An Bata Buí, an Priompalán, etc.

thú?) as a
Seán an chos isteach.
nuich. Agus
chuid lámha agus thit i
tá Seán ’s na fla
An Bata Buí, an triompalan, te."
Bhí sin ann fadó, agus fadó bhí a mbeinn-se an uair
sin ann agus a bheith anois ann ní bheinn gan sgéal úr na
sean-sgéal, agus níor dhóicidí sin ná bheith gan ceann a’ bit
bhí baintreach ann fadó agus bhí aon mhac amháin aicí, agus ní
ru sé ábalt' ar siúl go ru sé naoi mbliana dhéag é
daois, ach é treasnaí an teallach (sic) ina gcliabhán
mór. Agus níor fhéad leis a thiocht amach as a’
gcliabhán. Agus bhí beithíoch capall dhá bháthú an lá
seo agus thainic dáréag ag iarraidh an beithíoch a thógáil
agus níor fhéad leófa an beithíoch a chuir ar banne
agus
chainic siad aníos an áit a ru an fear seo ins
a’ gcléabhan.
"Well, droch-spic ort!" ar siad-san, "tá tú sách
fada ins a’ gclíabhan" - a’ breith ar a’ gclíabhán agus
dhá catha sóir go dtí an dorus. Agus amach leis.
a’ mbuachaill as a’ gcliabhan. Agus a’ nighe-goíon
seo a bhí air. Dós leis, - agus maidin seaca bhí ann, -
agus an capall a shárraigh an dáréag a chuir ar
- bh
banne rug sé ar a’ gcapall agus chuir sé ar
Bhanic í. Tháinic sé aníos
"Well, a mháthair," ar seisean, "gléas lón dom."
Is fearr a’ fear mé," ar seisean, "ná an dá fhear
i "
dhéag nar fhéad leis a’ gcapall (sic) a chuir ar
bannc.
d’amharc (d’anc) siad amach."
"Well, is fíor é," ar siad-san, "tá sí ar bainic
pionn acú 'seadar' í (seir).
thug sé soitheach -sean-bhuicéad mór - leis, "leagan amach
go dtaomhat sé é. B’éigean dó suídhe (suí-e) síos
dhoil a’ caoiniú. Nuair a bhí sé tamall ann, thainic
a’ cailín beag aige.
"Is dona do mhisneach!" ar sise, "shíl mé," adúirt
sí, "go ru misneach agad níos fearr.
"Och!" ar seisean, "tá faitíos orm go mbainhidhear
a’ claigeann duíom," ar seisean, "ar deiriú!"
"Ná bíof faitíos ort," adúirt sí, "dian mo
cóirle-se," ar sise, "agus ní bhainhidhear a’ claigeann
duíot. Beidh mise a’ cuidiú leat. Ach ná h-aimhrigh go
Gruagach na gcleas a’ bhfaca tú mise aríú ná éinne
go mo chuid deirifeárachaí.
"Ó, ní aimhreód," ar seisean, "is ní innseód."
"Ná labhair," ar sise, "ar a bhfaca tú aríú. Má
labhrann," ar sise, "tá tú cáillte."
thug sí aníos tumbler as a póca agus thóig sí trí
braoinín as a’ tobar agus chaith sí amach é i n-a móiméit
bhí an tobar bhí sé imí' ina dhusta, an méid uisge bhí
ann - n-a thoit - agus an fáinne le feiceál aige. Thóig
sí héin a’ fáinne agus cumail sí poceb handeche dhe.
"Seo anois a’ fáinne dhuit," ar sise, "marach aige
seisean, "agus fóirhe sé dhuit-se níos fearr ná
na cúig punta.
"Cé thig le do bhatha buí a dhianú?" ar seis'.
"Well, níl fear ar an aonach," ar seisean, "nach
lasg(f)a sé amach inniú as an aonach," ar seisean,
agus bó, agus gheofa tú dó ar amhrán," ar seisean, "má
tá tú abaltha ar a tóirt abhaile leat, i ndéidh a’
bhata buí (sic).
"Well, sin é an rud a theastuíonns uaim."
Thainic sé abhaile agus an luach píghne ’thobach
leis agus a’ bata buí. Agus-
"Ar díol tú an bhó, a Sheáin?" ars an mháthair."
díol," ar seisean.
"Cé mhéad a fuair tú urthí
Well, fuair mé do chuid-sa tobac ar chaoi a’
bith," ar seisean.
Well, bhí sí a’ cuir na gceisteanna ró-chruaí
air, agus dúirt sé leis a’ mbatha buí éirí agus chupla
slaidhmeánn (slymán) a thóirt duith ar fhad a’ tslinn-
eáin. D’éirigh an batha buí agus bhuail sé an tsean-
chailleach bocht ná gur bheag nár bhris sé a crámaí
Well, bhí sí a’ mallachtaigh agus ag easgainí air, mar
"arsí (s beagnach i n-ionad th') abruíonns
an sgéalaí don fhocal seo.
bhuail sé ar a leithide chumaí.
"Anois," ar seisean, "a’ bhfuil fhios ugud cé chuma
bhfuil sé
"- gléas lón dom," ar seisean, "go dtéighe mé
a’ féachaint m’fhortúin, agus gan mé a bheith inseo níos
fuide ugud."
"Well," ar sise, "tá bó eile insin," ar sise, "agus tá
aonach i n-a leithide seo d’ait inniu, agus tóir leat i
díol í. Agus ná díol í," ar sise, "gan cúig phunta
agus luach pige ’tobach dhú-sa. Agus chéannaigh," ar sise.
iculaí éadaig dhuit héin," ar sise, "gal á dtéighe tú
i n-áit a’ bith, ar luach na bó.
Thug sé leis a’ bhó, agus nuair a chua sé isteach ag
bhearnaí a’ chustuim castar an diúlach céanna dhó a
casú céanna (hana).
"Go mbeannní Dia dhuit, a Sheáin amaidigh!
"Go mbeannní dia agus Muire duit," arsa Seán."
"Cé mhéad atá tú iarraidh ar a’ mbuin?"
a luach pighne ’thobach
"Cúig phunta," ar seisean, "a
go mo mháthair."
"Well, anois," ar seisean, "bhfuil fhios ugud cé
bhéartadh mé dhuit?" ar seisean. "Tá clairseach inseo ag-
um," ar seisean, "agus bhéartha mé dhuit ar a’ mbuine
ar seisean, "agus is fearr ’fhóirheas a’ chláirseach seo dhuit,"
ar seisean, "ná na cúig fhunta."
"Cé thig le do chláirseach a dhianú?" ar seis'.
Well, má chuirim-se a’ sinnim an chláirseach,"
ar seisean, "ní fhágfa (fháca) sé fear ná bean ar
an aonach inniú nach gcaith(f)idh a dhoil a' damhsa
(donnsa), agus na ba cho (go) maith."
"Well, feiceamuist - dhianat sé é," ar seisean.
Thug sé ordú gon gcláirseach a dhoil a’ sinnimh
agus tiún deas a shinnim. Rinní. Agus thoisigh na bá
a damhsa (dounsa), agus thoisigh na mrá a’ donnsa, agus
thoisig na fir a’ dounsa, go ndearna siad pualale
gon aonach - gon áit a ru an t-aonach - go ngofá
go dtí do dhá ghlúin i lóbán."
"Well, sin í an rud a theastuíonns uam," ar
seisean, "an chláirteach, le mo mháthair a chuir a’
dounsa," ar seisean, "agus go dtuga mé chupla slaidh-
meánn eile gon mbata buí dhuith ar fad a’ chlaig-
inn," ar seisean, "ná ar fad a’ tslinneáin."
Agus fuair sé an luach pighne ’thobac agus chua
sé abhaile.
"Well, a Sheáin," ar sise, "ar díol tú an bhó
díol," ar seisean.
"Cé méad a fuair tú urthí?"
Fuair mé do chuid-sa tobac," ar seisean, "ar chaoí
aibh."
Thug sé an luach póghne tobac duith. Agus -
A well," ar sise, "ní íontas Seán amaideach a
tóirt ort!" - nuair nach bhfaca sí airgead a’ bith leis
ach an clairseach seo ar shon na dó.
"Well," ar seisean leis a’ gcláirseach, "sinn tiún deas
go mo mháthair," ar seisean, go dteighe sí a’ dounsa.
Agus cho tigh (tis) géar agus dúirt sé é, d’éirigh an
chláirseach agus thoisigh sí a’ sinnim, agus b’éigean gon tsean.
mhraoi a dhoil amach a’ donnsa; go ru sí a’ donnsa
go ru sí i gcrut titim as a sheasa.
"Éirig 'do shui, a Bhata Buí (sic)," ar seisean, "agus tóir
chupla slámán duith ar fad na n-easnachaí.
Well, bhuail a’ bata buí ar fhad a’ chlaiginn í, agus
ins a' druim, ná gur stop sé í, agus is beag nár mhara
(marbhaigh) sé an tseanbhean.
"Anois," ar seisean, "Géas lón dom," ar seisean, agus na
bhí a goil ar aghaidh mar sin níos fuide. Ní math liom,"
ar seisean, "a bheith a’ cuir m’am' amú inseo.
"Well, tá bó eile insin," arsis, "agus tóir leat
í," ar sise, "agus tá aonach i n-a leithide seo inniu, agus
ná díol í," ar sise, "gan chúig phunta," ar sise, "Ag-
us chuir culaí éadaigh ort héin shal á n-imí tú
"
i n-áit a’ bith.
Well, thug sé leis a’ bhó agus chua sé un aonaigh agus
agus cé casa(dh) dhó ach an diúlach céanna i mbear-
naí a’ custuim
"Go mbeannuí Dia dhuit," ar seisean, "a Sheáin
amaidigh.
"Go mbeannní Dia agus Muire dhuit," arsa Sean.
"Cé mhéad atá tú iarraidh ar a’ mbó?" ar
seisean.
"Cúig phuit," ar seisean, "agus luach pighne ’thobac go
mo mháthair."
"Ní h-eadh," ar seisean, "ach tá priompalán agus
lachóg inseo ugum," ar seisean, "agus bhéarta mé dhuit
ar a’ mbuin iad. Agus is fearr fhóirheas siad
dhuit," ar seisean, "go fóill ná na cúig punta.
Ara, go cé tig le do phriompalánn," ar seisean,
"agus a’ lachóg a dhianú?"
"Well," ar seisean, "má thugaim-se ordú dhófa,
ar seisean, "ní fháca siad fear ná bean ar an aonach
seo inniú nach gcuirhe siad a’ dounsa," ar seisean.
"Well, faic muist - cuireat siad a’ donnsa iad,
ar seisean.
d’orda sé gon lachóg agus gon bpriompalán a dhoil
a’ dounsa, agus nuair a chainic achuile dhuine an
priompalán agus a’ lucóg a’ dounsa insuíonn siad héin.
agus insuíonn na ba a’ dounsa. Agus gheofá bó le tom."
aint rót abhaile, gan phínn a’ bith. Ní ru duine 'bith
le bheith 'tóirt aird orthú (orsú) chuma ru siad
caithtí ar na craidheannaí le cho (go) tuirseach agus bhí
siad a’ dounsa. Well, thug sé an bhó dhó ar a' dá
seóid - ar a’ bpriompallán agus a’ lachóg - agus thainic sé
abhaile. Bhí na trí ba díoltaí aige insin agus níor
céanna sé aon chulaí éadaigh ar luach na dtrí
mba. Agus dúirt sé insin go n-imeót sé dhú’ is
dath as an áit."
Bhí iníon rí le fáil ag fear a’ bith insin a bhain
headh trí gháir aistí: á mbeat sé i n-ann trí
gáir a bhaint aistí go ru sí le fáil le pósú aige
agus a meadhean héin óir.
"Well, féach(f)a mise doil insin," arsa Seán.
"Well anois," ars an mháthair," ar sise, "tá tú
a é
goil ag imeacht agus go m’fhagail-sa inseo," ar sise,
"agus gan grim le n-ithe ugum."
"Ní bheidh sin i bhfad le ráit ugud," ar seisean.
Bhí bulán ann dhá bhlian, agus amach leis agus thug
ann sé isteach a’ bulán agus maruíonn sé é. Agus
féannann sé an bulán agus soileann sé gon mháthair
"Anois," ar seisean, "coinneó sé sin beó thú go
dtige mis.
Well, cuireann sé coire níor síos ar a’ tinidh-
a choinneóf ceithre clocha fathaí - go pota - agus líonn sé
le uisge é, agus bhí sé ar siúl gur mheasg sé suas
é le min bhuí, agus go ndearna sé coire sarra-
bout. D’fhuaghail sé craiceann a’ gamhna seo agus
chuireann sé an chóire seo isteach ann, agus ní ru
bealach a’ bith aige le n’iompar ach breith ar a
ruball agus a chathú aniar ar a dhruim. Agus im-
íonn sé leis, agus a thrí seóide (sic) leis. Agus ní.
-
ru snáith éadaigh air ach an bhaile chot (sic) bhí
air nuair a bhí sé ins a’ gclíabhán. Well, bhí
daoiní amuich ag a’ rí gan duine ’bith a ligean isteach
n nigh joun (sgéalaí)
nach meas(f)at siad nach ru fiteáiltí le h-aghaidh an
chûlódair, - iad ar na geataí seo. Well, bhí sé goil an
bealach agus bhí sé ’n-a mhaidin chruaí sheaca, agus bhí
treabhadóir a’ treabha talúna
"Muise," ar seisean, "a Sheáin amaidigh, a’ mbe'
slí a’ bith sa domhan ugud," ar seisean, "a dtiocadh
leat mo théiú?" ar seisean, "- tá mé ’g insui
préachtaí leis a’ bhfuacht!"
"Well, teidh mise thú," ar seisean, "ina chupla
móimeith," arsa Seán."
ceann go
Isteach leis agus sgaoileánn sé na rópaí a bhí ar
na beithí agus ceangluíonn sé a lámha go anlaí an cheachta.
Agus thug sé ordú gon mbata buí a dhoil un oibre.
An chéad chlonta bhuail a’ batha buí ar na caiple
thug siad spr agus chua siad doich slata, agus déartha héin
an fear a bhí ar a’ gceachta go ru obair aige é
héin a bhollanceáil. Ach chua sé chúig nó sé chuar-
taí siar ’s aniar ar fad a’ piosa, agus a' bata buí
a’ góilt ar na caiple.
"Ó, well," ar seisean, "cuirim béin - méin?)
Dé ort," ar seisean, "agus sgaoil mo lámha," ar seisean,
"- tá mé ag insuí dhóití!" ar seisean,
a as ucht de, iarraim ort.
"Well, is math liom sin," arsa Seán, ar seisean,
"go bhfuil tú te ar chaoi a’ bith," ar seisean. "Teas-
taigh do théin.
Well, bhí sé ag imeacht insin.
"go n-éirí do journey leat!" arseisean le Seán
Agus ar dóiche nuair a fuair sé imí' é, 'sé chuma ar
thoisigh sé ag easgainí air, le teann an batheráil agus
a’ téiú a thug sé dhó.
Bhí sé ag imeacht sgatha beag eile agus casa(dh)
sean-ghiorrán bán dó agus
cruit air leis a’ bhfuacht,
agus níor fhéad leis grim a phiocú le chois na gcloith-
eachaí (gclaidheachaí) héin agus bhí sé slárneailte leis
an ocras - an bás air leis an ocras-
"Well, a Sheáin amaidigh," ar seisean, "a’ mbe'
slí a’ bith sa domhan ugud," ar seisean, "mo chuir i
n-áit a’ bith a bhfuíghinn grim le n-ithe?" ar seis-
ean, "- tá mé ’g insuí un báis leis an ocras
"Is mór a’ t-íontas liom sin," arsa seán, agus
seas
ar seisean, "agus áithe chruachan insin," arseisean, a
heas a
dí
dhoil isteach agus do shá' coirce ithe."
ndoíche ní thig liom fáil isteach," ar seisean.
caith(f)idh mise isteach thú," arsa sean.
is ná bíof fuacht ná faitíos ort roimhe," ar sise.
"Abair leis go dtig leat rud is níd na an méidh sin
a dhianú," ar sise leis.
Nuair a thainic sé ag gruagach na gcleas agus a’
fháinne leis - "seo é d’fháinne dhuit," arseisean,
"agus ní job mór liom a dhianú."
"Ní ru éinne sa domhan," ar seisean, "i n-ann
a dhianú ach mé héin na duine icínt go mo chlann
iníon."
"Ní fhaca mise aríú thú," ar seisean, "agus bhí mé
i n-ann a dhianú, agus bhí mé i n-ann rud is mó ná
an méid sin a dhianú," ar seisean, "agus tá," ar seis-
ean, "mé i n-ánn a’ rud is midh na an meic-
sin a dhianú. Agus níl aon dath a n-iarrha tú
orm," ar seisean, "nach bhfuil mé i n-ann a
dianú, is nach ru mé i n-ann a dhianú sal
á bhfaca mé aríú thú," ar seisean.
"Ná bhí a’ caint liom," ar seisean, "Gabh (go)
ag do suipéar, go gcuire tú isteach lá eile go do
chuid dualgas.
Fuair sé grim gon 'rán donn agus deoch gon
tríothú linn, agus thainic sé ag ruma bróch na
ná chúig go shlaidhmeáin air ar fhad a chlaiginn, agus shíl
sé sin go ru sé marú. Well, d’fhosgail sé an
geata.
"Tig leat a thíocht isteach anois," ar seisean.
"Bhí ’fhios ugum-sa go math go bhfuíghinn isteach,"
ar seisean.
Well, d’imi leis go ndeacha sé go teach a’ rí.
Agus nuair a chua sé go teach a’ rí, bhí an rí agus a’
bhainríon sa bpárlus, agus bhí an chuid eile gon teach
líonta suas le daoiní - chuile dhuine ag innsean a
gcuid seanachuis héin. Well, nuair a chua Seán
isteach, an craiceann a’ gamna seo a bhí
ar a dhruim leis, agus an sturabont istigh ann, buail
eann sé thíos i n-íochtar a’ tí é; agus rinne sé
sonna cho (go) mór ’s á mbuailtheá buille ar dhroma,
mar bhí an sturabout taobh (tuíú) istigh ins a’
gcraiceann. Bhí cuile dhuine ucú seo a’ faire air."
Bhí siad cínntí nach ru sé ceart i n-a chlaigeann
siad
chor a’ bith, nuair a chainic sí a’ chuma bhí air. Ach
bhí siad a goil ar aghaidh, chuile dhuine le n-a gcuid
dhriclteannaí héin, ag iarraidh gáire bhaint aistí, agus
níor fhéad leófa grus ná gáire bhaint aistí.
"Well, anois," arsa Seán amaideach, ar seisean, "buí
math liom an rí agus a’ bhainríon fheiceál go bhfeicinn,"
ar seisean, "a’ bhfuil sé fíor go bhfuil a mhéadean
héin óir le fáil ag duine ’bith, agus an cailín óg," ar
seisean, "má bhaintear aon gáire aistí.
Well, thainic an rí anuas agus an bhainríon, agus dúirt
siad leis go ru - go ru sin ceart.
"Má tig leat," ar seisean, "a gróthan le gáire bhaint
aistí, tá sí le fáil ugud," ar seisean, "agus a meadhean
héin óir."
Math go leór. D’éirigh sean agus dúirt leis a’ gcláir
seach tiún deas a bhualú, agus chuir sé amach a’ luchóg agus
a’ priompalán a’ dounsa. Agus nuair a chainic an
bhainríon agus a’ rí an priompalán agus a’ luchog a’ dounsa
tháinic siad anuas iad héin agus thoisigh siad a’ dounsa
Agus nuair a bhí siad sgathú maith a’ donnsa."
"Well," arsa Seán amaideach leis a’ mbata buí),
"tóir chupla slaidhmeán," ar seisean, "gon rí ar fhad
a’ tslinneáin," ar seisean.
D’éirigh an batha buí agus bhuail sé an rí ar fad a
tslinneáin. Agus nuair a chainic an bhainríon an
bualú a bhí sé ’fháil eiríonn sí go spug agus cuireann
sí a dhá chois thart ar a mhuinéal ag iarraidh 'sháb
áil ar na buillí. Agus sineann an iníon í héin siar
sa gcathaoir agus chuir sí racht gáire aistí.
Well, tá trian go d’iníon ugum," ar seisean, a
rí agus a prionnsa.
"Tá go cinntí," ar seisean.
Well, faoi cheann thímpull uair eile ’n-a dhia'
sin, chua sé amach ar ais agus dúirt sé leis a’ gcláir-
seach tiún a bhuala. Agus rinní. Agus chuaidh an
priompallán agus a’ lucóg a’ dounsa ar ais. Agus
anuas leis a’ mbainríon agus leis a’ rí ar ais agus thasigh
siad a’ dousa. Agus nuair a bhí siad sgatha a’
dounsa dúirt Séan leis a’ mbata buí dhoil un oibre
aríst ar ais agus an rí a bhualú le dó nó trí chlontaí
maith eile. Agus nuair a chainic a’ bhainríon na
clontaí bhí sé ’fháil bhí truaí mhór aicí dhó, agus
léim sí aníos go chothrom talúna agus chuir sí Bhá
chois thart ar a mhuinéal ag iarraidh ’sabháil ó na
buillí. Agus sin an iníon í héin siar ins a’
gcathaoir agus chuir sí gáire eile aistí.
"Tá dhá dtrian go d’iníon ugum," ar seisean,
"a rí agus a phrionnsa.
"Tá go cinntí," ar seisean.
Well, achuile dhuine a bhí sa gcuislean insin bhí
arthú
siad mar bhe' cineál fearg ag eirí, mar chainic siad
go ru Seán amaideach a goil a’ gróthan na mrá.
Agus d’aithnigh seán go ru beagán éad orthú (orsa), mar chainic
sé go ru sé a’ fáil an ceann is fearr orthú (orsú).
"Well anois," ar seisean, "bhéartha mé am go chuile dhuine,"
ar seisean, "a ghrim pastime héin a dhianú, agus níl mise ag
iarraidh a gróthan," ar seisean, "ach oiread le fear a’ bith
eile," ar seisean, "má thig libh a gróthan. Tá céad fáilte
ag fear a’ bith faste a’ bith a thig leis a dhianú a dhianú,
ar seisean.
Well, d’éirigh siad agus bhí siad a’ diana faotine cho (go) maith
is d’fhéad leófa, agus achuile dhuine ag innsean a’ rud is spóirt
iúla ar éirigh leis cuimhniú é héin air ag iarra gáire bhaint
aisti. Níor fhéad leófa grus ná gaire baint aistí.
"Well anois," ar siad-san, "ó thárla nach dtig linn aon
ghaire bhaint aistí, tá sé cho (go) math dhuit," ar siad-san, "a
Sheáin, toisiú ar ais."
Well, math go leór," arsa Seán."
Éiríonn Seán ar ais is d’orda sé gon gcláirseach tiún
deas eile a bhualú. Agus rinní sí sin. Agus amach leis a’
lachóg agus a’ priompalánn a’ tríothú h-uair a’ donnsa. Agus an-
uas leis a’ rí agus leis a’ mbainríon aríst agus insuíonn siad
a’ dounsa agus a’ handáil a chéilí thart. Agus nuair a bhí
siad sgatha math mar sin -
"Well," arsa Seán," ar seisean, "tóir dhó nó trí chlontaí
mait eile gon rí," - leis a’ mbatha buí."
D’éirigh an bata buí agus bhuail sé é. Agus nuair a bhí
sé 'tóirt clontaí maithe troma dhó bhí ’fhios ag a’ mbainríon
go ru sé dhá ghortú. Éiríonn sí go spthna talúna agus cuir-
eann sí a cuid cosa thart ar a mhuinnéal ag iarraidh a
sábháil ó na buillí. Agus nuair a chainic an iníon sin
chuir sí racht eile gáire aistí.
"Well, a rí agus a phrionnsa," ar seisean, "Is liody d’iníon."
"Is leat go cinntí," ar seisean.
Well, bhí fear insin a bhí a’ tíocht a’ braith urthí
(arsí) seo roimh Seán amaideach a thíocht
"Well, anois, a Sheáin amaidigh," ar seisean, "bhéartha
mise deich bpunta dhuit anocht," ar seisean, "ach ná bain
leis a' mraoi."
"Well, ní bhfuair mé níos réidhete le saothrú aríú
e," arsa Seán, "agus amuich i ndiaidh airgid atá mé," ar seisean
Well, nuair a chua siad a cholla níor lig seán air.
héin ach go ru b'reán suain i n-a chluas: dhiún
chor ná coirín a chuir sé dhe. Agus nuair a thainic sí anna.
ar maidin ag a’ máthair d’innis sí ann nuaíocht duith.
"Ó, well," ar sise leis a’ máthair, "níl ann ach buachaill,
ar sise, "níl aon mheabhair ná arainn ann," ar sise.
"Á, well," ars an mháthair, "caith(f)idh tú 'lisgéal a ghlacha
ar sise, "bhí sé tuirseach i ndéidh a’ journey fada rinne sé
agus," ar sise, "caith(f)idh tú maitineas a thóirt dó. Ach," ar
sise, "féach(f)amuid amach oíche eile é.
Well, tigeann an diúlach seo aige lárnabhárach.
"Well, a Sheáin amaidigh," ar seisean, "anois," ar seisean,
"má níonn tú an saothar céanna anocht, bhéartha mé," ar seis-
ean, "fiche punta dhuit."
"Ní bhfuair mé aríú níos réidhchte é le saothrú,
arsa Séan."
Well, bhí Seán cho (go) socair le uan cuíorach. Ní ru
chor ná coirín ann.
Well, nuair a thainic sí anuas agá n-a máthair d’innis
sí ann nuaíocht duith.
"Ó, ná bac leis," ars an mháthair, ar sise, "mur ndiana sé
rud icínteacht anocht," ar sise, "sén seilénce a bhéarthas min
air a cathú isteach ag na h-afais ar maidin."
Well, thainic sé seo aige ins a’ lá, agus "bhéartha mé an-
eis," ar seisean, "deich bpunt fead fhicéad duit," ar seisean,
"ach ná tionntaigh ar a’ mraoi anocht."
"Ní bhfuair mé aríú níos réidhchte le saothrú é," arsa
Seán, "agus ar son airgid atá mé," ar seisean.
Well, níor chuir Seán aon chor - chos na lámh-de, ná
gur éirigh sé ar maidin. Agus nuair a tháinic sise anuas
ar maidin d’innis sí dhá mháthair ann nuaíocht. Beiriú air is
caithiú isteach ag na h-afais é. Agus shíl siad ar a’ móim-
eit agus chaith(f)í isteach é go sluigfeadh na h-afais é. Sé
chuma ar thoisigh siad á lighe, mar nach ru aon pheacú a’ bith
air. Níor bhain siad leis.
Well, bhí sé insin, agus pósú an diúlach seo leis a’ mraoi
ar ais. Shíl siad go mbe' Seán slaigthí ag na h-afuis.
"Well anois," ars an luchóg leis a’ bpriompalán, "mur
gcrufaí tú liom-sa, beidh Seán amaideach gan a’ bhean.
"Cé thig liom a dhianú?" ars an priompallán."
"Well anois," ar sise, "nuair a shílheas sé tionntódh
ar a’ mraoi anocht cuirhe mise mo ruball i n-a shróin
suas cho (go) fada is tig liom, agus bhí thusa taobh (tuíú)thiar,
"ar sise, "nuair a chuirheas sé sróbh as, ta’s ugud,"
ar sise, "an áit a ngofa tú héin."
"Math go leór," ars an priompalán."
Well, nuair a shíl sé tionntód ar a’ maoi chuir an
Luchóg a ruball suas i n-a ghróinn agus thoisigh sé a’ srófaíl. Agus
chuaí an priompalán an taobh (tuíú) eile, agus ní fháca tú
leithide 'rath ar aon leabaí aríú agus bhí ann ar maidin. Ní
ru grim i n-a taobh (tuíú) istigh nach ru curthaí as.
"Well, bu bhreágh an fear," ar sise, "Seán amaideach - glan
- ach," ar sise, "caith(f)idh sé gur b’eo é an deoul dú' is
dath! Ní fhaca mé leithide 'rath aríú i n-aon áit."
"Well, ná bac leis sén súlach a fuair sé a goil a
cholla dhó," ars an mháthair, "a ghoill air. Seansáilhe muid
oíche eile é.
"Well, anois," ars an luchóg, "anocht," ar sise, "má chruf
aigh tú aríú," ar sise leis a’ bpriompalán, crufaigh, ná beith
Seán amaideach gan a’ bhean. Anois, nuair a shílheas sé
tionntód ar a’ mraoi anocht," ar sise, "beidh mise agá n-a
sróin," ar sise, "agus cuirhe mé mo ruball cho fada is tigh
liom a chuir ann, agus le teann a’ srófartaí a dhianhas sé
cuirhe sé brim as lios), agus bhí thusa thuas i n-a thóin,"
ar sise leis a’ bpriompalán."
"Math go leór," ars an priompalán, "dianha mise
carta, feic(f)e tú héin," ar seisean, "nuair a bheas mise
thuas insin.
Well, a leithide chartú ní fhaca tú aríú, ná aoin
fear aríú a’ chuir oiread as a chaolán agus chuir sé as, ná
gur destroyáil sé an áit uilig.
"Well, caith(f)idh sé," ar sise, "gur b’é an deoul
atá ann!"
Cuiriú (cundas) i ndéidh a’ mhinistéir a phós iad, agus
b’éigean gon ministeir a thíocht agus innsean cén rud a bhí air.
"Well," ars an ministéir, "ní ghofa mise as a chionn,"
ar seisean, "go gcaith(f)í plug maide dhoil ann, ná," ar
seisean, "ní thiocadh liom a sheannsáil. Ná má tá an
aicid sin air," ar seisean, "b’fhéidir gur b’én am chonn-
-
tráiltí," ar seisean, "a liceat sé ar siúl," ar seisean, "
orm-sa, "agus ní bheidh mise as a chionn," ar seisean, "mur
gcuire sibh plug maide ann."
B'éigean dofa plug fáil mar chuirheá in sgaróg groithrú
agus a bhualú isteach le máillead.
prompalán a
"Ó," ars an leagasise, "tá muid done anocht."
"Tá plug maide anois ann," ar sise seisean, "agus ní thig
liom-sa dhoil un oibre chor a’ bith."
"Well, ná bac leis," ars an luchóg, ar sise. "Ach a’
dtéighe mise suas uilie i n-a shróin," ar sise, "leis an
gcraiceann. Bhí go maith agus ní ru go dona. Nuair a
Ree. Bhí
chaith sé sgaithín beag istigh, thainic a’ cailín fao
n-a dhéin as rúma bróch na gcraiceann. Réiti sí shuip
éar dhó cho maith agus réitíof go mhac rí aríú, le
miseacht agus le mhathas agus le dóighiúlacht. Agus chuaidh
a chollú. Agus nuair a bhí ’sá’ colluí ucú, d’eirigh
sise ar maidin is reiti sí ’bhricfeásta dhó go dóighiúil
Agus nuair a bhí sé réidh, ní ru gruagach na gCleach
i n-a dhúseacht. Tháinic sé aige, agus -
"Bhfuil tú 'do suí go fóill?" ar seisean le gruaí
ach na gCléas.
"Níleas (sic nílim)," arsa Gna go. "Ar chodail tú
go maith
"Bu doilí dhom collú," ar seisean, "ar do leabac
bhróch - spearannaí agus craicne bróch."
"Ná bí a’ caint liom," ar seisean, "gabh (go)
ag do bhricfeásta," -
Agus grim gon 'rán donn i gconní agus deoch gon
tríothú linnn -
"Agus go dteige tú ag obair."
Bhí sé cuirthí go chóirle aichí-san air ins an
oíche go bhfuíot sé a roghain go dhá chionn (cin) déag
"Cén job é?" ar seisean.
"Well," ar seisean, "tá crann insin thíos," ar seis-
ean, "ar bhord na faraige, agus má ghearrann tú é sin,"
ar seisean, "beidh do bhean réidh," ar seisean, "agus a
meadhean héin óir a’ tíocht aníos duit."
"Bhfuil tuagh ugud," ar seisean, "atá céad meadh-
chain?"
"Well, níl," ar seisean, "ach tá sí seacht sgclochaí
"Well, tóir dom í," ar seisean.
Chua sean síos, agus an chéad bhuille bhuail sé chuir sé
leath beala’ ins a’ gcrann an tuag. Chuireann an eascoin
seo aníos a chlaigeann.
"a Sheáin amaidigh," ar sise, "cé thug inseo thú?"
"Well," ar seisean, "an rí a chuir inseo mé," ar seis-
ean, "agus á mbeadh ’fhios (mbe't's) u’m go ru tusa in-
sin," ar seis, "ní ghofainn go go ghuíobhar chor a’ bith,
ar seisean. "Ach má bíonn tú go cineállta," ar seisean, agus
"anois, agus go gcuirhe tú do ruball isteach i n-áit na
tua', go bhfágha mé an tuagh amach, ní bhuailhe mé buille
eile air.
gá. Well, chuir sí a ruball isteach insin le é an tuaigh
"Tigean amach, agus nuair a fuair sé a ruball gabhthaí (gofaí)
istigh beireann sé ar a’ gcrann agus tharnníonn sé as na
fréamhrachaí, agus thugann sé an eascoin agus a' crann aníos ag
a’ rí. Agus nuair a chainic a’ rí a’ tíocht é bhí sé ar crithe
le faitíos nuair a chainic sé an eascoin agus a’ crann a’
tíocht aige.
"Well, a Sheáin amaidigh," ar seisean, "má leagann tú thíos
an crann aríst," ar seisean, "agus an eascoin," ar seisean, "beidh
mé an-bhuíoch duíot," ar seisean, "agus beidh an bhean réidh in-
seo a’ tíocht duit."
"Ní leacad," ar seisean, "ach thug mise aníos anois í," ar
seisean, "agus cuirígí sibh-se síos í. Ach mur gcuire tú amach
mo bhean ugum go tinf," ar seisean, "maró mé gach a bhfuil
thimpeall a’ chathair (sic)," ar seisean, "le mo bhata buí.
Begob, cuiriú amach an bhean aige, agus meaduigheadh
(meádhuíú) a meadhean héin óir ins a’ sgála léithe, agus cóiste
agus ceithre cinn chapall. Agus chua Seán amaideach isteach ins
a’ gcóiste agus í héin. Agus ní ru siad i bhfad ag imeacht nuair
a dúirt an mulhthua seo go gcaith(f)eat siad a leanúint
agus a’ t-airgead bhaint de, go mbu mhór a’ sgéal a ligean le
breillsge dhá shórt chor a’ bith - a’ méid sin airgid agus bean bhreá
Well, lean siad é. Agus casú an eastoin dof'.
"Chouil (eál) sibh a goil!" ars an eastan.
"Tá muid a goil go mbaine muid an bhean go Seán
amaideach, agus a’ t-airgead. Is mór a’ sgéal linn a ligeann leis.
"Well, is math an fásgú a thug sé go mo ruball-sa sa
gcrann," ar sise, "agus beidh mise libh go mbaine mise héin,
sású as (ios).
imíonn siad sgathú eile go dtáinic siad ag na geathóir
seo a bhí dhá choinneál amach i dtóiseach
"Go mbeannuí dia dhaoíbh," arsa na geatóirí, "couil
(eál) sibh a goil?"
"Ó, tá muid a goil go mbaine muid a’ bhean go
Seán amaideach agus a' t-airgead."
"Well, mh’anam," ar siad-san, "gur maith a’ bualú
agus a’ batheráil a thug sé dhúinne nuair a bhí sé a goil
un a’ cuisleáin, agus go mbeidh muide lib agus gur maith ur.
(ar) lámh ar a’ gclampar."
D’imigh siad sgathú eile ná go dtainic siad go dtí
an áit ar caithiú isteach an sean-ghiorrán ban. Agus ars
an sean-ghiorrán bán - "go chouil (cál) sibh goil?"
- -
"Tá muid a goill," ar siad-san, "go mbaine muid
a’ bhean go sean amaideach, agus a’ t-airgead. Is mór a’
sgéal linn a ligeann leis.
"M’anam," ar seisean, "gur maith héin an róstú a sise,
thug sé go mo chrámha-sa ar an áithe chruachan seo," ar seis
ean, "nuair a bhí sé goil ar thóir na mrá sin," ar seisean
agus go mbeidh mise (idh agus gur math mo lámh ar a’ gclampar.
Well, d’imi siad leófa ná go dtáinic siad go dtí an
áit a ru an treabhadóir."
"go mbeannuí Dia dhaoíbh," ars an treabhadóir."
mbeannní dia agus Muire dhuit," ar siad-san.
"Ceouil sibh a goil?"
"Tá muid a goill," ar siad-san, "go mbaine muid a’
bhean go Seán amaideach agus an t-airgead."
"Well," ar seisean, "is math héin an driseáil agus a’ bat-
heráil a thug sé damh-sa (dú-sa) nuair a bhí sé a goil
inseo i ndia’ na mrá, agus beidh mise libh," ar seisean
agus is math mo lámh ar a’ gclampar."
"Well, chainic Seán amaideach go ru siad a’ teanna
suas leis.
"Well, dhiún níos fuide rachas tusa," ar seisean leis a’
mraoi," ar seisean, "go bhfeice mise an fear ná bean thú.
Beireann sé ar a’ mraoi agus cuireann sé ’n-a sheasú.
ar a claigeann sa gcóiste.
"Éistígí," ars an cascoin, ar sise, "cuirhe mé geall," ar
sise, "gur b’iod crann atá aige," ar sis', "le mo ruball
a chuir isteach ar ais ann."
"A, ní h-eadh," arsa na geathóirí seo, "ach bhfuil fhios
siad san-
ugud céard tá ánn?" ar seisean, "- geata atá ann le
sinní a ceangal ar ais air," ar siad-san, "agus dromail
eile a tóirt dúinn mar thug sé cheana (hana), agus ní racha
muide níos fuide."
"Ní h-eadh," ars an sean-ghiorrán bán, "ach bhfuil
fhios agud céard tá ann?" ar seisean, "- áithe chruachan,"
ar seisean, "agus go gcaithe sé mise isteach air," ar seisean,
"agus go mbruithidh sé agus go ndóithidh sí ar ais mé mar rinne
sé ceana (hana). Agus ní racha mise níos fuide," ar
seisean.
"Well, anois," ars an treabhadoir, ar seisean, "nach
bhfeiceann tú," ar seisean, "gur b’in iad annlaí an cheach-
tá atá crochtaí aige, agus go gceangluí sé mo lámha-sa
g’annlaí an chéachta ar ais," ar seisean, "le rópa cráib
mar rinne sé hana. Agus," ar seisean, "dhiún níos
fuide racas mise," ar seisean.
Well, ní ghohú (ghabhfadh) ceachtar ucú ní b’fhuide.
Thainic sean amaideach abhaile leis a’ maoi agá n-a
mháthair. Agus nuair a chainic a máthair a’ tíocht é.
bhí íontas a’ domhain urthí (ursí). Bhí sí lán-chínnte
nach ngróthóchadh (ngróicót) sé rud a’ bith, an chuma ar
imigh sé, agus nach ru ann ach cineál umadhán mór. Ach
se thainic amach go h-áthúil.
sin é deiriú mo sgéal-sa, agus más bréag é bíot sé
i mbéal an asaill.
"Mánns a’ Muilean Móir
Well, bhí sin ann fadó agus fadó bhí a mbeinn-se
an uair sin ann agus a bheith anois ann ní bhéinn gan sgéal