Hoddin agus Doddin agus Daniel an Airy

boddin agus doddin agus Danill ann Air
Bhí triúr ann a' heat amháin 'na
chómhnúí ag taobh a chéile ar an bhaile amháin
boddin agus Doddin agus Danil an Air, Bhí boddin agus
Doddin bhí siad saidhbhir agus bhí Danill bocht bhí
sé bocht ach cha rabh Danill ach bó amhain ach
bhí cuid mhór eallaigh ag odin agus ag Doddin agus bhí
siad i gcómhnuí in éudan Danill agus iad a' gcómhnui
a' deánú achan rud ar a' duine bhocht. Ach ar
ndóighe bhí siad lá amháin agus d'imthigh siad agus
mharbh siad bó a bhí ag Danill agus ma mharbhuigh
d'imthigh Danill bocht - sin a dtiocfadh leófa a
dheánú air agus d'imthigh Daniell bocht agus thug sé leis
a' bhó agus d'fheann sé í. Chuir sé'n craiceann ar
a ghualainn agus shiubhal sé leis isteach 'na bhaile
mhóir. Nuair a bhí sé ag gul fa ghiota do'n bhaile
mhór, thainic éan agus luighe a -eán ar a' chraiceann agus
thoisigh sé ag piocú na feóla do'n chraiceann. Chuir
Danill siar a lámh agus fuair greim ar an ean agus
shiubhal sé leis; bhí'n t-éan leis. Fuaidh sé isteach
'na bhaile mhóir agus nuair a fuaidh sé 'na bhaile mhóir.
chonnaictheas dó go rachad sé isteach 's go mbéadh gloine
aige. Fuaidh sé isteach ina dteach ósdais agus scairt sé
ar ghloine agus thug a' - fear a bhar a' teacht anuas agus
gloine aige. D'fhiaffruigh se do'n éan
"Bé sin a t-uisce beatha - goidé'n seórt uisce beatha
é sin"
"Tá" ar seisean "Tá uisce beatha aige i bhfad níos fhearr nó sin
adeir a' t-ean leis "Tá uisce beatha agat i bhfad níos
fheárr nó sin" ar seisean "Chan sin do chuid is fhearr
"Goidé ma tá fhios agat"
"Tá'n t-éan a innse damh" ar seisean
Fuaidh sé suas leis a' ghloine sin agus thug sé anuas
gloine eile agus rinn a' t-éan monamar éicinnt arais.
"Goidé deir sé anois"?
"Deir sé go bhfuil uisce beatha agat níos fheárr nó sin
adeir a -ean.
Thug sé leis an t-uisce - beatha sin suas agus thainic
sé anuas le gloine eile. Thoisigh'n t-ean a mónamar
acht annsin arais agus
"Goidé deir sé anois"?
"Deir sé gur sin a' t-uisce beatha is fhearr agat
"Is híor dó sin" ar seisean "Sin a' t-uisce beatha is fheárr in
mo theach"
D'ól sé'n gloine agus d'fhiaffruigh fear an osdais dó"
goidé ghlacfad se ar an ean.
"Ó" ar seisean "Cha nglacfainn rud ar bith ar an eannsin
ar seisean "Nó níl a dhath adtarann orm uilig" ar seisean "nach
n-innseann a' t-éan sin damh agus cha nglacfainn
airgead ar bith air
"Well" ar seisean "Bheirfe mé gugán óir duit ar an ean sin
ar sise "Ma ghlacann tú é"
"Well" ar seisean "Téudaim a' gugan oir a ghlacann" ar seisean "Ar
leis suas é agus níos é agus d'ith slám a' tóna do'n Ghadaidhe
"Dubh ua Dubhagain annsin agus bhí a sháith idhte annsin aige
Luighe sé siar ina chaithir mhór annsin agus thoisigh a'
t-srannfach mhór aige mar bhéadh tóirneach ann
agus bhithear ag éisteacht sa Dómhain. Thoir leis 'na
chodhladh. Cómh luath agus fuair a' Gadaidhe Dubh a
Dubhagain annsin é 'na chodhladh bhí dhá spear
aige agus thainic sé aníos le dhá spear an fhathach agus
dhinn sé'n dá spear isteach sa teinidh agus nuair a
stuigh
bhí'n dá spear 'sa teinidh aige ach go rabh siad
dearg i gceart dhinn sé isteach é i síl amháin agus dhinn
sé isteach ina an fhathach é agus thonntuigh sé'n
t-súl mhór amach as agus cha rabh súil a bith annsin
aige agus ar shiubhal leis a' Ghadaidhe subh annsin agus leis a'
bhean ar shiubhal leis an fhathach 'na ndéidh. Bhí
fáinne aige agus nuair a chaithead sé'n fáinne i gcómhnui
cib ar bith ait a luighfeadh'n fáinne scairteochad sé
leis agus bheireadh'n fáinne feagair air. Ach chaith sé
cheud uair é agus d'fhiaffruigh sé dó ca rabh sé. Dúirt sé
go rabh sé fa ghiota dófa anois. Ach ar ndóighe ruth
sé agus fuair sé arais é agus chaith sé'n fáinne arais agus scairt"
sé annsin lin
goidé mar bhí agus bhí dúl acu é mharbhí an oiche sin ar seis.
ar ndóighe, d'imthigh sé agus chuir sé a mháthair na luighe
i na leabaidh fhéin agus luighe sé fhéin i leabaidh an mhathara
istuigh 'sa teach. Thainic a bheirt aníos i lár na h-oiche agus
a gcuid airm leófa le Danill a mharbhú agus thoisigh siad
a slachaill ar a leabaidh a rabh'n mháthair na luighe
ann ach gun mharbhuigh siad a mháthair agus -
"Tá sé a shuaimhneas againn anois ar a deireadh" ar seisean
- ar siad "Cha chuineann sé buaidhreadh níos nó orrainn
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc. Ar maidin lá arna
bhárach, d'eirigh Danil agus bhí'n mháthair marbh. a
rabh fhios ag Danil bocht annsin goidé dheánfad
sé lena mháthair. Ach anywa chaith sé'n mháthair ar
a ghualainn agus ar shiubhal leis a tarraint ar a
bhaile mhór le i chur. Bhí sé tarraint isteach ar a
bhaile mhór agus nuair a bhí sé fa ghiota do'n bhaile mhór
casadh dó tobar agus bhí dhá bhata leis, trasnán agus bát
leis agus d'imthigh sé agus chuir sé'n trasnán faoi asgaill 'na
mathara agus chuir sé'n bata faoin taobh eile agus d'fhág sé
í 'na sheasamh ag an tobar.
Shiubhal sé leis agus fuaidh sé isteach ina dteach ósdais agus
scairt sé dhá tseat dona fhéin agus treat dona mháthair. Well
bhí go maith 's cha rabh h-olc. D'iarr se ar a' chailín
a gul amach go bhfeicfead sé rabh'n t-seanbhean sin a'
teacht go rabh sí ag an tobar go deacha sí ag tobar
a bhí thall annsin ag gul deoch. Fuaidh sí amach agus
"Abair léihi" ar seisean "Mar bfuil sí teacht" ar seisean "Scairt léihi. Tá
sí rud beag bodhar" ar seisean "Scairt léihi go measa mór nó
cha chluineann sí thú"
Fuaidh sise a scairtigh uirthi. Da mbéad sí a scairtigh
ó shoin uirthi cha dtórfadh'n bhean sin freagai uirthi.
Shiubhal sí léihi anonn un tobair agus fuaidh sí fhad leis a'
tobar agus thug sí crathú mór annsin duithi le í chrathú
suas agus goidé runn a' t-seanbhean bhocht acht tuitim
isteach a mhullach a cinn sa tobar agus báitheadh í. ó
rith a' cailín leis na mile muide na bhaile ag
caoineadh go rabh'n t-seanbhean, gur thuit sí 'sa
tobar agus go rabh sí báidhte. Bhí Dónal istuigh agus a
gloine aige ar a' chounten. a léim sé 'mach agus thoisigh'n
bhúifreach agus a bhéicfeach caoinnte aige a tarraint ar a
tar agus -
"A nógaire go bhfuigh mé thú gubhte indéidh thú mo
mháthair a bháitheadh
agus bhí ag imtheacht ar a' bhomaite ag na police sin fa
dtaobh do a mháthair a bháitheadh agus thoisigh siad
a buint faoi agus a buint faoi agus dheón a rabh mhaith ann
chaithfead seisean a gul ag na police agus seo nighean
fhear a' bhara agus fear a rabh laige airgid aige abhí 'san
fhear seo; fear an-saidhbhir a bhí ann agus bhí a bhunadh
saidhbhir agus bhí airgead uilig acu. Chruinnigh siad suas
gcuideachta agus gheall siad ar a' deireadh go dtórfad
siad ocht sac óir do Donal ach gan a nighean
a reportaill go dearr sé a dhath ar a mháthair.
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc.
"Ah well" ar seisean "Tá achan seórt thart "Tá sí
báidhte anois" ar seisean "Cha dtarann sí arais" ar seisean "agus tá sé
cómh maith agam a' sac oir a ghlacann
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc ar ndóighe
fuaidh agus thug leis annsin í agus thoisigh sé agus chuir sé í.
Fuaidh sé 'na bhaile an oiche sin agus ma chuaidh - fuaidh
sé 'na bhaile an oiche sin agus lá arna bhárach agus ma
chuaidh an oiche sin agus ma chuaidh d'innis -
chonnaic siad annsin go rabh Daniell beó i gcómhnui
ach gur a mháthair a mharbh siad agus
caith"
"Shíl go rabh sibh a' deánú dochair móir
damhsa mo mháthair a mhárbhú ach tcífe sibh" ar seisean
"Goidé fuair mise ar shon mo mháthara. Tann go
bhfeice sibh ai "Goide'n luach anois atá ar shean-
mhrá ar a' bhaile mhór" ar seisean "Fa choinne pudair
gunnaí agus níl a dhath agat ach a gul isteach" ar seisean
agus a' scairtigh mach seán-mhrá fa choinne"
pudair gunnaí, sean mhrá fa choinne pudair
gunnai sean-mhrá fa choinne pudair gunnaí
"Ah ar ndóighe d'imthigh'n - 'ná labhair níos mó
ná h-innis níos mó do'n duine sin leis a chailleach agus
go bhfuigh muidinne rud éicinnt a dheánú fosta
Bhí mathair ag achan duine acu-san agus d'imthigh
achan duine acu agus mharbh siad a máthair agus ar
shiubhal isteach 'na bhaile mhóir a' lá arna bhárach
leófa agus fuaidh isteach na bhaile mhóir agus thoisigh a'
scairtigh 'mach. Ach i mbéurla a bhí siad a' scairtigh
amach.
"Wholl bui siad iome'n foi gun-poide'n. Gholl ba
suld iomen for gunn - poide'n
Sin cé cheannochadh sean-mhrá fa choinne pudair
gunnaí, cé cheannochadh sean-mhrá fa choinne pudair
gunnaí. Ah chruinnigh mól a' bhaile mhóir orthu leis
na ceatha doirneóg le madaí agus le clocha agus le achan
rud a dtiocfadh leófa a dheánú agus chuir amach as a'
arais."
bhaile mhór iad ach ar ndóighe thainic siad 'na bhaile
annsin agus bhí'n age orthu le Danell agus cha rabh fhios
acu goidé dheanfad siad leis annsin. Rinn siad
suas annsin go gcuirfead siad Danic isteach ine
sac agus bhí loch giota fada uafa agus chuir Danel isteach
'sa t-sac agus d'imthigh amach a cruc leis le é chathú
isteach sa loch agus go mbéad siad siuráilte go mbéad sé
láidhte annsin acu. Ach ar ndóighe bhí siad ag gul
amach cruc agus bhí bealach frid a cruc agus ar ndóighe
goidé happenail ach gur imthigh coinnin agus le sin
d'imthigh cionn eile agus
"Dar mo dhona 's mo dhor" arsa siadsan "Tá seo
lán coinniú"
agus ar shiubhal leis a' bheirt amach a cruc indéidh
na gcoinnin agus bhí Danicl bocht istuigh sa t-sac agus ma
bhí d'fhág siad ar thaobh a' bhealaigh mhóir é agus
thoisigh sé ag gul cheóil agus achan bhúirtheach ceóil
sige. Thainic ar mór thart agus sguad mór eallaigh
leis
"In aini Dé 's na h-umhlaigheacht" ar seisean "Goidé'n
seórt fear thusa
"Ó coinnigh do theanga tá mise ag imtheacht 'na
bholaitheas coinnigh thusa do theanga; ná labhair
níos mó"
"Ó" arsa'n díoise. An dtiocfadh leat duine a leigint
leat
"Cha dtig cionn cha dtig cha dtig a' chóir a' bith"
fann - liom-sa a leigint liom
"Ó a dhuine" ar seisean "Da leigfea mise leat"?
"Well" ar seisean "Cha dtiocfadh liom thú leigint liom
"Well bheirfe mé duit a' dróse eallaigh seo" ar seisean "uilig" ar seisean
"Ma bháreann tú - ma leigeann tú me leat"
"Well" adeir Danill "Gabhaidse" ar seisean "Cuirfe mé thú 'steach
'sa t-sac" ar seisean "'s ceanglocha mé sa t-sac thú" ar seisean "'S ar
a
ndóighe thig liom-sa a gul am ar bith" ar seisean.
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc, chuir se'n dose
isteach 'sa t-sac. D'imthigh sé leis an eallach. Thainic
toddin agus Doddin arais agus chaith a' sac orthu agus tharraing
ar a' loch agus nuair a fuair siad go dtigidh'n loch
bheir a Danill bocht ma b'fhíor gurb é bhí acu agus
chaith amach 'sa loch é 's bhí siad réidh leis annsin
Thainic siad 'na bhaile annsin
a
"Béidh suaimheas a againn" arsa siadsan.
Bhí sin uilig go léir maith go leor go dtigidh lá
arna bhárach. Ach a' lá arna bhárach chonnaic siad
a' lae eallaigh thart fa theach Danill"
"Goidé'n réasun atá le seo a' chóir a' bith an fear a
bháith muidinne go bhfuil laereallaigh fanna
theach nó goidé'n dóigh a dtainic siad nó éas a'
dtainic siad sé nó cé sheól annseo iad nó an
bhfuil sé fhéin beó.
chonnaic siad a' laine eallaigh fa
theach Danell lá arna bhárach agus bhí iontas creathnach
oithu c as a dtainic siad. Fuaidh siad síos chuig an teach agus
B fuair Danul annsin sa teach cómh maith do
bhuachaill 's bhí se ariamh.
"In ainm dé" adeir siad cé bhfuair tú'n t-ealeach"
"Ó ca bhfuair mé'n t-eallach; bé sin mar tá sé agaibh
Da mbéadh cuidiú agam-sa ach cha rabh'n
duine again ach mé fhéin bhéadh oiread eallaigh lion
ar seisean "agus chuirfeadh stoc ar Eirinn uilig go léir amach a
a' loch. Che rabh a dhath ins a loch-adai" ar seisean "ach na
mílte mílte mithe mílte eallaigh ach cha dtiocfadh
aigeobhainn"
liomsa fhághail liom ach cóirreál beag acu agus chan
a coirneall beag sin acu fhéin liom bé boc beag eile a
thainic thart 's a chuidigh liom a gcur amach 'na
bhruaigh
"Well ná h-innis do'n duine a bhfaca tú ariamh
"Racha muid amach anocht agus béidh'n tiúr againn i
gcuideachta agus ná bí eagla ort nó béidh trifhe maith leis"
a triúr againn. Tiocfadh linn - irell ma théid a'
triúr againn ann béidh mé-bheirfe me geall - bheirfe mé
bhtar daoibh go gcuirfe muid stoc ar chuid mhaith"
d'Éirinn
D'imthighin - bhí go maith 's cha rabh go iole nuair
a thainic a' biathóna, shiubhal a' triúr leófa foddin agus
a' Lárrainne"
"Doddin agus Danil amach ar a loch. Fuaidh siad
amach fhad leis a' loch agus sul a' dtainic - nuair a bhí
folain a' tarraint ar a' loch ó rith sé le asa
muideóg agus léim sé amach sa loch agus nuair a léim sé
amach 'sa loch thoisigh sé bhub bhub bhub bhub bhubagus
"Goidé siad" ar seisean" adeir Doddin.
"Ag iarraidh cuideadh ag iarraidh cuidiú atá se ag
iarraidh cuidiú ag iarraidh cuidiú"
ó ghlac Doadin annsin a' léin agus annach 'sa loch agus nuair a
fuaidh sé amach 'sa loch thoisigh'n bhub blub bhub
aigesan fosta bhub bhub bhub bhub bhub bhub síos
leis annsin. Fuaidh sé síos. Fuaidh'n bheirt síos. Fuair
Danic glan orthu.
Well bhí mé siubhal leófa rith an am agus bhí mé ag
coimhead ar a' gob uilig go léir agus leoga rinn mé 'ní
shean-gháire nuair a chonnaic mé'n dóigh a bhfuair
Danil bocht clearáilte nó bhí siad a' tóirt lae
actáil dó agus a' deánú laige rudaí air agus i bhfad níos mó
nó d'innis mise go foill ruinn siad air é ach nach bhfuil
dúil agam barraidheacht a innse orthu. Tá na créatúir
marbh agus tá súil agam b'fhéidir go bhfuil siad in áit"
mhaith ach leoga chan fhuil uchtach mhór agam go
bhfuil siad in ait mhaith nó tá me do'n nstionn nach
bé san áit mhaith a fuaidh siad nuair a mharbh siad
máthair Danil agus mharbh siad a ndá máthair fhéin agus
thug siad iarraidh iad a dhíol fa choinne pudair a
dheánú do ghunnaí agus b'fhéidir nach rabh pudar na
ngannaí ag gul a dheánú a dhath maith ach
oiread do'n duine ach b'fhéidir ag gul a mharbhú.
tsan a' clochar agus mise'n bothar agus
daoine. Well a'
"Tá mé chóir a bheith ag a dtaobh anois" adeir sí "a fáinne
eith sé agus fuair sé arais é agus chaith sé 'na tríomhadh
leat é. Ach na triomhadh heat a chaith sé'n fáinne"
ce
áit ar luighe sé ach ar ladhar bheag a
fhadaidhe Dubh da Dubhagain agus go h-ádhmhaill
dófa bhí siad 'na rith thart ag taobh doch mór síos ar
a' Mheall Mhór 'san am agus ar ndóighe ag gul siar
taobh a' doch mór dófa a' tarraint siar ar bhun na
h-innise nó chan ar bhun na h-onnine ach ar
mhuride hole ar ndóighe annsin bheir sé ar a scian
tharraing sé ais
i agus gheárr sé'n ladhar bheag dó
mhair"
fhéin agus chaith sé'n bheag agus a' fáinne amach.
lárr a' Loch mór agus thainic a' boc anall annsin
Scairt se dó ca rabh sé anois"
"Tá me annseo" ar seisean "Ar a' ladhar i gcómhnui
léim sé amach sa loch a' tóirt iarraidh air agus a
deacha sé ach ar ndóighe báitheadh at wannst
annsin é. Bhí sé 'na luighe sa loch. Thoisigh'n
bhub - bhub-bhub - bhub aige nuair a bhithear a
bháitheadh agus báitheadh é.
D'imthigh siadsan annsin agus fuair siad clearáilte. Well
"Sin a' scéal atá mé innse fa dtaobh do'n fhear óg sé