Seán an Phinn

i
ag an
í..
Seá
bi
Seadh bhí seanduine bocht fadó ann agus is minic a bhí agus beig go
deó agus tá fós agus bhí sé fáilt críona é féin agus a bhean. Seadh sé’n
tuínnteáin
cheárd a bhí ’ge ’meacht a’ buint leacacha insa choíll
Seadh do bhí ’n hodlaig a’ teacht ansan agus má bhí ní raibh aon
luid do’n leac ’n-a thuínnteán fhéinig.
"Léun go deó ort," arsa bhean leis, thán tú meacht a’
buint leacacha do’n ndúthaig," ar sise, "agus gan aon luid do’n leac
go
id’ tuínnteáinín féinig.
"Seadh mhuise Gorr," ar sise, "buinfi’ mé leac lé cuir im
thuínnteán féinig indiu."
Seadh d’imi’ sé air agus chuai’ sé ’n choíll sa chuirreál agus bhí
sé lorg go bhfaghach sé leac dheas. Do bhuail leac dheas ansan i
mbun cruínn leis agus lúb uirthe. Do thóg sé náirde ’n leac
agus d’oscail bóthar breágh síos fé thalamh do. Seadh d’fhéuch
sé síos agus bhí áitreabh thíos fé mar bhí ’náirde.
"Seadh Gorr, ar seisean leis féin, raghai’ mé síos féuch gud
é’n scéul age’n áit thíos é.
Seadh do chuai’ sé síos agus bhí trí staighrithe dul síos
ansan agus nuair a chuai’ sé síos do chonnaic sé bhuaig
cúirt bhreágh aolbhuig ansan gan chrithir gan deathach.
Seadh ní fada go bhfeacai’ sé chuige seanduine críona déunamh
air agus do bheannuig sé dho. Do bheannuíodar féin dá chéile
agus sé’n ainim a thug sé air, árd-Rí Éireann, ar a’
seanduine.
"Dia’s Muire dhuit," ar sise, "ard Rí Éireann.
"Dia’s Muire agus farruig duit," arsa Ard-Rí Éireann leis.
Seadh, ní Seán chuige bhí air. Seán a bhí ar a mhach,
Seán a’ pínn
bh
í bairt leathtaoíbh
í
mach. Sat na carthe is anaig an lé mulaith gol."
an bhe arín. "We shon aer bhe am an bhe
dtiche oibh. Well lé thul ’on an bhe mol a rithe an she
aithin cloche ar bhe mise."
"Sell mé," ar sise, "re go goch dheine einery uaig," ar sise, "an
a he name ol Gorneas," ar sise, "at cho caitimh on "
a ole sin í ’on bhan?"
"haine a olus man a fathe," ar sisean, "an le maithe
We buile an bhe roice, an croiceann sa luach."
"Well," ar sise, "ail aonn bheine," ar sise, "a mhuite.
"Che lutell one an che pulle eile dol o is an
"Dhere," ar sise, "taire ana," ar sise, "me sin aon ubh san," ar sise,
Sll duine an Phe puiche.
so le acha.
"So al anoce aith an seo hell main," ar sisean, "bh
ann," ar sisean
cam."
so he aid. "Suthnt amay an lé hote."
maith leat," ar sisean
ach
"We athal an bhe go ba caithte, "é comach as,
"Well a’ bhle aon do buile í. Well bhe thil a bheig
ol eis ainmeis an cape.
Shortan bhe roid," says she Gobán saor ló ’nn. Chiorraig
borrach an lá dho’n seana-bhean do bhorrach an oídhche dhi é. Fé
cheann trí rátha do bhí leanbh mic aice go raibh fleas óir
i gclar
éud agus fleasc airgid i gcúl a chínn, cúrthaí mac Rí nú
rudaire. Seadh do bhaist sé é agus sé’n ainim a thug sé air. Seán
a’ fínn. Seadh ombasa féinig do bhí sé ’ge ansan agus banartha
túirt aire do ’ge is air ná raibh a bhac. Seadh bhí ’n
bhamarthla túirt aire dho ansan go raibh sé a’ meacht do
féinig, tógtha agus d’imig a’ bhanartha abhaile ansan bhuaig. Seadh
bhí sé ag éiriú suas ansan do gcuai’ sé ar scoil. Dúirt a’
seanduine leis a dhóthain scoile thúirt do go díreach. Dúirt sé
leis a dhóthain scoile thúirt do sara ligfeach sé chuige féin é
Seadh bhí sé dul ar scoil ansan agus é fásta suas go raibh
sé chúig déug nú sé déug do bhliana agus strapaire d’fhear
ana-bhreágh go léir a bhí déunamh do. Seadh ombasa féinig i
gceann seacht mbliana déug dúirt a’ seanduine leis é chuir
chuigis, lé árd Rí Éireann, i gceann h-ocht mbliana déug
Seadh nuair a bhí árd-Rí Éireann a’ dideam leis na
h-ocht mbliana déug ní thiteach aon néul chodlata istoídhche air
ach a’ cnáimhseán agus a’ greán nuair a bhí Seán lé bheith a’
imeacht bhuaig. Seadh is minic a dh’éiríoch sé féin sa
tseana-bhean a’ gabháil do dhóirne tríoma ar a chéilig."
ní ligeach sé aon néul ar a seana-bhean ach a’ béicig sa
chnáimhseán. Seadh an oídhche dhéunach nú an tara oídhche
dhéunach ach goch áirithe do bhí an mac ag éisteach leótha
Seán a’ phínn.
"Cu’ tá oraibh," ar seisean, "a bhfuileann sibh mar sin na h-aon
oídhche ná fuil néul chodlata ’gaibh á ligeant orm?"
"Tá," arsan nathair leis, ar sise, ag ínnsint do. "Bei’ tú ’meacht
amáireach", ar seisean, "go dtí na leithéid seo d’fhear thug an saibhireas
so dhom-sa," ar sise, "ar a’ chéud mhac a bheach agam do chuir
chuige, nuair a bheach sé h-ocht mbliana déug," ar seisean, "agus beig
na h-ocht mbliana déug suas amáireach agat."
chómh
"Agus ná fuil sé ceart agat do mharagáintí seasamh,"
arsa Seán a’ fhínn. Béidir mara mbeach a’ fear san," ar seisean, "ná
beach mo leithéid chuige ’gat."
a maidin
Seadh omasa fhéinig nuair a dh’itheadar a mbruicfeast
"Téunam ort anois," arsa Seán a’ pínn lé n-athair,"
go raghaimíd a’ triall air.
Seadh d’imíodar ortha. Do shín a’ tseana-bhean siar i
lár a’ tí’ ’us í chaitheamh a cosa náirde sa n-aer
nuair a dh’imig Seán bhuaithe. Seadh ombasa féinig nuair
a chuadar go dtí ’n leac so thógadar suas í agus d’oscail a’
bóthar breágh síos fé thalamh dóibh. Do bhí ’n seanduine
thíos i mbun a’ staighre ’n-a gcoinne chuin teacht a’
í," arsisean
triall air. Bfada leis do’n lá go rabhadar a’ dul a’ triall
air. Seadh do bheir sé ar láimh ar Seán a’ pínn.
"Céud míle fáilte rút," ar seisean, "a Seán a’ fínn ó Éirinn.
"Go mairir-se slán beó," arsa Seán a’ fínn.
Seadh thug sé leis isteach ’on chúirt ansan iad agus thug sé na
h-aon tsaghas bíg dóibh mhaith leótha chuir chuin a mbéil a mhaith
leótha chuir chuin a mbéil, dínnéar. Seadh nuair a bhí ’n dínnéar
caithte ’ca ansan do líon sé ualach a droma dh’ór go dtí ’n
seanduine aríst agus tháini’ sé féin go dtí buin a’ staighre leis a’
mála ’n-a theannta."
a n-am ’us
"Seadh ’nois" ar sisean leis, go mbei’ sé sin caithte ’gat," ar sisean
'stó liom go mbei’ tú féin is do sheana-bhean chríona go maith,"
a mhála
Seadh tháini’ sé bhaile go dtí ’n seana-bhean agus eile
dh’ór aige agus nuair a chonnaic a’ tseana-bheann ná raibh Seán
tacthuithe seo na h-aon bhéic arfás age’n mbean bhocht agus ní
raibh ao’ mhaith di ann. Bhí ’n seanduine túirt céille dhi go
raibh a dhóthain aice.
"Is béidir fé mar dúirt Seán a’ pínn," ar seisean, "ná beach a
leithéid chuig’ ann mara mbeach a’ seanduine bhuail liom," ar sisean.
Seadh ombasa bhí Seán ansan i dteannta an tseanduine ar
’n-a theannta
feag mí agus má bhí sé ar feag mí."
"Seadh Sheáin a’ Rínn," arsan seanduine leis, "níl ao’ ghnú
"
anso faram-sa ’gat," ar seisean. "Tá sé chómh maith agat dul a’
try'-áil t-fhoirtiúin duit féinig", ar seisean. "Téir amach ’on
stábala san amu’ anois," ar seisean, "agus tá trí cínn do chapaill sa
stábala agus tá trí cínn do shrianta ar crocha ar thaobh an
fhalla," ar seisean. "Beir ar shriain aca agus croth a’ tsrian," ar sisean, "agus a’
capall a chuirfig a cheann sa tsriainn túir leat í sin.
Seadh do dh’imig Seán a’ pínn amach ’on stábala agus do rug
sé ar a’ sriain ba ghiorra dho. Do chroth sé í agus braimithín
beag mothalach giobalach a bhí lán do sheana-chlúmh a chuir
a ceann sa tsriain. Seadh ní thaithni’ sí sin chuige leis mar
bhí dhá chapall eile ana-bhreághtha insa stáballa. Tháini’ sé
'steach go dtí ’n seanduine agus dúirt sé leis, go bin í a chuir
a cheann sa tsriain chuige.
"Agus ná dúrt-sa leat," arsan seanduine a’ capall a
cuirfeach a ceann sa tsriain í bhreith leat agus má thagann
tú chúgham níosa shia," ar seisean, "cuirfi’ mé do cheann ar a’
mbloc,"
í.
"fiteán i
Seadh nuair a bhí sé chuin ’meacht ansan do thug sé dho
peann, thug a’ seanduine peann do Seán a’ pínn.
"Ná lig bhuait a’ peann san," ar seisean, "go dtúrfai’ tú chúgham."
ar sise agus
chúgham tharnais í nú má ligeann tú raghaig do cheann ar
a’ mbloc," ar seisean.
Seadh omasa do bhuail Seán chuige an peann ’n-a phóra go
fáiscithe agus chuai’ sé ’n stábala is do chroith sé’n tsrian agus a’
capall chéudhna a chuir a ceann sa tsrian chuige. Seadh do bhuail sé
uirthe ’n iallait ansan agus má bhuail nuair a chuai’ sé na drom
do bhuin sí sin crotha aiste féinig agus ní dh’fhág sí ribe clúimh
pholl a chluaise go dtí na h-erball ná séid sí 'náirde sa
réilthíní do’n gcrotha san. Bhí sí cómh glan ansan lé cos na
fuipe féin aige. Seo chuin bóthair ansan í. Do bheireach sí
sin ar a’ ngaoth a bhíoch roímpe agus ní bhéurfach a’ ghaoth a bhíoch
’n-a diaig uirthe agus do bhíodar a’ cur dóibh go dtí lár a’
lae siar. Do bhíodar a’ gabháil trí thráig ansan fé mar
bheidís a’ gáil tráig Fiúnn Trá’ siar nú ’niar agus do bhí fear
amu’ ansan tamall amach insa thonn bhriste agus é á caitheamh
síos suas age’n dtaoídhe.
"Ná saorfá an fear san amu’ a bhá, a Sheáin a’ Rínn," arsan
capaillín.
"A’ cainnt í sin agat?" arsa Seán leis a’ gcapall.
"Seadh cheana," ar sise.
"Nách fada go labharrais chúgham í," arsa Seán leis a’ gcapall.
"Ní beag ’uit a luatha ’nois" ar sise, "ach saor é sin amu’ á
Bhá", ar sise, "agus mara ndéunfai’ tú maith ar na h-éinne ní
dhéunfaig éinne ao’ mhaith ort."
"Connus a shaorrfainn-se é sin?" arsa Seán.
"Snámhfad-sa ’mach chuige dhuit," ar sise, "is tairrig isteach ar
bhúna ar a’ dtráig é.
Seadh seo ’mach sa tsnámh a’ capaillín go dtáini’ sí lasmu’
dho agus do rug Seán ar bhún' air agus do thairrig sé ’steach ar a’
dtráig bháin é. Déiri’ sé ’n-a sheasamh ansan.
"Céud míle fáilte rút a Sheáin a’ fínn ó Éirinn," ar seisean.
"Go mairir-se slán beó," arsa Seán a’ pínn. "Aithníonn
tú mé is ní dh’aithním tú, ar seisean.
"Aithním go maith," ar seisean.
Seadh do bhí cúirt breágh aolbhuig as a gcoinne sin
suas gan chrithir gan deathach agus thug sé leis suas go dtí ’n
gcúirt iad.
"bhfuil aon stábala ’gat," arsa Seán leis, "go gcuirfead a’
capaillín seo ann?"
"Tá do dhóthain, ar seisean. "Tá trí cínn do stábalaí ansan ar
dtao’ thiar do’n gcúirt," ar seisean, "agus cuir in do rogha stábal' í.
Seadh do chuir Seán a chapaillín ar stábala agus thug sé
cuirneacht dhearg agus fíor-uisge a dhóthain ansan di agus do
"dul-áil sé ’us do ghlan sé thréis a’ lae í. Seadh do
tháini’ sé ’steach ansan agus má tháinig bhí na h-aon tsaghas bíg
ligthithe ’mach ar a’ mbórd aige sin roimis agus dúirt leis
suí agus a’ bia dh’ithe. Seadh do shuig Seán agus d’ith sé dhóthain do’n
mbia agus nuair a bhí an bia ithte ’ge ansan is geárr go raibh
sé i n-am aca dul achodla.
"Tá leabaig ansan thuas anois agat a Sheáin a’ phínn," ar sise,
agus téir achodla dhuit fhéin. Bé go bhfuileann tú tuirseach
thréis a’ lae," ar seisean.
"Nílim," arsa Seán, "ach is cuma é thá sé chómh maith againn
dul achodla," ar seisean.
Seadh do chuai’ sé chodla ansan. Chuadar achodla i
dteannta chéilig ansan. Seadh nuair a dh’éirig Seán ar maidin
do bhí a bhruicfeast ollamh aige sin roimis ligthithe ’mach ar a’
mbórd. Seadh shara gcuaidh Seán go dtí aon bhruicfeast chuai’
sé ’n stábala go dtí ’n gcapaillín fhéuch connus a bhí sí
thréis na h-oídhche. "Istuach"-áil sé is do ghlan sé í agus thug
sé cuirneacht bhearg agus fíor-uisge dóthain di. Seadh nuair a
taithi’ sé
ch isteach ansan do dh’ith sé bhruicfeast agus nuair
a bhí an bruicfeast ithte ’ge ansan do thairrig sé ’mach
a chapaillín chun bhóthair aríst.
’nois a Sheáin a’ féin," arsan Rí leis, "mise
Seadh
Rí na Madaraí uisge," ar sise, "agus i n-aon áit go deó go
dteastóig mo chabhair agus mo chúnamh bhuait glaoghaig orm."
"is túrfai’ mé dhuit í," ar seisean.
Seadh dh’fhág slán aige ansan. Seo chuin bóthair ansan
iad agus do bhíodar a’ cuir dóibh agus má bhíodar do bheireach
sí sin ar a’ ngaoth a bhíoch roímpe agus ní bhéurfach a’
ghaoth a bhíoch ’n-a diaig uirthe. Do bhíodar a’ cuir dóibh
go dtí buíú gréine siar agus do bhíodar a’ gabháil do thaobh
coille móire bhí ansan agus do bhuail cúirt bhreágh ansan
leótha ar thaobh a’ bhóthair agus bóthar a’ dul isteach go dtí geata
na cúirte ó bhóthar a’ Rí
"By Gorr a Sheáin a’ féin," arsan capaillín leis, "Bé
go bhfaghaimíst óstuíocht na h-oídhche sa chúirt sin thuas go
lá, ar sise. "Tá drúcht agus deirionaí a’ teacht orainn anois."
ar sise, "agus téunamh leat suas féuch a’ bhfaghaimíst.
Seadh do chuadar suas agus bhí sé sin ’n-a seasamh i
mbéul duiris na cúirte rúmpa. Do rug sé ar bhúnn
ar Seán a’ bhínn, bhí sé ’n-a coinne ’nuas agus chuir sé
chéud míle fáilte roim Seán a’ pínn ó Éirinn.
"Go mairir-se slán beó," arsa Seán a’ phín, "aithníonn
sibh go léir mé," ar sise, "ach ní aithním sibh.
"Aithnimíd go maith," ar seisean.
is
"bhfuil aon stábala ’gat?" arsa Seán, "go gcuirfinn a’ capaillín
seo ar stábala
"Tá do dhóthain," ar sisean, "tá trí cínn do stábalaí ansan ar dtao’
thiar do chúirt," ar seisean, "agus cuir do chapaillín in do rogha ceann
aca agus tá cuirneacht dhearg agus fíor-uisge do dhóthain lé
túirt di ann."
Seadh do chuaidh Seán, do chuir sé a chapaillín ar stábala agus
thug sé cuirneacht dhearg agus fíor-uisge a dóthain lé n-ól di. Seadh
do tháini’ sé ’steach ansan agus má tháinig bhí na h-aon tsaghas
bíg ar a’ dtalamh ligthithe ’mach aige sin roimis. Thug sé blas
gach bíg do, sean gach dí', mil ghréugach ar beóir lochlannach
agus báisíní tríoma teó. Seadh nuair a bhí an suipéar ithte ’ca
ansan bhíodar féin ag eachtaraí dhá chéile ar feag tamaill.
"Seadh Sheáin a pínn," ar sise, sé’n seanduine bhí ansan Rí
na bhfiolar, "bé go bhfuil sé i n-am agat dul a chodla dhuit."
féin anois, "go bhfuileann tú tuirseach tréis a’ lae.
"By Gorr nílim," arsa Seán, "ach tá sé i n-am codlata
is dócha,"
is
"fiteán is
Seadh nuair a dh’éirig Seán ar maidin ansan sé chéud mú a
dhin sé dul ’on stábala dtí na chapaillín. Buach'-áil sé í ’us
an bóthar.
"Dhere h-anamain diabha ar sise connus fhéudfainn-se é dhéuna
ní ghearra níos giorra], "ná thá sé."
"Tair [téir agus abhaile mar sin," ar seisean.
Seadh an tara lá do bhuaileadar amach.
Corraig a’ bóthar.
"Ná dúirt cheana leat é," ar seisean, "ná féudfainn é. Chiorraig é tú
féin.
a rame home."
"Sell mé," ar sise, "go ce aon, mach a he ora cho ion ní."
aon blath aon aca do ’nn. Verra lell ’n a chloc," ar sise.
"Sell ann a loir," ar sise, "an 'mat atll eile mar Chúna."
"Aay wery mint ana he bell ar main cloithe
ún a
ait í cam on ana an t-us be hail a baile.
almost.
"Well," ar sisean " We uait, "Were an ún," ar sisean "aon ubh
"We honne," ar sisean "al can uall thíos."
"Wal tho Mhat?" says she aith."
"Well," ar sisean, "cam is díreach," ar sisean, "teastuíonn sé bhuainn cam is
díreach. Ní gheóig éinn' é," ar seisean, "ach do mhac féin nú mo mhar-sa."
acanbh cate bho haine bhe aon lana a’ hoime có ae
ar a chabhair agus ar a chúnamh agus imise thúrfaig duit é."
Seadh d’fhágadar slán aige ansan agus d’imíodar ortha
chuin bhóthair. Seadh ombasa féinig ansan do bhíodar a’ cuir
dóibh fé fean a’ lae agus do bheireach a’ capaillín ar a’
ngaoth a bhíoch roímpe agus ní bhéurfach a’ ghaoth a bhíoch ’n-a dhiaig
uirthe. Seadh do bhíodar a’ cuir dóibh ach goch áirithe agus má
bhíodar do bhuail cúirt bhreágh dho’n saghas céudhna leótha ar
bhuíú gréine arís agus bóthar a’ dul isteach ó bhóthar a’ Rí chúiche.
"By Gorr a Sheáin a fhín," arsan capaillín, "bé go
bhfaghaimíst ósduíocht na h-oídhche sa chúirt sin thuas go lá," ar sisean
"Tá drúcht agus deirionaí teacht orainn anois."
"By Gorr, triallfaimíd é," arsa Seán.
Seadh do chuadar suas agus má chuadar do bhí sé sin ’n-a sheasamh
i mbéul duiris na cúirte agus do rith sé ’mach i gcoinne Seán a’
fíom agus do chuir sé chéud míle fáilte roim Seán a’ pínn ó
Éirinn.
"Go mairir-se slán beó," arsa Seán a’ fhínn. Dithníonn
sibh go léir mé," ar sise. "Ní dh’aithním sibh.
"Aithnímíd go maith," ar sisean.
"bhfuil aon stábala ’gat," arsa Seán, "go gcuirfinn a’ capaillín
Seo ar stábala?"
"Tá do dhóthain," ar sise. "Tá trí cínn do stábalaí ansan ar
dtao’ thiar do ndúirt agat agus air in do rogha ceann aca" ar sisean
Seadh do chuaidh Seán siar agus do chuir sé’n capall ar stábala
Thug sé cuirneacht dhearg agus fíor-uisge a dóthain lé n-ól di. Seadh
tháini’ sé ’steach ansan agus bhí na h-aon tsaghas bíg ligthithe
'mach ar bórd aige sin roimis agus bhí sé sin lán d’fhéusóig
ó mhullach a chínn go dtí lúidín a choise ar chuma ’n fhir cheana-
Seadh dúirt sé lé Seán do raibh sé i n-am aige dul
achodla anois do fhéin.
"By Gorr tá is dócha," arsa Seán, "go bhfuil sé chómh maith
gainn dul achodla ach go h-áirithe."
Seadh do chuadar achodla agus nuair a dh’éirig Seán ar maidin
bhí na h-aon tsaghas bíg ligthithe ’mach ar a’ mbórd roimis
ansan. Seadh ní dhin san do Seán é. Sé’n chéud tsá dhin sé
dul ’on stábala go dtí na chapaillín fhéuch connus a bhí sí
fean a h-oídhche. Do ghlan sé ’us do phrioc sé í ’us do thug
sé cuirneacht dhearg agus fíor-uisge a dóthain di."
"Seadh ’nois a Sheáin a’ pínn," ar sise, "mara ndéunfai’ tú maith
ar na h-éinne ní dhéunfaig éinne ao’ mhaith ort. Abair
leis siúd go mbeárrfai’ tú é," ar sise, "má tá aon rásúir
aige chuin é bhearra."
"Aright," arsa Seán a’ finn.
Seadh do tháini’ sé ’steach agus do dh’ith sé bhruicfeast agus nuair
a bhí an bruicfeast ithte ’ca ansan i dteannta chéile.
"By Gorr," arsa Seán a’ Rí, "tán tú slach bréun burcach age
bhfuil d’fhéusóig ar fad ort," ar seisean, "agus dá mbeach aon rásúir
agam do bheárrfainn tú.
"Tá do dhóthain," ar sisean, "tá, "tais rásúirí sa á
a san thíos
agat agus túir leat do rogha ceann aca.
Seadh do dh’imig Seán síos agus do bhí aice rásúirí ansan
aige sin agus thug sé leis a’ ceann a bhfeárr aca bhuail leis. Seadh do
fuair sé corcán breágh uisge bhuig agus spara galúnaí agus do
bhearruig sé ó mhullach a chín é go dtí lúidín a choise chómh glan
lé cos na fuipe féin. Nuair a bhí sé priocaithe beárrtha
’ge ansan n’fheacaoís gaisceach breágh fir riamh ach é. Seadh do
ghaibh sé baochas lé Seán a’ finn ansan," ar sise
"Seadh ’nois a Sheáin a fínn," ar seisean, "aon áit go deó go
dteastóig cabhair Rí na h-inntilíochta bhuait glaoghaig ar a
cabhair agus ar a chúnamh agus mise thúrfaig duit í.
Seadh d’fhág sé slán aige ansan. Thairrig Seán amach a’
capaillín ansan agus seo chuin bhóthair é. Seadh do bhíodar a’ cuir
dóibh fean a lae go dtí go raibh drúcht agus deirionaí teacht, an
ghrian a’ dul i bhfarraige."
"Seadh Sheáin," arsan capaillín, bhí na trí oídhche seo ’mig
tharrainn go maith againn," ar sise, "agus n’fheadar-sa mbeig an
oídhche ’nocht chómh maith againn."
"Is dócha ná beig," arsa Seán, "n’fhéudfach sí bheith chómh
maith againn."
"Tá rí anso ’nois," ar sise. "Bei’ sé id’ choinne ’mach ó na chúirt
féinig agus tá triúr buachaillí ’mithe lé trí lá bhuaig," ar sise, "agus
tá sé lorg buachalla, cléireach i so," ar seisean, "agus buachaill
stábala nú buachaill luatha."
Seadh nuair a bhíodar a’ druideam isteach ní fada go
raibh sé ’n-a gcoinne, an Rí bhí ansan, cóiste agus a bhuachaill.
Do bheannuig sé dho Seán a’ Rí. Strapaire d’fhear ana-
bhreágh go léir a b’eadh Sheán a’ Rínn agus do bheannuig Seán do
na binneacha fé mar fuair sé iad.
"Caileann tú dul anois?" arsan Rí lé Seán.
"Táim a’ dul a’ lorg máistir," arsa Seán a’ phínn.
"Is maith mar thárluig," ar sise, "máistir a’ lorg buachalla agus
buachaill a’ lorg máistir. "Gud í ’n cheárd athá ’gat?" ar sise lé
Seán.
"Do dhéunfainn cléireach, slone," ar seisean, "nú buachaill stábala
nú buachaill luatha."
"By Gorr," arsan Rí, "is anamh riamh a h-áiríoch buachaill
luatha ’n-a chléireach i slor."
"Well dhéunfainn-se ao’ cheann aca dh’iarrfá orm."
"
arsa Seán a’ pínn leis."
Seadh d’fhiafhrui’ sé dho ansan gud é’n á bheach uaig.
"By Gorr," arsa Seán, "ní dh’iarrfai’ mé aon phá ort," ar seisean, "ach
stábala dh’fháilt do m’ chapaillín agus cochair a’ stábla, - mar sin
é dúirt a’ capall leis, stábala dh’fháilt dá chapall agus eochair
a’ stábala ná beach aon tsiúbhal age éinne ar a’
sin.
gcapall ach age féinig é’n pá dh’iarr sé ar a’ Rí.
geó’ tú
" arsan Rí leis.
Seadh ombasa chuir sé chapall ar stábala agus thug sé cuirneacht
dearg agus fíor-uisge dhóthain di agus do dh’úmpai’ sé ’n glas air chuin
ná féadfach éinne dul a’ triall uirthe. Seadh bhí sé ansan agus
ag obair istábala cuireach é. Seadh do bhí cúram mór
ar a’ rí ansan i gceann cúpala lae agus theastuig cléireach eile
insa store bhuaig. Glaoghaig sé ’steach ar Seán ansan agus bhí ’n
peann so ’ge Seán a fuair sé ó’n seanduine. Dléithe leis an
san ortha b’eadh é agus ní ghá dho ach é bhuala ar a’ leabhar
nuair a bheach na h-aon ní’ thíos aige a dhéurfach sé a’
bheann a bhual' air nuair a bheach sé thíos. Seadh bhí sé ’g
obair ar feag tamaill agus bhí na cléirig eile á thúirt fé
ndeara an lámh a bhí ’ge agus iad fhéin a’ féuchaint ar a
chéilig. Chaitheach sé sin oiread cúntais suas lé seisear aca.
bhí ’n scláirtheacht air i dteannta an peann do bheith go maith
aige. Seadh ombasa bhí sé ansan farótha ar feag mí agus má
bhí ach goch áirithe bhí na cléirig eile a’ féuchaint agus n’fheadar
siad ’on domhan cad é’n chrí a dh’imeóch ortha féinig go
mbrisfaí iad. Seadh ach goch áirithe chuaidh Seán amach lá lé
na mhún nú rud éigint agus má chuaidh do dh’fhág sé peann
’n-a dhiaig insa bhuidéal. Do rug duine dhos na cléirig eile ar
a’ bpeann agus bhí ’n lámh chéudhna ’ge féinig.
Dhere
fhéuch", ar seisean, leis a’ gcléireach eile, ’ge’n bpeann atá an
barra-bua. Bhfruiste h-ainte [aithint dom fhéinig go b’eadh," ar seisean.
Thug sé dho’n bhfear eile ansan í agus bhí ’n lámh céudhna ’ge,
Seadh ghaibh a’ Rí ’n treó ansan chúcha. Do bhí sé ann agus
theasbáineadar do’n Rí í. Nuair a chonnaic a’ Rí í.
seo cléithe leis an lun órtha ’ge mac na croithe," ar sise, "pé’n
áit dá bhfuair sé é.
Seadh nuair a tháinig Seán isteach ach go h-áirithint ní
raibh a pheann roimis sa bhuidéal.
"Cé thóg mo pheann a bhí anso?" ar seisean.
"Do thógas-sa í," arsan Rí, "agus mara dtúrfai’ tú chúgham."
a’ t-éun go bhfás a’ cleithe seo," ar sise, "cuirfi’ mé do cheann
ar a’ mbloc.
Seadh seo ’steach é sin agus seo ’mach é, an Rí, ní mór ná
chaill sé mheabhair nuair a chonnaic sé cléithe leis an éun
ortha. Seo go dtí sna cearca é is bhí sé truipeáil na
gcearc ’us is geairid do maraibh sé turcaí.
"Dro-chrí go mór ort," arsa seana-chailithín na gcearc, ní
fláir nú sí do meabhair atá caillte nú cu’ tá ’gat?" ar sise.
"Tá, cléithe leis an éun ortha thá ’gam," ar seisean, "agus d’ao’ mhaith sin
nuair ná fuil a’ t-éin ártha féin agam," ar sisean.
"Agus chóir ná fuil éinne ’s feárr a thúrfach chúghat é sin,"
arsan tseana-bhean, "na an té go bhfuil peann do na chléithe
ar sise.
Seadh sin é nuair a chuai’ sé go dtí Seán a’ pínn agus dúirt sé
leis go gcuirfeach sé cheann ar a’ mbloc mara dtúrfach sé
chuige an t-éin go bhfás a’ cléithe sin air. Seadh seo Seán a’
fear bocht is na h-aon bhéic arfás aige agus seo ’n stábala
go dtí ’n gcapaillín é agus é gol sa béicig.
"Dhere cu’ tá ort, a Sheáin," arsan capaillín leis.
"Dhere leithéid seo," arsa Seán. "Ní mhór dom mo pheann
fágaint im’ dhiaig sa buidéal indé," ar seisean, "agus nuair a chuadhas
isteach," sise, "bhí mo bheann árduithe bhuaim," ar seisean, "is thá sí ’ge ’n
Rí agus deir sé liom go gcuirfi’ sé mo cheann ar a’ mbloc
mara dtúrfai’ mé chuige an t-éun go bhfás a’ cleith air."
"Tá go breágh ’gat," arsan capaillín leis. Is bog a ligis
bhuait do pheann," ar sise.
"Sin é mar tá," arsa Seán.
"Seadh ná bac san," ar sise, "bé go dtúrfaimís linn é sin leis."
"Seadh fé cheann tamaill do’n oídhche ansan dúirt sí lé Seán
í féin a tharrac amach. Tairrig agus chuai’ sé ’n-a drom. Seo
leótha chuin bóthair agus do bheireach sí sin ar a’ ngaoth a bhíoch
roímpe agus ní bhéurfach a’ ghaoth a bhí ’n-a diaig uirthe go dtí
go gcuai’ sí fé mar raghach sí abair, thall ó thaobh bhaile ’n
"Cala nú’n bhail’ Ulachtaraig i agus bhí cuineáile farraige
ansan agus cúirt istig i n-’leán an Ulaiginis. "Ge bannríoin.
Dileán an uaiginis a bhí an t-éun ortha."
"Seadh connus a raghaimíd sall anois?" ar sise lé Seán.
"N’fheadar," arsa Seán.
"Seadh snámhfad-sa sall trasna é," ar sise.
Seo leótha sall sa tsnámh agus tháini’ sí ó’n dtaobh thall amach
Seadh chuadar go dtí béul duiris na cúirte ansan agus bhí na
h-aon dorus a bhí ar a’ gcúirt sin ar dearg leatha.
"Seadh ’nois, a Sheáin a’ fínn," ar sise, arsan capaillín leis."
"Buailfead-sa trí bhuile dhom’ chois ar a’ lic," ar sise, "agus mara
mbei’ tú im’ dhrom a’ tríú h-uair fágfai’ mé ansan tú."
"Alright," arsa Seán.
é bfar dhin Ula.
Seadh seo lé Seán isteach ’on chúirt agus an áit go raibh a’
t-éun drotha anáirde ar thaosta na leabtha ’ci sin. Nuair a
chonnaic Seán í sin istig sa leabaig, bannríoin Dileán an
Laiginis, bin í bean ba bhreághtha bhí lé fáilt puínn ar
a’ dtalamh, chaith sé do threabhasar sa gealarsaí seo
’steach ’on leaba go dtí ’n mbean óg é. Seadh onnaice bhí sé
’stig agus má bhí is geairid go mbuail a’ capall buile dhá
cois insa dorus agus má seadh ní chualaig Seán, ní raibh sé
teacht. Do bhuail sí ’n tara buile i gceann tamaillt eile
agus ní raibh séa’ teacht. Seadh an tríú buile, bhí’n t-éun
anáirde ar taosta na leabtha 'ci. Do rug Seán ar an éun
agus seo ’mach é agus a ghealarsaí sile siar síos ar a thúin agus cuai’
sé ’n-a drom ar chuin’ éicint. Seadh nuair a bhéic a’ t-éun
fad
san seo ’n t-leann ’n-a dhiaig ansan agus má seadh ba
bheag a’ mhaitheas dóibh. Nuair a tháinig a’ capaillín go dtí ’n
gcunáile seo aríst do shnáig sí trasn’ é agus chaith a’ méid a
bhí ’n-a dhiaig sead, n’fhéudfaidís é chuir dóibh. Seadh, tháini’ sé
go dtí’n stábla, bhí sé déunamh ar a’ lá nuair a tháinig
sé féin sa chapaillín go dtí’n stáballa. Seadh chuir sé ar
stábala ansan í agus broth-áil sé ’us do ghlan sé í no thug
sé cuirneacht dhearg agus fíor-uisge dóthain di.
"Cinnibh t-éin anois," ar sise leis, "go dtiocfaig a’ Rí
gus
Well.
"Well," ar sisean, "We luail," ar sisean, "ll anam an aon
so he ach a’ mh lé thibh ann."
"Verna," ar siseas as a lthe lor, a bhun a he aice cle
'hote-stop aon bheac," ar sise, "an baile is bheine
do mbe bolom is," ar sise a lon
"A cant am cle rud feal a’ pitere im mbh," ar sise
a’ she loche í.
"Ban stop teine," ar sise, "l uaban an fathe
an lana heas," ar sisean.
Shomean na caitht' am gan aice, aome cha fellam ile
ubh hone a’ bhe lola o tory an che a lae al
liom anso bheit mo bh im ana he caite
o alright."
aith all leat it. Sin é mo sgéul-sa is ní mise chúm
ná cheap é ach dréir mara chlois mo chluas é dúirt mo bhéul
agus ar mh-anam nárbh aon mhudán an Gobán saor.
isos in
sé chuige bannríoin Dileán an uaiginis, an bhean go raibh a’ t-éun
san aice go gcuirfeach sé cheann ar a’ mbloc. Seadh seo Seán
bocht is na h-aon bhéic arfás aige agus seo ’n stábala go dtí ’n
gcapaillín é ’us é béicig."
"Cu’ tá ’nois ort a Sheáin," arsan capall leis.
leithéid seo," arsa Seán, "ní thúrfach sé dhom mo pheann
agus deir sé go gcuirfi’ sé mo cheann ar a’ mbloc mara
dtúrfai’ mé chuige ’n bhean go raibh a’ t-éun aice."
"Mo thrua go deó tú, "tá cúram ort," arsan capaillín.
"Seadh ná bac san," ar sise, "éist do bhéul go fóilig, - go raibh an
oídhche titithe. gcuíníonn tú go ndinis aon mhaitheas ar
éinne riamh," arsan capaillín leis.
"Ní dhineas ao’ mhaith ar éinne riamh," arsa Seán.
"Ná chuíníonn tú ar a’ bhfear úd, Rí na h-ínntilíochta," ar sise,
a bhearrais. Glaoghaig ar a chabhair agus ar a chúnamh, bé go
dtúrfach sé cabhair ’uit."
Seadh do ghlaoghaig Seán ar chabhair Rí na h-inntilíochta ansan
"Táim-se anso farat-sa a Sheáin a’ Rím," arsa Rí na
h-ínntilíochta, fhéuch cathain a ghlaoghfá orm. Cu’ tá ort?" ar seisean.
"Tá," arsa Seán, "bfeárr liom go mbeach bannríoin.
"Dileán an uaiginis anso ’gam," ar sisean, - ag ínnsint do."
"Sín ansan duit féinig i dteannta do chapaillín ’us
chodail do dhóthainn," ar sise, "agus bei’ sí sin agam-sa dhuit ar
maidin ’dir chúirt agus bhean," ar seisean.
Seadh do shín Seán go breágh ’us bhí leaba bhreágh fé na
capall aige ’us do chodail sé dhóthain go breágh insa stábala
Nuair a dh’éiri’ sé ar maidin do bhí cúirt bhannríoin
Dileán an aiginis as choinne chúirt a’ Rí ’mach aige agus ní
déunfach cúirt a’ Rí púirín muice dhá chúirt sin. Seadh bhí
sí sin anáirde i mbarra na cúirte, bean cómh breágh is
do luig gaoth ná grian riamh uirthe. Seadh nuair a dh’éirig
a’ rí nuair a chonnaic sé í sin dhói’ leat go gcaillfeach
sé ciall ar fad nuair ná beach sé ’náirde 'ci.
"Seadh n’fhéudfainn aon dorus ar mo chúirt oscailt," ar seisean
leis a’ Rí, "mar chailleas a’ strop eocharach a bhí ’gam."
is mé teacht," ar sise.
Seadh do chaill a’ Rí chiall ar fad ansan nuair ná raibh
aon dul ar a’ mbean ansan aríst aige. Seo go dtí sna
cearc é. Do mharaibh sé torcaí agus dhá cheann i n-aonacht
"Dró-chrí go mór ort," arsa cailithín na gceart, "ní
ar fad
fláir ní sí do chiall athá caillte ’gat," ar sise.
"Á sí," arsan Rí, nuair a chím a’ bhean is níl aon dul
agam uirthe mar chaill sí strop eochrach a bhí 'ci, teacht agus
n’fhéudfach sí aon dorus ar a’ gcúirt oscailt go raghainn.
ar
isteach chúiche," ar seisean.
"agus cóir ná fuil éinné’s feárr a gheóch é sin duit," arsan
tseana-chleach, "ná ’n fear athá túirt na h-ao’ ní’ chúghat."
Seadh seo go dtí Seán a’ finn, an Rí agus dúirt sé go gcuirfeach
sé ceann ar a’ mbloc mara dtúrfach sé chuige an stróig
eochrach a chaill bannríom Dleán an uaiginis ’us í
teacht. Seadh seo Seán bocht, na h-aon bhéic arfás aige agus
chuai’ sé ’on stábala go dtí ’n gcapaillín agus dúirt sé
léith é."
"Seadh ná bac san a Sheáin," ar sise, "ná cuíníonn tú go
ndinis ao’ mhaitheas ar éinne riamh.
"Ní dhineas ao’ mhaith ar éinne riamh," arsa Seán.
"Dinis" ar sise. "Ná chuíníonn tú ar a’ bhfear úd a bhí á bhá
thugamair isteach ar a’ dtráig," ar sise, "Rí na Madaraí Uisge."
glaoghaig ar a chabhair agus ar a chúnamh san, bé go dtúrfach sé
cabhair duit chuige.
Seadh do ghlaoghaig."
"Táim-se anso," ar sise, "a Sheáin a’ fair ort fhéuch cathain a
ghlaoghfá orm. Cu’ tá ort?"
"A leithéid seo," ar sise, "strop eochrach a chaill bannríon
Dileán an uaiginis is í teacht agus n’fhéudfach sí aon dorus ar
a’ gcúirt oscailt dtí do mbei’ siad aice.
Seadh do bhí fiodóg aige sin agus chuir sé ’n-a bhéul í agus do shéid sé
í. Is geairid go raibh dúchtaint na gcnuic is na sléithe do
madaraí uisge mór-tímcheall air agus ní raibh a’ strop
eocrach age aon cheann aca. Seadh do labhair sé ansan leótha.
bhí sí séidhthe trí h-uaire ’ge.
bhfuileann sibh go léir ansan anois" ar sise leótha
"Táimíd go léir ann," adúradar, "ach Séasar breach.
Seadh ní fada go bhfeacadar chúcha Séasar breac ’us a
stropa breágh eochrach ’n-a bhéul aige. Tháini’ sé go dtí Rí na
madaraí Uisge."
"Cá rabhais a’ chéud uair a ghlaoghas ort?" ar seisean.
Bhíos thíos ar túin poíll a’ triall ar seo," ar sise, "agus an tara
h-uair nuair a ghlaoghais orm, bhíos anáird' ar bharra á
dh’aoráil leis a’ ngréin chun ná tiocfach aon mhéirig ortha,
ar sise, "go mbuinfeach siad amas na gluis. Ná fuilim anso."
an tríú h-uair agat?"
"Tán tú cheana. Gorr," arsan Rí
Seadh thug sé ansan do Seán an strop’ eochrach agus chuaidh Seán
go dtí’n Rí
"Abair leis do pheann a thúirt duit anois," arsan capaillín
lé Seán.
"Sin iad agat iad," arsa Seán, "agus tum mo pheann agus nár
ar sise.
thuga Dia dtairribhe dhuit," ar seisean.
Seadh do thug a’ Rí an strop eochrach ansan do bhannríoin
Dileán an uaiginis. Mheas sé ná raibh ao’ mhoíll air ach í bheith
aige nuair a bheach na dóirse oscailte. Chaith sé náirde
’on ghrianán uachtarach chúiche iad. Seadh nuair a bhíodar aice
ansan.
"Ní phósfai’ mé aon fhear go deó," ar sise, "ach fear a thúrfaig
chúgham trí buil d’uisge Tobair a’ tslánuithe.
Seadh sin é nuair a chaill sé chiall ar fad nuair a bhí sé á
chuir siar tamall eile ó’n mbean. Seo ’steach é seo ’mach é
is seo go dtí sna cearc é. Do mharaibh sé raibh do thorcaitheas
ann a’ gabháil do truipeanna is a mheabhair caillte ar fad aige.
geall leis."
"dro-chríort arsa cailithí na gcearc.
"Éire fiteán is" ar
"Cóir ná fuil éinne ’s feárr a thúrfach chúghat iad san."
ar sise, "ná’n fear athá túirt na h-ao’ ní’ chúghat."
Seadh ní thúrfach sé do pheann agus seo Seán ’on stábala go
dtí’n gcapaillín na h-aon bhéic arfás aige.
"Cu’ tá ’nois ort a Sheáin?" arsan capaillín leis.
"Ní phósfach sí siúd éinne," arsa Seán, "ach fear a thúrfaig
chúiche trí buidéil d’uisge Chobar a’ tslánuithe."
a’ gcuíníon tú go ndinis ao’ mhaitheas ar éinne
Sheáin?" ar seisean.
"Ní chuíním," arsa Seán.
"Ná chuíníonn tú ar Rí na bhfiolar," ar sise, "an fear úd a
bhearrais?"
"Cuíním go maith," arsa Seán.
"glaoghaig ar a cabhair agus ar a chúnamh san," arsan
capaillín, "is bei’ go dtúrfach sé cabhair éicinteach duit."
chuin dul ann."
Seadh do ghlaoghaig."
"Táim-se anso," arsa Rí na bhfiolar, a Sheáin a’ fair' ort
fhéuch cathain a’ glaoghfá orm. Cu’ tá ort."
"A leithéid seo," arsa Seán, "bfeárr liom go mbeach
trí buidéil d’uisge Tobar a’ tSlánuithe ’gam."
"N’fhéudfainn iad a thúirt chúghat chuige a Sheáin," ar seisean
ach béurfai’ mé ann tú."
Seadh chuir sé sin fiodóg a bhí ’ge ’n-a bhéul ar na
an fhir eile agus seo á séide é agus bhí sé séide leis. Is geairid
go raibh dúchtaint na gcnoc is na sléithe do fiolaraibh
tímcheall air, na h-aon fhiolar a bhí ar a’ dtalamh, bhíodar
a’ cruineáil mór-tímcheall air. Seadh fé cheann tamaill
dh’fhiafhrui’ sé dhóibh a’ rabhadar go léir ansan.
"Táimíd go léir anso anois," adúradar, ach diarmuid
liath."
Seadh do shéid sé aríst agus do chonnaiceadar chúcha anoir sa
deas é agus é a’ duirithiú na spéarach ortha. Bhí sé chómh
tuirtiúil sin. Seadh do thúirlic sé ar mhaoílín cnuic a bhí
ar dtaobh thuas dóibh.
"Cá rabhais a’ chéud uair a ghlaoghas ort?" arsa Rí na bhfiolar
"Do bhíos insa domhan Toir, ar seisean, "a’ chéud uair a ghlaoghais
orm agus do bhíos a’ teacht ar mo dhícheall an tarna h-uair," ar sisean
"agus ná fuilim anso ’nois agat."
"Tán tú cheana," arsa Rí na bhfiolar, "ach caithfi’ tú dul
’on Domhan Toir anois aríst," ar seisean, "agus a’ fear maith seo bhreith
leat."
"Alright," arsan fiolar, "ach caithfimíd lún bhóthair a dh’fháil," ar sise
Seadh chuadar go dtí’n Rí ansan ’us dúradar leis go
gcaithfeach sé an bhó bfeárr a bhí ’ge mharú do’n bhfiolar
chuin é bhreith ’on Domhan Toir. Núthair ní raibh bhuaig sin ach
bhuan
faoth ann. Thug sé leis a’ bhó bfeárr a bhí ’ge agus do
mharaibh sé í. Dhineach cheithre ceathrúna ansan di agus píosaí
buaileach anáirde i ndrom an fhiolair í agus slí Seáin ’n-a
lár agus scian aige chuin bheith a’ gearra búire lé cuir i
mbéul an fhiolair i gcúnaí agus trí cínn do bhuidéil chuin an
uisge thúirt leis. Seadh seo chuin bóthair iad. Seadh díreach
thugadar trí slata giolcaí leótha. Dúirt sé go gcaithfeach
sé trí leat, a thógaint ar a’ bhfarraige. Seadh seo chuin
bhóthair é féin sa fiolar ansan agus bhí Seán múchta síos
’n-a chuid clúimh sin, ní chuai’ sé ar aon leaba chlúimh
éun riamh ba bhreághtha ná’n leaba is ba chlothara bhí
’ge, indrom an fhiolair, bhí an oiread san clúimh air.
bhí scian age Seán agus é a’ gearra píosa agus á chuir amach
’n-a bhéul i gcúnaí, an fiolair agus a chuid bíg féinig bhí sé
n-a
rom aige. Seadh bhíodar a’ cuir dóibh lá ansan
agus dúirt a’ fiolar leis ceann dos na slata giolcaí
scaoíle bhuaig. Do scaoíll agus do thúirlic a’ fiolar agus do dh’ith
sé dhóthain. Seadh seo chuin bóthair ansan é an tara lá
agus do bhíodar a’ cuir dóibh go dtí buíú gréine siar
"Seadh scaoíl bhuait ceann eile ’ca anois a Sheáin,"
arsan fiolar
Scaoíll agus thúirlic a’ fiolar agus do dh’ith sé dhóthain. Seadh
an tríú lá ansan bhíodar a’ cuir dóibh ar a’ bhfarraige
ríst agus dúirt a’ fiolar leis a’ ceann eile sgaoíle bhuaig
ansan. Scaoíl sé bhuaig a’ ceann eile ansan agus thúirlic
a’ fiolar agus d’itheadar a ndóthain trí na chéile.
a Sheáin
"Seadh beimíd istig sa talamh amáireach, go luath
í
arsan fiolar
Seadh seo chuin bóthair iad an tríú lá agus do bhíodar istig
insa talamh go luath an tríú lá.
leis."
"Seadh ’nois a Sheáin," arsa fiolar túir féin leat é nú
níl aon leigheas agam-sa ort," ar seisean, "ach tú thúirt anso."
Seadh ombasa féinig do bhí Seán a’ máirseáil leis
ansan agus a’ fiolar a’ prioca dho féinig ar bharra na
aille. Do chonnaic sé cúirt deas bhuaig suas ansan
chúirt istig i n-imeall coille bhí ansan agus do dhin sé suas
fé dhéin na cúirte agus bhí geata beag as choinne na cúirte
sin amach. Do chuai’ sé ’steach thar geata agus do bhí seanduine
ansan ’n-a choinne ’mach agus do bheannuig sé dho Seán agus do
bheannuig Seán do na imeacha fé mar fuair sé iad agus
d’aithni’ sé go strúinséir Seán nách ó’n ’leán chuig’ é ar
an éudach a bhí air.
Seadh d’fhiafhrui’ sé dho cad as é nú cé h-é féin.
"Mise Seán a’ Rín ó Éirinn," arsa Seán a’ Rí leis."
"By Gorr céud fáilte anso rút," arsan seanduine,
"is fad' ó bhaile seólach tú," ar sisean. "Agus is fad," ar sisean.
Seadh dh’fhiafhruig Seán do a’ bhfaghach sé ósduíocht na
fille a luath ghearbh.
"Fiún muchúicheal on ann an te namhte,
an lé caithe is aog ana chonna thim ana
"lé me an olc an obaire an che atanamh neat a
a
achthil an eile a bh ’n
"Fiúnn ull ion plaig a nam?"
thíll ion ole. Nag," says lé
"Well, e plaineal an faic ' ole a ho he
't gam. Se ann gam iúnn laol í. Well."
againn amáireach agus í chuir anáirde i mullach claoí," ar seisean, "ansan ar
dtaobh thuas do’n gcúirt níl ao’ bhaol ná go dtiocfaidís á priosa
pé’n áit ar fuaid a’ ríochta dá bhfuil siad."
"By Gorr sin ana-chuíneamh," arsa Seán a’ Rí leis a’
seanduine. Ach túrfad-sa díol id’ bhó dhuit," arsa Seán leis
a’ seanduine, "má mharuímíd í.
Seadh ombasa fhéinig lar na mháireach do chuadar go dtí ’n
mbó agus a’ bhó bhí ’ge sin ansan sa choíll do bhí sí chómh ramhar
lé blán ramhar a bheach ar stábla. Thugadar leóth í dtaobh
thuas do chúirt a bhí ’ge sin agus do mharuíodar í agus do bhuineadar
di ’n croiceann agus do chabhair beirt aca lé chéile go láladar
anáirde go barra ’n chlaoí í. Seadh nuair a bhí sí 'náirde ’ca
ansan dúirt a’ seanduine leis poll a dhéunamh isteach insa
chlaoí ansan agus nuair a bheidís a prioca ná beach aon
tsásamh ortha go mbeach na putóga ’ca agus do gcuirfeach ceann
cheann
aca isteach ’n-a bolog siúráltha chun na bputóg a
bheith aige.
"agus dá rángóch leat," arsan seanduine, "breith ar ao’
ceann aca, mara dtúrfai’ siad san chúghat é níl aon dul
agat ar é thúirt chúghat. Ansan béidir," ar sise, "túrfai’ siad
uisge chúghat agus nách é’n t-uisge ceart a bheach aca agus
gearruig do mhéur," ar seisean, "má thá aon scian agat nú mara
bhfuil túrfad-sa dhuit í agus má sé’n t-uisge ceart a bhíonn aca,
ar sisean, "cómh luath is chimileó’ tú an t-uisge dho d’mhéir bei’ sí
chneasuithe. Mara b’é ní chneasó’ sí chuige.
Seadh chuadar achodla ansan i dteannta chéilig do dtí lar
na mháireach agus sin é nuair a mharuíodar a’ bhó is chuireadar
i mullach a’ chlaoí í. Seadh bhí sí ansan agus Seán istig chúithe.
Ní fada dho’n lá go gcualadar chúcha na trí príocháin
dhruíochta."
"Míl Frainnc age lón chaoch mhácártha i dteampull
bhi.
Seadh bhíodar a’ faire agus a’ féuchaint tímcheall fhéuch a’
raibh éinne tímcheall go dtiocfaidís á prioca. Seadh do
túirlic ceann aca anuas air ansan agus bhí sí prioca na bó
agus geir go léir a b’eadh ’n bhó san bhí sí cómh cothuithe sin.
Bhí’n dá cheann eile ansan a’ faire féuch a’ dteocfach éinne
tímcheall a’ dtuigeann tú."
bhfuil sí méith?" arsa ceann aca.
"Níl ínnte faic go léir," ar sise, "ach saoíll go léir.
"Túirlic a’ dá cheann eile ansan á prioca agus dá h-ithe."
Seadh ’n chéud ceann a tháinig nuair a bhí sé i ngiorracht
dá dhóthain a bheith ithte ’ge ní bh’ao’ mhaith leis ná beach
na pes ’us na putóga ’ge. Bhí na putóga buint aiste,"
Do rop sé cheann isteach ’n-a bolog agus má rop ní túisge
sin ná bhí beartha ar cheann age Seán a’ Rínn ó’n dtaobh istig
air agus d’éiri’ sé ’mach ó’n mbó. Thairrig sé isteach, dhin
sé poll go dtug sé glan isteach tríd a’ mbó é. Seadh d’éiri’
sé ’mach ó’n mbó ansan chúcha.
Scaoíl bhuait ar máthair," ars iad san.
"Ní scaoílfi’ mé a chlann na striarach," ar sis.
Thairrig sé’n scian as a phócha."
"Mara dtúrfai’ sibh chúgham trí buidéul d’uisge Tobar a’
tslánuithe," adubhairt sí, "buinfi’ mé’n ceann ar a’ spóta dhi.
D’imíodar bhuaig agus ní fada bhíodar nuair a thánadar
chuige agus trí buidéil d’uisge bhreágh ghlan aca. Do rug Seán ar
bhuidéal aca agus do bhuail sé an príochán druíochta ’di a dhá
ghlúin. Do ghearruig sé mhéur agus do chimil sé an t-uisge dho’n
méir agus má chimil ní chneasuig a méur.
"Dhere a chlann na strapach," ar seisean, "ní h-é seo an t-uisge
cheart chuige thugamhair chúgham."
Rug sé uirthe go mbuinfeach sé’n ceann ar a’ spóta
ansan di.
"Á ná maraibh ar máthair," adúradar agus túrfaimíd
chúghat
Seadh d’imíodar bhuaig ansan agus má dh’imíodar i lár an
lae lar na mháireach a thánadar chuige agus ribe leaide ná
leathair anáird' ortha ach iad chómh dearg leis an lá thánadar
as an ubh mar an fear a bhí déunta do chruaig is d’iarrann.
a bhí á dh’fhaire ’n leath-bhliain sin.
"Seadh sin iad agat iad," adúradar, "agus nár thug Dia
mór a thairribhe dhuit, tán tú ceannuithe go maith againn."
Seadh do chimil sé braon do’n uisge dhá mhéir ansan agus
cómh luath is chimil sé’n t-uisge dho’n méir do chneasnuig a
méur cómh maith is bhí sí riamh. Scaoíll sé bhuaig ansan iad."
Bhí ’n seanduine faire.
"Mo ghraidhn croí thú. Seáin," arsan seanduine, "tá an-
obair déunta ’gat."
Seadh chuadar isteach lé cois a chéilig ansan agus dh’ith sé chuid
bíg. Seadh chuir sé lámh ’n-a phóch ansan. Fuair sé dhóthain
airgid ó’n Rí, agus thug sé chúig giní dhéug óir do’n seanduine
ar a’ mbó agus do ghaibh a’ seanduine baochas leis. Seadh chuai’
sé go dtí’n bhfiolar ansan agus do thug sé dhóthain lé n-ithe do
do’n mbó.
"Seadh thá sé chómh maith againn bheith chuin bóthair anois,"
arsa Seán leis."
"Tá," arsan fiolar."
"Seadh thugadar leóta bó’n tseanduine ansan is dá fheabha
í bó’n Rí roimis sin ní raibh aon dul aice ar bhó ’n
tseanduine lé cothú ná lé geir. Thug sé dhóthain bíg ansan,
thug a’ seanduine dho i gcóir a’ bhóthair do féinig. Seadh do
ghluaisíodar ortha chuin bóthair abhaile ansan agus bhíodar a’ cuir
dóibh agus nuair a thánadar dtí ceann dos na slata giolcaí
seo do thúirlic a’ fiolar air agus do ghearruig Seán a dhóthain do’n
bhfeóil chuige agus d’ith sé féin a chuid bíg an tarna lá ansan
do dhineadar a’ rud chéudhna ar a’ tarna slat giolcaí agus an
tríú lá bhíodar ar a’ tríú ceann do thúirlic a’ fiolar agus
do dh’ith sé dhóthain. Seadh bhíodar istig ansan an ceathrú lá
insa talamh agus cómh luath is tháinig a’ fiolar isteach do thuit a’
t-anam as istig ar a’ bport. Seadh bhí’n Rí na bhfiolar ann
"Seadh chéud míle fáilte rút a Sheáin a’ phín," arsa
Rí na bhfiolar leis."
i
teán
"
"Seadh gud é mhaith sin," arsa Seán a’ phín leis, "ná fuil t-éun
breágh cailithe mar gheall orm."
"Á ’s cum’ é," arsa Rí na bhfiolar, "geóimíd éun eile," ar seisean.
Seadh do tháinig sé go dtí ’n gcúirt ansan dtí cúirt a’
Rí agus sé’n chéud tsá dhin sé dul ’on stábala go dtí na chapaillín
dhéuch connus a bhí sí ó dh’fhág sé í. Chuir a’ capall fáilte
roimis.
"Seadh connus tán tú a’ déunamh ó shoin?" arsa Seán
léithe.
"Táim a’ déunamh go maith," ar sise, "bhíos á thindeáil go maith
ó shoin. "Tair anois," ar sise, "agus buin díot do chuid éudaig
agus chimil ó mhullach do chínn go lúidín do choise ceann dos
ná buidéil sin díot," ar sise, "dos na h-aon ruaine dodh
croiceann.
Seadh do chaith Seán do chuid éudaig agus do chimil sé ó
mullach a chínn go lúidín a choise ceann dos na buidéil
féin dos nach aon ruaine croiceann.
"líon d’uisge eile ’nois é" ar sise leis, líon d’uisg eile
é."
h-áltha é se
Seadh do líon sé d’uisg eile breágh
do chuai’ sé ansan go dtí ’n Rí agus iad aige.
"Sin iad agat iad," arsa Seán, "agus nár thuga Dia mór a’
dtairribhe dhuit," ar seisean, "tán sa ceannuithe go maith agam. Seo
Seadh d’fhiafhruig an Rí ansan do bhannríoin Dileán an
Laighinis a’ bpósfach sé [sí] é. Dúirt sí go ndéunfach. Sin
sé pheann go dtí Seán ansan. Bhí Seán ar a thoil ansan
nuair a bhí pheann tharnais aige.
Seadh ’n fhaid a bhí Seán insa Domhan Toir do bhí
baighléirithe uisge ní’ agus imh curth ortha ’ci sin agus iad a’
fliuchaig aice ar fhaid a’ méid sin, baighléirithe uisge ní’ agus
uisge, trí na chéilig. Do léim sí isteach i mbaighléar aca san
is gan uirthe ach a léine agus nuair a bhí sí ’stig insa bhaighléar
ansan do dh’oscail sí na dóirse.
"Ní phósfai’ mé aon fhear go deó," ar sise, "ach fear a thiocfai’
anso ’steach is do dhéunfaig babhta rínnce liom."
chúiche
Do léim a’ Rí ’steach dar núthair, nuair a chonnaic sé í
agus ní raibh sé ach istig, a’ fear bocht, nuair a leaghaig sé dos
na cná. Ní dh’fhan cléireach i le ná aon fhear ar fuaid
na cúirte ná chuaidh ’on bhaighléar dtí ’n mbean, bannríoin
Dileáin an uaiginis. Do leaghadar i n-uisge ó chuadar isteach
Seadh bhí Seán ann.
"Ná fuil ao’ mhisneach agat a Sheáin," ar sise. "A’ dtiocfá
isteach agus babhta déunamh?"
"Ombaiste mhuis is fada bhei’ tú ’stig," arsa Seán, "sara
raghad-sa ’steach," ar seisean, "mar ní maith an úsáid a chím fachta
age’n muínntir athá ’stig fachta," ar seisean.
"Ná bac san a Sheáin," arsa Rí na bhfiolar leis. Triaill
ar sise "triaillí," ar sisean.
Seadh bhíodar a’ tathant air agus do léim sé ’steach chúiche agus do
dhin sé babhta rínnce síos is suas a’ baighléar léithe.
"Céud míle fáilte rút, a Sheáin," ar sise, "tusa bhí bhuaim-se."
Seadh d’éiri’ sí ’mach ansan is chuireadar ortha a gcuid
éudaig i dteannta chéilig ann agus chuadar isteach go cúirt a’ Rí
agus ní raibh aon duine ansan ach pé cócaire ná buitléaraí bhí
ann ná raibh loiscithe istig insa baighléaraithe. Seadh ansan
do dhineadar suas iad fhéinig. Driofúr dóibh sin a b’eadh í
sin, bannríoin Dileán an laiginis, driofúr dóibh a b’eadh í
agus triúr dritheárr do b’eadh iad féinig leis a’ seanduine
b’eadh iad. Seadh do dhineadar suas iad féinig ansan agus
thánadar go dtí cúirt Rí na bhfiolar so agus d’fhanadar oídhche
ann agus dh’fhánadar oídhche eile sa chúirt Rí na h-inntilíochta
agus a’ tríú h-oídhche i gcúirt Rí na Madaraí Uisge. Seadh do
bhíodar lé cois a chéilig ansan a’ teacht abhaile go dtánadar
go dtí cúirt a m-athar. Nuair a chonnaic sé sin iad a’
sgarta gáire chuir sé as chídhfaí chroí agus a
"Seadh Sheáin a’ bhfuil do pheann agat?" arsan seanduine
leis."
"Sin í ’gat í," arsa Seán ’us nár thuga Dia mór a
tairibhe dhuit, thán tú féin is do pheann ceannuithe go
maith agam," ar seisean.
Seadh thug sé chuige tua ansan."
"Seadh buin a’ ceann do dh’ chapaillín anois," ar seisean.
"Mise bhuint a’ cheann dom’ chapaillín," arsa Seán. Tair-se agus
chuir mo cheann-sa ar a’ mbloc go tapaig sara mbuinfead-sa
’n ceann dom’ chapaillín," ar sise, "mar is fadó bhí mo cheann-sa
ar a’ mbloc mara mbeach a’ capaillín sin," ar seisean.
"Seadh ná bac san a Sheáin," ar seisean.
bhíodar a’ tathant air. Dhineach sé rud ar Rí na
h-ínntilíochta gcúnaí.
"Ná bac san a Sheáin," ar sisean, "n’fheadaraoís gud é’n mhaith a’
dhéunfá. Bhuin do ’n ceann.
Seadh fuair sé ’n ansan ó’n seanduine ó na
h-athair agus ní dhin sé ach tiongáil léithe nuair a dh’imig a’
ceann di agus do dhin a’ bhean di ba bhreághtha do luig gaoth
ná grian riamh uirthe. Thug Seán aon léim amháin ’us do
rug sé bróg uirthe.
"Ar mh’aluin-se," arsa Seán, "ná pósfad-sa aon bhean
go deó ach tusa," ar sise.
Ach bhí sí gáirí fé."
"Dhere Seáin," ar sise, "ná cuíníonn tú ar an oídhche do bhís a’
triall ar an éun ortha go rabhais insa leabaig farais a’ mbean
mhaith?"
"Is cuma liom cad a chuíním," arsa Seán, "ní phósfad-sa
aon bhean go deó ach tusa."
"Well Were Very ar ery meine ery mean an porsan
a meirbh 'mcheall do a bhemaeleó ann"
"Al leig lois tiona."
"Well," says she ithe do ’nn, "bal," ar sise, "g go maig do," ar sise,
na lomhna mo," ar sise, "a coile a’ pinbh a’ portha bha," ar sise, "al
"We haine am ereryolaig an leis na le leashenín ant,"
nig ort mhear."
"ar iant a ball plan," ar sisean.
so say Acha."
ios," ar sise
iteán sochus
gus
"Well bhe mbeál ’on os a lime an mon ao’
ailleamh."
"Dher," ar sise, "ó’n, "ann í," ar sisean, "o," ar sise, "an tig a bhal bheinn
portat," ar sise, "an aon le go ery ansan say"
ar sise, "an 'hotel lé aonachin."
so 'ho aid. bronght it. "Anoche is upon a chlan
m’fhainne is ana bhe a chompleathine an
ary 'mate' oibh an che le a fint leis che tap and
coine she eine 'hocht adubh tiumh che cap.
eilt amaig an an baile do chom an aon
mé ar bhean porta go oibh an cle ar eo."