An Fear Bocht agus an Bás
Éire
- Bailiúchán
- An Príomhbhailiúchán Lámhscríbhinní
- Imleabhar
- 0182
- Dáta
- 11 Bealtaine 1936
- Cineál míre
- Seanchas
- Innéacs Aarne-Thompson
- AT0332: Godfather Death
- Teanga
- Gaeilge
- Suíomh
- Eanach Dhúin, Co. na Gaillimhe
- Bailitheoir
- Liam Mac Coisdealbha
- Faisnéiseoir
- Mícheál Ó Maol Riagháin
- Nasc
- Féach an iontrail ar dúchas.ie
Modh:
Tagairt chartlainne
An Príomhbhailiúchán Lámhscríbhinní, Imleabhar 0182, Leathanach 359
Íomhá agus sonraí © Cnuasach Bhéaloideas Éireann, UCD.
Tras-scríbhinn
ISmisí
An fear bocht agus an Bás
Bhí fear fadó ann agus bhí lán tighe go
mhuirín air bheagan aige duíofa i bhfus na tháll
ach a’ dóirc agus a’ donacht. Well chas tú thar lá agus
casú an Bus leis."
"Well, dúirt a’ Bás leis, "tá truaí ag-
um duit héin agus go do mhuirín agus a’ méid daoine
atá in do theach. Má níonn tú mo chóirle-sa agus
Tugut," adeir sé, "a’ bhfeiceann tú an teach sin atá
istigh is na croinn?"
"Feicim."
"Well, má fhanann tú 'do shúidhiú anocht go
fuaidin agus innseacht dú-sa céard tá sa theach sin
ní fhéatach a’ duine uasal fanacht ann, le
Baoine matha - "bhéara mé céad punt ar maid-
in duit; tiní agus solus agus do sháth le n’ithe."
"Tiocad," adeir Páidín.
Well nuair a tháinic an oí' bhí tiní sa gcistin-
each, solus ar a’ mbord, agus thug mac a’ duine
asail dhá bhuidéal fuisge go Páidín leacaí insin
gloine. Agus chuir sé Páidin isteach ann agus buail
"Bé glas ar a’ dorus. Chua sé abhailí. Amuich i
Bteach a’ gheata b’éigean duíofa héin a dhoil.
Well, dheasa Páidín leis a’ mbuidhéal agus d’ól sé
bloine agus dhá ghloine, agus ar báll bhí sé ag imeacht
fud a’ tighe. Ní ru tart ná ocras air. Agus
Bg a’ dó-dhéag a chlog san oíche d’airi sé an chois
rocht a goil anuas a’ sgair staigre, agus anúnn
feis ag a’ mbuidéal agus beireann sé ar a’ mbuidéal
ar a’ ngloine agus bíonann sé gloine fuisge. Agus
sé síos agá n-a chosaí. D’fhágair a’ fear bacht
d’fhágair sé ar a’ méid a bhí istigh ins a’ seonn-
re a dhoil as amach ar fad agus go leigheasfat sé
héin an fear. D’iarr sé cûna - nuair a fuair
sé thíos ins a’ seómra iad ar fad nó sa bpárlús
a ru sé ánn - d’iarr sé cúnú agus é ionntó,
agus nuair a d’ionntúi (d’anntuí) sé é, bhí
an fear a’ tíocht aige héin, agus bhí sé all right.
Fuair sé seachaide mór láimhe amach agus amach
an aread agus chuir bail air héin agus ar a pháistí.
Tháinic a’ Bus go dtí é aríst, agus d’ordui sé dhó.
"hair a’ bith," adeir sé, "fheiceas tú mise, " adeir sé, "ag
á n-a cloigeann," adeir sé, "aon nduine níos nuí,"
adeir sé, "- beidh tú a’ fáil a’ bhluíoch anois mar
teach fua
dochtúr a’ bith," adeir sé, "a bheidheas níos
fearr ná thú - uair a’ bith feiceas tú mise agá
n-a chloigeann," adeir sé, "ní bheidh ort ach é untó,
adeir sé, "agus a cosaí a chur insin, " adeir sé, "agus a chloig-
eann a thóirt uaim-se, agus beidh sé sin leigheastaí
ugud," adeir sé. "Ach má fheiceann tú mise ar ais a
aríst," adeir sé, - "go racha mé go dtí an cloigeann ar
ais aríst, sgaoil cead mo chinn an uair sin leom."
"Dianfa sin," adúirt an duine bocht-
Is gearr go ru beer mór eile ánn a bhí a’
fháil bhais, agus séard a bhí cóiste ceithre capall i
i gcoinne an duine boicht ann. Agus thainic sé is-
teach agus bhí míle fáilte roimhe, agus ní ru dochtúr ar
bith a’ bhí a’ fáil bluíoch mar é, ná a ru an oir-
ead go ríméad roimhe. Nuair a fua sé isteach
ins a’ seomra, agus a bhfaca sé an fear a bhí go
dona istigh ánn, hainic sé an bás agá n-a chloig-
eann. Agus d’ordui sé liad ar fad a dhul síos agus
gan a thíocht ag héin ach beirt, go gcuiridís coir
air. Agus nuair a bhí siad tumáinte síos aige agus
a thainic a’ bheirt, d’innntui siad an fear boocht a
bhí go dona. Agus nuair a d’intui sé é
thainic sé aige héin cho mór is gur chuir sé sgairt
gáirí as
Bhí sé a’ leigheas faoi agus thairis ins na bealaighe
sin i gcónuí insin, agus is gearr gur b’éard a bhí
aige héin cóiste agus peire capall ag imeacht. Ní ru
sé 'tóirt seanns ar bith sa domhan insin - ní ru
sé sin - a thóirt gon Bás. Bhí sé 'baint cuile dhuine
uaidh. Well, meatháil a' Bás insin lá é agus d’fhiarra
go
sé dhó go cén fáth nach ru sé ’fhágáil seanns
héint aige héin, agus a’ chóirle chuir sé air duine
’bith a d’fheicfeath sé, a d’athróch sé, a rachach
sé héin ag a chloigeann ar ais é sin a sgaoile
leis héin. "Agus níl tú dhá dhianú," adúirt
sé, "agus bhéara mise liom anois," adúirt sé
sin,
"Tú héin," adeir sé, "bhéarad," adeir sé, "agus tá a shá
ag do mhuirín in do dhia’ anois."
"Well, a’ dtiúra tú spás dú-sa anois,"
adúirt sé," adúirt an fear bocht leis, "- a’
dtiúra tú spás dú-sa anois," adeir sé, "nó go
n-abruí mé phaidir agus cré agus abhe Márria, ad-
úirt sé, "ar shon m’anam" adeir sé, "agus ar
shon an méid atá diantaí ugum i bhfus agus tall
"Tiúrad," adeir sé. "Ní bhéarg mise aon phá go
deó anois duit," adeir sé, "go n-abruí tú do
Bhaidir agus do chrá agus do Amch Máría.
"Well, mur dtugair," adúirt an fear bocht,"
adeir sé, "is mór an lánn a bheas leigheastaí ugum-
sa, mar dhiún sin baidir ná Cré a dhéaras.
mise dhuit chó’d's mhairfeas tú beó."
Bhí sé ag imeacht agus a’ síor-imeacht, agus bluíoch
a goil ó gach uile chéard air, agus é a’ leigheas
chuile dhuine. Well, bhí an Bás sárruí amach agus
amach aige, agus níor úirt sé aidir ná cré go
duine ’bith."
lá go na lachthbh - bhí sé i n-aois mhóir, agus
ní ru cinne ’bith le n-a chuid airgid, ní ru cinne
’bith le n-a chuid talúna ná le n-a chuid stuich
ná le n-a chuid capaill, agus a cóiste ag imeacht faoi
agus a dhrioer i gcónuí dhá tomáint ag na daoiní
a bhí go dona. Agus chuile dhuine ar fúna is
acú a bhí sé a gul ar fad. Bhí an drioer seo
a’ tíocht thart insin aon oíche amhain, agus an dochtúr
seo aige - an fear bocht seo aige. Agus fua an Bás
agus chath sé é héin i gcollú an bhóthair i linn, agus thoisi
sé dhá dhribeáil héin i linn. Agus an péire cap-
ail a bhí aige, mar bhí siad beaithte le n’aghaidh
b’fhurnsta sáth a chur orrú, nuair a hainic
siad an rud a’ clapáil ins a’ linn seas siad
agus thosui siad a’ bacináil. Chuir a’ cóisteóir ar a
n-aghaidh iad cho math agus d’fhéad sé agus ní ru aon
mhath ann. Chuir sé seo a chloigeann amach as
a’ gcóiste thiar agus d’fhiara sé céard a bhí ar a chuid
capall. Agus dúirt sé go ru rud icínt ins a’
linn, go rusin, agus nár féad sé na capaill a chur
thairis.
racha mise amach," adúirt sé seo, "rachad
sin," - an dochtúr seo a bhí a’ leigheas na ndaoine
a tóigiú ón donacht, "racha mise amach go bhfeice
mé céard tá ins a’ linn," adeir sé.
fua sé amach agus bhí an Bás amuich ins a’ linn
insin agus é a’ lapaireacht bheag cainte, agus níor aith-
m seisean aríú gur bhé an Bás é.
"Cén t-údar, a dhuine bocht," adúirt sé, "le
go bhfuil tusa ins a’ linn sin," adeir sé, "go bhfuil
tú insin," adeir sé, "a’ cuir sgáth ar mo chuid-sa car
all agusgáth ar chuile shórt a rachas a’ bóth
ar?"
"Cathfa mé a bheith inseo go deó," adúirt sé,
níl aon mhaithteanas le fáil ugam," adeir sé, "is
níl mé le dhul hn na Flaithis a choicht ná go deó,
adúirt sé, "nó go bhfágha mé duine icínt adéaras
daidir nó cró ns mé Mária dhom," adeir sé, "agus in
sin, " adeir sé, "beidh má ré leis a’ saol seo, " adeir sé, "agus
imi' go na fiathais.
Dúirt sé an aidir agus an Chrá insin
dó, agus a’ t-Amhe Mária. Agus nuair a dúirt
d’innntui sé thart agus rug sé i bhfus agus táll air
agus thacht sé ar bhonn na h-áite é. "Is tú san
fear is mú - an t-oglach is mú," adeir sé, "a
us cuir trioblóid aríú in mo shaol orm," adúirt a
Bhás, "ó chua má ins a’ bposta a ndeacha mé
ánn," adeir sé, "go dtí lá an lae inniú, ach ní chuir-
se tú aon trioblóid aríst orm," adeir sé, "cós mhair-
feas tú beó.
An fear bocht agus an Bás
Bhí fear fadó ann agus bhí lán tighe go
mhuirín air bheagan aige duíofa i bhfus na tháll
ach a’ dóirc agus a’ donacht. Well chas tú thar lá agus
casú an Bus leis."
"Well, dúirt a’ Bás leis, "tá truaí ag-
um duit héin agus go do mhuirín agus a’ méid daoine
atá in do theach. Má níonn tú mo chóirle-sa agus
Tugut," adeir sé, "a’ bhfeiceann tú an teach sin atá
istigh is na croinn?"
"Feicim."
"Well, má fhanann tú 'do shúidhiú anocht go
fuaidin agus innseacht dú-sa céard tá sa theach sin
ní fhéatach a’ duine uasal fanacht ann, le
Baoine matha - "bhéara mé céad punt ar maid-
in duit; tiní agus solus agus do sháth le n’ithe."
"Tiocad," adeir Páidín.
Well nuair a tháinic an oí' bhí tiní sa gcistin-
each, solus ar a’ mbord, agus thug mac a’ duine
asail dhá bhuidéal fuisge go Páidín leacaí insin
gloine. Agus chuir sé Páidin isteach ann agus buail
"Bé glas ar a’ dorus. Chua sé abhailí. Amuich i
Bteach a’ gheata b’éigean duíofa héin a dhoil.
Well, dheasa Páidín leis a’ mbuidhéal agus d’ól sé
bloine agus dhá ghloine, agus ar báll bhí sé ag imeacht
fud a’ tighe. Ní ru tart ná ocras air. Agus
Bg a’ dó-dhéag a chlog san oíche d’airi sé an chois
rocht a goil anuas a’ sgair staigre, agus anúnn
feis ag a’ mbuidéal agus beireann sé ar a’ mbuidéal
ar a’ ngloine agus bíonann sé gloine fuisge. Agus
sé síos agá n-a chosaí. D’fhágair a’ fear bacht
d’fhágair sé ar a’ méid a bhí istigh ins a’ seonn-
re a dhoil as amach ar fad agus go leigheasfat sé
héin an fear. D’iarr sé cûna - nuair a fuair
sé thíos ins a’ seómra iad ar fad nó sa bpárlús
a ru sé ánn - d’iarr sé cúnú agus é ionntó,
agus nuair a d’ionntúi (d’anntuí) sé é, bhí
an fear a’ tíocht aige héin, agus bhí sé all right.
Fuair sé seachaide mór láimhe amach agus amach
an aread agus chuir bail air héin agus ar a pháistí.
Tháinic a’ Bus go dtí é aríst, agus d’ordui sé dhó.
"hair a’ bith," adeir sé, "fheiceas tú mise, " adeir sé, "ag
á n-a cloigeann," adeir sé, "aon nduine níos nuí,"
adeir sé, "- beidh tú a’ fáil a’ bhluíoch anois mar
teach fua
dochtúr a’ bith," adeir sé, "a bheidheas níos
fearr ná thú - uair a’ bith feiceas tú mise agá
n-a chloigeann," adeir sé, "ní bheidh ort ach é untó,
adeir sé, "agus a cosaí a chur insin, " adeir sé, "agus a chloig-
eann a thóirt uaim-se, agus beidh sé sin leigheastaí
ugud," adeir sé. "Ach má fheiceann tú mise ar ais a
aríst," adeir sé, - "go racha mé go dtí an cloigeann ar
ais aríst, sgaoil cead mo chinn an uair sin leom."
"Dianfa sin," adúirt an duine bocht-
Is gearr go ru beer mór eile ánn a bhí a’
fháil bhais, agus séard a bhí cóiste ceithre capall i
i gcoinne an duine boicht ann. Agus thainic sé is-
teach agus bhí míle fáilte roimhe, agus ní ru dochtúr ar
bith a’ bhí a’ fáil bluíoch mar é, ná a ru an oir-
ead go ríméad roimhe. Nuair a fua sé isteach
ins a’ seomra, agus a bhfaca sé an fear a bhí go
dona istigh ánn, hainic sé an bás agá n-a chloig-
eann. Agus d’ordui sé liad ar fad a dhul síos agus
gan a thíocht ag héin ach beirt, go gcuiridís coir
air. Agus nuair a bhí siad tumáinte síos aige agus
a thainic a’ bheirt, d’innntui siad an fear boocht a
bhí go dona. Agus nuair a d’intui sé é
thainic sé aige héin cho mór is gur chuir sé sgairt
gáirí as
Bhí sé a’ leigheas faoi agus thairis ins na bealaighe
sin i gcónuí insin, agus is gearr gur b’éard a bhí
aige héin cóiste agus peire capall ag imeacht. Ní ru
sé 'tóirt seanns ar bith sa domhan insin - ní ru
sé sin - a thóirt gon Bás. Bhí sé 'baint cuile dhuine
uaidh. Well, meatháil a' Bás insin lá é agus d’fhiarra
go
sé dhó go cén fáth nach ru sé ’fhágáil seanns
héint aige héin, agus a’ chóirle chuir sé air duine
’bith a d’fheicfeath sé, a d’athróch sé, a rachach
sé héin ag a chloigeann ar ais é sin a sgaoile
leis héin. "Agus níl tú dhá dhianú," adúirt
sé, "agus bhéara mise liom anois," adúirt sé
sin,
"Tú héin," adeir sé, "bhéarad," adeir sé, "agus tá a shá
ag do mhuirín in do dhia’ anois."
"Well, a’ dtiúra tú spás dú-sa anois,"
adúirt sé," adúirt an fear bocht leis, "- a’
dtiúra tú spás dú-sa anois," adeir sé, "nó go
n-abruí mé phaidir agus cré agus abhe Márria, ad-
úirt sé, "ar shon m’anam" adeir sé, "agus ar
shon an méid atá diantaí ugum i bhfus agus tall
"Tiúrad," adeir sé. "Ní bhéarg mise aon phá go
deó anois duit," adeir sé, "go n-abruí tú do
Bhaidir agus do chrá agus do Amch Máría.
"Well, mur dtugair," adúirt an fear bocht,"
adeir sé, "is mór an lánn a bheas leigheastaí ugum-
sa, mar dhiún sin baidir ná Cré a dhéaras.
mise dhuit chó’d's mhairfeas tú beó."
Bhí sé ag imeacht agus a’ síor-imeacht, agus bluíoch
a goil ó gach uile chéard air, agus é a’ leigheas
chuile dhuine. Well, bhí an Bás sárruí amach agus
amach aige, agus níor úirt sé aidir ná cré go
duine ’bith."
lá go na lachthbh - bhí sé i n-aois mhóir, agus
ní ru cinne ’bith le n-a chuid airgid, ní ru cinne
’bith le n-a chuid talúna ná le n-a chuid stuich
ná le n-a chuid capaill, agus a cóiste ag imeacht faoi
agus a dhrioer i gcónuí dhá tomáint ag na daoiní
a bhí go dona. Agus chuile dhuine ar fúna is
acú a bhí sé a gul ar fad. Bhí an drioer seo
a’ tíocht thart insin aon oíche amhain, agus an dochtúr
seo aige - an fear bocht seo aige. Agus fua an Bás
agus chath sé é héin i gcollú an bhóthair i linn, agus thoisi
sé dhá dhribeáil héin i linn. Agus an péire cap-
ail a bhí aige, mar bhí siad beaithte le n’aghaidh
b’fhurnsta sáth a chur orrú, nuair a hainic
siad an rud a’ clapáil ins a’ linn seas siad
agus thosui siad a’ bacináil. Chuir a’ cóisteóir ar a
n-aghaidh iad cho math agus d’fhéad sé agus ní ru aon
mhath ann. Chuir sé seo a chloigeann amach as
a’ gcóiste thiar agus d’fhiara sé céard a bhí ar a chuid
capall. Agus dúirt sé go ru rud icínt ins a’
linn, go rusin, agus nár féad sé na capaill a chur
thairis.
racha mise amach," adúirt sé seo, "rachad
sin," - an dochtúr seo a bhí a’ leigheas na ndaoine
a tóigiú ón donacht, "racha mise amach go bhfeice
mé céard tá ins a’ linn," adeir sé.
fua sé amach agus bhí an Bás amuich ins a’ linn
insin agus é a’ lapaireacht bheag cainte, agus níor aith-
m seisean aríú gur bhé an Bás é.
"Cén t-údar, a dhuine bocht," adúirt sé, "le
go bhfuil tusa ins a’ linn sin," adeir sé, "go bhfuil
tú insin," adeir sé, "a’ cuir sgáth ar mo chuid-sa car
all agusgáth ar chuile shórt a rachas a’ bóth
ar?"
"Cathfa mé a bheith inseo go deó," adúirt sé,
níl aon mhaithteanas le fáil ugam," adeir sé, "is
níl mé le dhul hn na Flaithis a choicht ná go deó,
adúirt sé, "nó go bhfágha mé duine icínt adéaras
daidir nó cró ns mé Mária dhom," adeir sé, "agus in
sin, " adeir sé, "beidh má ré leis a’ saol seo, " adeir sé, "agus
imi' go na fiathais.
Dúirt sé an aidir agus an Chrá insin
dó, agus a’ t-Amhe Mária. Agus nuair a dúirt
d’innntui sé thart agus rug sé i bhfus agus táll air
agus thacht sé ar bhonn na h-áite é. "Is tú san
fear is mú - an t-oglach is mú," adeir sé, "a
us cuir trioblóid aríú in mo shaol orm," adúirt a
Bhás, "ó chua má ins a’ bposta a ndeacha mé
ánn," adeir sé, "go dtí lá an lae inniú, ach ní chuir-
se tú aon trioblóid aríst orm," adeir sé, "cós mhair-
feas tú beó.