ors esan, "thae a' tighinn air a' rathad", ors esan, "annam bàta", ors esan. "Feuma tu", ors esan,"a bhratach a thoir dhomh-sa", ors esan, "agasgun toir mise", ors esan, "seachad i", ors esan,"dha'n t-saighdear bhochd", ors esan, "air neomar a tòir", ors esan, "chan 'eil rathadagam-sa", ors esan, "air do léigheas", orsesan."O! bheir gu dearatha", ors ise. "Fiach andrà·air sin thall", ors ise, "an drà·air athu fo'n drà·air a's a robh an fhìdeagagas gheibh thu a' bhratach glé thoilite",ors ise.well", ors esan, "dh'fhalabh e a null gonna drà·arach agas bha a' bhratach ann ashin. Thog e i."Well, a nighean", ors esan, "bha dùil 'mnach robh thu cho dona seo idir."Dh'fhalabh e an uair sin agas chuire an cleòc(hc)a a rithist air, m'a cheann,agas thog e e agas ghabh e a nunngon a' bhùirsd agas thug e earrann eiledha'n ubhal as a sin. Ach idir charobh ise 'ga fhaic(hc)inn dé bha e a'181dèanamh. Thànaig e a nall:"Seo", ors esan, "gabha bu siod", ors esan, "agastha mi a' smaointinn gum bidh thu beaganna's fhearr."Fhuair e sinn. Thug e dhi e agasthuit cabar eile. Cha robh ora a nisde achan ao' chabar agas bha a' fear sin gumath mór agas studaig e gu fàgadh eann am pian i fad na h-oidhcheadh abha seo:"Well", ors esan, "cha dug mi liom de "stuff"as an taigh", ors esan, "na léighiseadh siubuileach", ors esan. "Ach thig mi", ors esan,"tràth a màireach", ors esan, "air son doléigheas. "Tha", ors esan, "na bheil ri tighinndhiot", ors esan, "tha e anabarrach doiribhagas chan 'eil de "stuff" agam", ors esan,"na bheir dhiot uileag e, gad a bheirinndhut e.""A! bheir dhomh e", ors ise, "fiach a faighmi "clear", ors ise, "na cabair.""O!", ors esan, "cha toir ri dhut e", orsesan, "gus an glan mi cearst an ceann agat."Dh'fhàg e ann a shin i agas bhaao' chabar ora agas bha na cabaireile a's a' rum:"Chan 'eil a chridhe agu", ors esan, aonan182dhiubh a ghluasad", ors esan, "as a sin,"ors esan, "gus an tig an cabar madheireadh far a' chinn agat air neo maghluaiseas", ors esan, "tha na cabair suasair a' cheann agat mar a bha iadriamh.""Cha ghluais", ors ise. "Chan 'eil a chridheac(hc)a. Saoil", ors ise, "an urrainn dut tighinna nochd", ors ise, "agas an cabar athoir' dhiom.""O! ors esan, "tha an t-astar glé fhadaair son a dhèanamh. Chan 'eil rathadagam air tighinn a nochd", ors esan, "Thaan t-astar ro-fhada. Ach thig mi tràtha màireach."Dh'fhàg e nighean a' mharsantaann a shin agas chaidh e dhachaidhfiach a robh an corpolair agas a saighdeareile a's an taigh. Bha iad ann, anna seo 'na suidhe agas iad a' smaointinngu trom air Iain, ceann na bliana gusbhith ann agas gun sgial air Iain,'n uair a nochd Iain a staigh agas rinniad toileachadh mór ris:"Tha thu air tighinn agas cà robh thu?"O! 's ann tha sin naidheachd mhór", orsesan. "Tha naidheachd mhór, mhór a sin", ors183esan, "nach urrainn domh a h-innseadh dhaoibhann an aichearrachd ach fhuair mi dhachaidhsàbhailte."Ach co dhiubh ghabh e bhiadh comhlariutha agas dh'ìnns (i:s') e dhuibh an uairsan dìreach "neat" mar a thachair dhà agasmar a rinn nighean a' mharsanta air agasmar a rinn esan air nighean a' mharsanta,'n uair a fhuair e as an eilean."An dà chuala sinn m'a dhéidhinn nigheana' mharsanta a bha sin gun teagamh agasthu móran de ghrõthaichean aic(hc)e odh'fhala thu", ors esan, "gu sealltainn dha'nchuile duine, a' rud a dhèanas iad."Well", ors esan, "cha seall móran dhethan diugh", ors esan. "Fhuair mise", ors esan, "nabha a dhìth oram", ors esan. "Ach thai ann an éigin fhathast", ors esan. "Thaao' chabar ora agas", ors esan, "bidh ancabar sin ora gus an togair mise athoir' dhith a màireach", ors esan, "mise,"ors esan a chuir na cabair sin ora,"ors esan, "agas tha mi glé thoilite", orsesan, "gun a rinn mi e", ors esan, "leis cho suarach", ors esan, "agas arinn i fhéin oram-sa. Ach seo dhu'-saa' bhratach, ors esan, "agas 's mise a fear184nach toir bhuat tuilleadh i agas tha anfhìdeag agam fhìn", ors esan, "agas chadealaich i bhuam", ors esan, "gus a faigh", orsesan, "an té a thug dhomh i", ors esan.Thuirst an corpolair rium an uair sin", orsesan. "Bheir an aire dhut fhéin", ors esan,"m'an chabar m'a dheireadh a bheir thudha nighean a' mharsanta. Chan fhaighthu beò gu bràch", ors esan, "a macha taigh a' mharsanta.""Dia mar sin", ors esan."Ghealladh dhut", ors esan, "peic(hc)e òir agaspeic(hc)e airigid 'n uair a léighiseas tu",ors esan, "nighean a' mharsanta", ors esan,"théid thusa a chuir gu bàs agasbidh am peic(hc)e òir agas am peic(hc)eairigid aig a' mharsanta.""O!" ors esan, "cha tachair sin idir", ors esan."Tha fhios agam taghta math", ors esan, "gudé nì mi", ors esan. "Gheibh mi mothuarastal an toiseach", ors esan, "m'an toirmi an cabar ma dheireadh dhith.""Well, gad a gheibhea tu sin fhéin", ors'n corpolair, "nì iad an grõthach orst."O! ma tà, cha dèan", ors esan.Ach co dhiubh chaidil iad an oidhchesin is a' là 'r-na-mhàireach dh'éirich iad185agas 'n uair a ghabh iad am braiceast,dh'fhalabh Iain."Bheir a nisd an aire dhut fhéin", ors ancorpolair."O! is mi a bheir", ors Iain.'N uair a rànaig e taigh a' mharsanta,bha a lamhan sgaoilte ac(hc)a ann a shinagas: "Gabh a nuas mar seo". Ghabh esuas."Tha thu ann a seo fhathast", ors esan "Cha dodh'fhalabh cabar na cabar.""O! cha do dh'fhalabh", ors ise. "Cha dodh'fhalabh cabar na cabar."Sheall e m'an cuairst ora agas chuire an cleòca m'a cheann."A! well", ors esan, "cho math is g'a bheilstuff agam", ors esan, "tha eagal oram", ors esan,"nach dèan mi an grõthach ach fiacha miri m' uile-dhicheall a dhèanamh. Ach", orsesan, "feuma mi", ors esan, "mo thurastalfhaighinn an toiseach", ors esan, "m'an toirmi dhìot an cabar ma dheireadh.""O! gheibh thu sin", ors ise agas ring i am"bell" agas a nuas a bha a h-athair."Bheiru a thuarastal dha'n dotair", ors ise, "a'sa' mhineid an tuarastal a gheall siu", orsesan.186"O!" ors esan, "dèanadh e an gniamh antoiseach", ors esan."An dà chan urrainn dà an griamh a dhèanamh",ors ise, "gus a faigh e a thurastal antoiseach.""O! ma tha", ors esan, "gheibh e a thuarastal."Agas fhuair e peic(hc)e òir agas peic(hc)eairigid:"Well a nisd", ors esan, "bidhiu a' tarrainn sìos,"ors esan, "agas theirigiu dha'n rum", orsesan, "is fhaide air falabh", ors esan, "fo'nrum-sa uile gu léir", ors esan, "a thaobh," orsesan, "tha seo anabarrach doiribh", ors esan,"agas cha toil liom", ors esan, "gum bidh"noise" 's a' bith ann", ors esan, "gun cluinnmi diog idir."Dh'fhalabh e agas chuir e ancleoc(hc)a m'a cheann agas sheall e ora."Well", ors esan, "tha mi a' smaointinn", orsesan, "gun dèan mi an grõthach", ors esan.Agas thug e an earrann eile dhi agasdh'fhiach e am beaga:"O! well", ors esan, "nach mi tha duilich", orsesan. "Dh'fhàg mi a nisd", ors esan, "air a'bhòrsd", ors esan, "an ola a bha dùil 'ma thoir' liom air son a shuathadhri d' cheann", ors esan. "Ach fana tu187soc(hc)air sàmhach ann a shon", ors esan. "Chachan thu aon diog", ors esan, "gus an tillmise air ais", ors esan, "air neo gu chionn anfhad s' a dh'ùine agas tha mise a' falabh",ors esan, "fiach a faigh mi", ors esan, "anola a tha seo. Cuimhnich a nisd", orsesan," na can diog air neo tillidh nacabair air a' cheann agat mar a bhathu riamh."Dh'fhalabh mise an uair sin", ors esan,"agas tharrainn mi agas chan fhac(hc)anighean a' mharsanta tuilleadh mi fhathastagas thu mi an dochas nach fhaic(hc).Thaine mise ann a sheo", ors esan, "agasthu am peic(hc)e òir agas am peic(hc)eairigid agam agas tha mi glé thoilite",ors esan, "gun dàine sì-se", ors esan, "aigceann na bliana."Dh'fhalabh iad an uair san."Well", ors ise, "bha sinne ann am murnangu o chionn beagan lathaichean, mi fhìn",ors ise, "agas a' phiuthar mhiadhoineachagainn, ach cha robh an t-éile annam larna murnan (?) idir", ors esan. "Chad' rinneadh dad orra."Dh'fhalbh iad gu taigh anathar an uair san is phòs a chuile h-aon188ac(hc)a a' leidi a bha comhla riutha fhéin.Bha caisteal briagha aig a chuile nach ac(hc)aagus:"Dé a nisd", ors sin", ors esan, "is math libh adhèanamh, mise a dhèanamh.""Well", ors ise, "a' rud is math liom-sa thua dhèanamh", ors ise, "a' fear a chuir (f)ogheasu sinn", ors ise, "na cabair a chuirair agas a fàgail air gu bràch.""C' àite a bheil a' fear sin", ors esan."Tha", ors ise. "Bidh e a' tighinn uair's a' latha m'an cuairst", ors ise, "agas,"ors ise, "tha e anabarrach fhéin titheachair ubhlan.""Glé mhath", ors esan, "nì mise sin."Sheall nighean a' raoi dhà an duineagas ghabh e suas 'n-a choinneamh agaschuir e fàilte air:"Seadh", ors esan, "tha thu air fàilte a chuiroram-sa", ors esan, "agas tha mi a' faighinn,"ors esan, "gun do phòs thu nighean òg a'raoi", ors esan."Phòs mi", ors esan. "A bheil nòisean 's a'bith agu", ors esan, "dhe na h-ubhlan atha seo", ors esan."A! m' anam fhìn gu bheil", ors esan, "fìor-nòisean agam de dh'ubhlan189"Leòra, seo dhaoibh", ors esan, "ichu i siod, mathaa," ors esan, "agas bheir mise dedh'ubhlan dhaoibh", ors esan, "na thogras siu."O! dh'ich e i siod suas ann amineid agas fhuair e a sin té 'ile agasdh'ich e i agas fhuair e a sin té 'ileagas dh'ich e i."Well", ors esan, "nì siod an grõthach andiugh liom", ors esan, "Thig mi a màireach",ors esan, "a dh'iarraidh tuilleadh agastha mi a' toir' móran taing dhut."Dh'fhalabh a' fear sin agas m'an dorànaig e an t-àite a's a robh e a'comhnaidhe bha de dh'adhaircean air nachfhac(th)as riamh a leithid, a' sìor-fhàssuas agas 'n uair a rànaig e an taigh-comhnuidhe, a's a robh e a' fuireach,chan fhaigheadh e a staigh air an doras.Bha a ann a shin gun fhios aige oDhia gu de dhèanadh e. A là 'r-na-mhàireachcha mhór gum b' urrainn dà gluasadleis na bha a dh'adhaircean air acheann, agas ma tha e beo 'uigeseo chan 'eil sìon a dh'fhios agam-saach ma tha, tha mi cinnteach gur h-ea' latha air teannadh a th' ann,agas dhealaich mise rithe.