Aodh Mhic an Bhurdáin, Í Mhic an Bhurdáin agus Ó Mhic an Bhurdáin

peaca amh chúirachall
abhaile. Chuaidh sé go dtí an papa agus
anuir sé a chuid eachtrar dho agus bhí an
papa fairta ach chuir fé bheir ar gu
ga faid a maifead sé
gailleadh
a geallamhaint do má
agus the
Tad breathuach bocht
"Déan
é lena
m’a
Dhuie mapall Bhí fadó riamh in Éirínn agus
mé bhí tá fóg agus beadh go deo
ghlaoidhidis rí na be ceireann air aguir bhí
triúrair mach aige agus Ó Mhic an bhudainne
agus í mhic an bhurdánn agus odh mhair a bhurdáin
na ainmeacha a bhí ortha fuair i sé féin
dáin agus bhíodar anog agus bhíodar ag
agus thuitim in diaidh deire a raoghal iad féin
a máthair a thighe go dubhraighead
go gcaith déis an stát a chur Dubhaire
Ó Mic an bhurdáin "en a mháthair gan é
117
robh mhuic an bhurdáin
chun aguis ó ba é am ceann ba fhuine
ortha é dubhairt é go raghadh sé ag
griail a fertin do féineach aguir dubhairt
é len a mhathair ceaire ar bocaire
Dh’fhaghailt do agur gcana lá s bleadhain
go gcarfadh sé marhi má mairfeadh sé
chuigint tá go mhaith an mhic ó are go
fir ciaca is feann leach docaire mó
ar ime mhallacht mó bocaipé beag as mul
bheanuacht "De a mathair Bhí déal a
idirire agum riam agus faghaid mé a gean
Ceir an mbocaire mor fuair sé cear a
bocaine annsan dó. Ar maidin dar ná
mhaireach nig sé aghaidh agus bris sé é féin
ci imtheacht thug sé a aghaidh gur cear
dhear agus dh’iarr a sé ar dhia é chun ar a
ear aguir mair ar leis gor bhac
Dh’imthig é len agus bhí sé ag imteacht
din riamh as choidhche gus bhuail am
t-ocras é. Bhí agus cuabarraghail choclle ar
thaobh an bhóthar ar an áit cheadula
dubhaire sé go faghadh a sé isteach thar chlaidhe
1s
obh mhit an bhurdáin
in lighe ná beadh na daoime ag feuchaint air.
Dh’imtigh sé isteach thar na gclaidhe dé féin agug
ghuid é agus é ar aghaid na grúin ann age
tharraing fé chuige a chearc as a bhocaire aga
di grim ar gach aon cheann acu aighe
Is gairid a bhí sé ag ite muarr a bhuail
cú chuige. An mbeadh brúcaipin má
brácairín agut, anna sé mo chuaimht tóin
ar cice, thabharfann dom scuainín coileann
athá thío imbur a coille agum." Domag
duair ort arra é an "Ní meara leom
mé féin gamh tha agus do dhuine ar
ar bheagainn í beag be choin é féinn" "Níl
biúcairín na brácairín na cnáimhin tóin
ra leisce a thabharfainn dod i cuainthe coileáinín
athá thíol imbun na coille agut
Dh’imthis í fin bhi agus dith sé fin a dhaothain
agus annsan dh’imthig sé len ag gcoruíocht
an bhóthair. Bhí sé ag imteacht an a
coidhche go raibh aille golum an car a
imtheacht maidh agus dealladh dubh dorsa ma
hoidhche ag tearaige cer an lacha na
aodh mit am bhuirdáin
coille craobhaighe ag dul cún fuaim agur
con chodlata. "Cafadh isteach in tigh é mar
bheadh fóirt cúirt agus ní raibh aon
tithe roimid acht cailín óg fuad bean
bhreag an fad Bheannuig sé dhi agus bheannug
A fin do a na béighre céada a bhí
ann le Cinn na h-aimpire sin. "Sé
do bheatha do thláinte" adubhaine a'
mhac ní a h-cheann" Shine bhí uaim
anna sé "agus iardar na h-ochoche. "Ó
geabhaidh tú an athar fáilte" arsa
a mhic an sí" "Cudheadainn agus to coiran
teimeadh iad arraon ag cainnt in ag scéalaidheacht
botha agus fuair sí a fuipéar go maith do
Muair a bhí an fuipéar caithte aige amugar
Dhfabharfaidh ní dhe an im peóthadh é cluithte
chairt. Dubaint i é in má himpeochad
an ná feadar é dada mar gheall ar "a
mór an ag eo liom, a mhir an ní" arsa
dé "go beitheá comr mór de spiríogan
us na -im feochta cluithche." Dheiris an
duine uapall m uachtar in acht aige fan agu
id Mir ar bhuidhí
dubhaint é nach sprid dúnta bhí sé chuigint
ach na feadar i sé dada mar gheall ar an
gcluiththe is mar dh’imeir is é aon chluithei
riamh agus dá mbeadh fad go n-impeochadh
é agus fáilthe." "Ó múirfe mise tú
adubaint ná in. "Tá go maith tá thic
ga ta lé hé imirt" arsa feo. do
dhmún í do cionnur an cluithte
dh’imeirt aguir do ghaibh ise m an crud
chluiche. bein do bhfeag anour "adubhaine
féin." Ní bhéanfa me le aon-ubhreat
ar a né i mhar nfeadar mé cionn
gheobhaid tú chuir dhfiacha orm a aon
rud a dhéanamh nd me chur m aon áit
maith leach ar a í er" "Ó mhí beag a
iarrla mise ort a dheanamh teiger go dtí an
dholfuis agur tar aníos arís." Dh’imthis sí
pio agus do tháinig agus aríd aríst agus
dochuada agus do imrigheadar an tara
cluithe agus do ghaibh is í fin an tara cluithte
beir do bhfeath de arra é agus m í
beagdhúir a luaithe a dubhaint sé an i leis
obh mhic an bhurdam"
Cuirim is de bhfeach arsa sí agus dé
mhealach er gan an chara bíoche cholach
in aon tig ná an tara méile bid dithe
mó go ghdtiocfa tú anuid chúighainn. Dé
fios fatha in aghaidh an iscéal agus claidheamh
ol fathaigheach ó dúbhda." Cabhain
Dé chugainn a gheann airisca ise ca'
bhfuighinn iad. "Cean dó Fsan" adubhaint
é fin "agus tabharfa sé an t-eo a duit
Ó imithig é leis ag peoruigeacht leis ag
matheacht é dhit go háit agcuir tuaici
cá raibh cúint fathaitheach a' dubda."
m’fheadar me fean dé fuid a bhí sé ag
imteacht ach fuair i le amach é héin a
domhan Dé acht in láit teacht le fios fátha i
aghaidh an cúl cúiche má le ciaideam
go leis fathaigheach ó dubda dhoineadh leag
cloiche dhe ann. Bhí an go maith Bhí
lé as bliaim caithte annsan agus dubhaise
n
aod nuic an bhurdáin le ma mathair
blian agus lá mbll dh’imthig mo brithain
Ó Mach an bhuidach agus ná tháinigh aon tuair
12
Aod mhit amh bhuadaim"
maidh ciaca beo m marbh athá sé agus
imtheoca mise amáireach a mathair ag riail
m’fheartiúin dom féineach agus raghaidh id
ar a thuairise. "Tá é comh maith dhuit cear
a bocaire a fholáthair dom" fuair
dh’fhiarfa sí dhe ceaca bhfeán Cuir bhocaire
deag a bheanuacht mó bocaoire mó a
mallacht. "Pá rud a dhean faid an mallacht
tógfa mé by bocaire mór arra é
fuair é an bo caipe mór an chearc agus
Dh’imtig i é bus ar maidir dhaid ná mháireach
Thug isteaghaid gur scar cir ó dhear i
Dh’iarr ar dhia a cur chuir a leas is mar
air cairir ó bhach." Bhí sé dhg imtheacht
Duir riamh is coidche gor bhuail an t-ograré
ar dubharirt i fé go ragadh ag sé a go ntorad
gc gream Thuit amach go raibh agus scuabaraghach
coille ar an chút cheadua ar taobh an bhóthair
agus dubhaine sé go faghadh i é isteach thar chlaidhe
ná beadh ma daome ag feuchaint an a nithe
chuaidh agus dó ag eadh agus a ar thaobh ma ghréan
agus bhí gach le g feana sea arran di gairid a
Bhí sé
Searaig
dfiarfa
mo by
Ó cáimhin tóin a
circe a tabharfadh dá scuainn coileáinín
a bhí thíos imbun na coille aici
é is mear a liom fa mé fear gur beadh
ná rusa ar a fé bhe. "Níl búcairínn
ná briscairín na cúaimhin tóin na circe
A tabharfainn dod agus cuainín coileainin ata
a thiol imbun na coille agath do bhog in
agus ar léi agus dith sé leo a dhaochain agus nuair
a bhí fé teann faca go bhoir do imtig a
Cuir ag t oruíoct ar bhóthair aríst do féin
go raibh an láir bhán ag dul an feath má
chupóige agus an chupóg ag teicead uaithe go
raibh aile ag ocur dú lae ag imtheacht aid
agus deallradh dubh dorca na hoidhte ag
taramgt ais eamlacha na coille crabhaige
dul chun fiain agus or chollata bhí
é ag góilt thar te’ breág mar bheadh
gcra chuirt agus dubhaire sé leis féineach
od mhit ar bhurdáin
go raghadh sé isteach is go riannfadh fé iada
na hoioche an pé deam bheadh eigh roime
Dh’imthig agus do bheannuigh sé do chailín
a bhí istig cail lín óg anuadh ba eadh í agus Dé
bheannuig sí dho ar na bréighire chéadua a'
Bhí an cé Chuan na h-aire pin.
sé do bheatha is do léinte a mach Rina
-Eyfeann "araig an agus an leis. Shin a'
Bhí maim ageag failthe" adubairt sé an
An bhfuighe mar in dar na hoiche. Gheabhar
an aguir fáilte a chic cú sí" adubhaint is
Fm. Do thuidheada fios ag cainnt a
cárdail leóh annsan go bhfuair sí a'
dipéar do Muair a bhí an fuipéar caithte
acu dh’fiarfa sé dhe am imereóch sé cluithte
í imiriscad ara é mar feadar mé
dada mar gheall der tá fe dall ceairt
ais "Ní mó an leo liom arsa sí
go mbeadh maich agus ní na sí feann Eomh
riom luaithe nó dom mór i an de spriapán
Is ma h meochad agus sé cluige. "Déir
an duine magal a matair m ucht aige air
Tobh Mic amhbhuindán
aguir dubhairt é nach amhlaidh nach scrionntaithe"
na spiríogainta Bhí sé ach go raibh ise dar
air an gcluithe mar nár chleachtuug sé a'
eithéid agbaile ach go mbféidir go
ngmireoch dá mbainfí dho dtogfach é.
"Ó muirfe mise tú" arsa seo beag
Tá gomaith arrarreo. Domuin sé annsan
é agus chuadar ar imirt. Dhimigeadar an
cluithte agus ghaibh sé am an crud chluithcha
bar do bhfeath mos" arsa sé í bhearfá
me" arsa sé "mair ná feadar mé
cionnus
"Ó gheobhaid tú a chus dh’fhiacha
a mad pé rud is maith leag a deanamh
é mhe chuis m aon áit a maith leat"
bhuil muigearraise seo an gairid bhaile a
chuire meile tú - teighir amach an dorug
tar isteach arus." Dh’imithis is mamach agug
tháinig agus isteach aréis. Luigheadar chua
ar tara cfhuithte agus do ghaibh sí in é
bar do bhfeach" arsan air léithe Ó ní
beag bhuir a maithe. Chuim ise dé bhfeach
as de mhór ualadh bre gur cú tara hoíoche
213
obh mhaic a bhurdáin
bladh in aon tigh ná an tara méile bhíd
Oithe araon bheird go dtiocfa tú amhug
chugain-a le fio fátha in aghaidh an scéir
aguir chlaidheamh olúis fathaigheach ó dubhda
Cabhain Dé chúghainn a iaghin is cá bhfaithe mé
iad arsa sé lean do mhirón a
tabharfa sé an teolar dhuit adubhairt i
an. Dhimthit sé leis maidin dar má
mhaireach ag imteacht a thug go thigh gur chuaidh sé
go dtí pé áit a raibh cúirt fathaigeach ó
Dubhda agur mor cuaid aoinne riamh go
dtí na cuirt an fé déin fios fátha in
aghaidh an scéil ag Claidheach óluir fathaigheach
Ó dubhda na ghabhadh ann agus níor thug sé
gus seo an claidheamh ná an agus cúl na é féin
abhaile. Chuaidh isé ann agus má cuaid
dhiimeadh leach loiche dhe Bhí lá a
blian caithte anug cur agus dubhaist i mhic
amh bhudáim lena mátha bliain a
é dul a dhimithig mad bhritháin rodh mhic
an burdáin agus gheall é go dtiocfadh i sé tar
muis ngceann lá a bliain Má mhairfead
I
aodh mhaic an bhairdain
mé an ao' chor is dócha a mháthair mán mhair
ná do bhritháir a dhimithith an bhiain roimhe
anois annsa ile "amáireach le congamh do
imteocha meige ag triail m’ fhoirtiúin dom
féin aguir i gceann lá s blian tiocfa
mé le cail eigin mo cuire mé i céad
m flige éigin chugat" Byse bhia’ lenn
a huic ó a bhfearra buin am chút
a chun agus ann draon d’fhuireach i bhfothaig
a sule." "Ní dhéanfaimíd in ao’ cer a
mathair arsa i é fún fud a geal am lá
air dubhaist sé len a mach ceairc a
bocaire bhfaghailt do Ciaca is fe air leag
Bain ghear mór is mo mhallacht mó baingear bheag
mé mo bheanuacht "ar sa ar sé lus dh’airigh me
riamh gur beag den rat a bhí an aoimae riamh
ag fáilt mallacht agus fagha me a gean Cun
an mbocaire beag pé rud us coir don ocra
fuair le cearc a bocaire dho agus dhimithig i é le
maidean dar má mháireach. Thuig sé a agaid s dtí
agus cair as a dhear agus d’iarr ar dia é féin
docus ar a bhea agus mar air ann míor bac
a cl
aidh mhait am bhuirdainn"
Bhí sé ag matheacht leis gur bhuail fainnt é
chun gream beag éigin d’ithe agus é ag
cuimhneamh ar ag mapanna dén glige a
bhfearra dó dul ag griail a’ foirtiúin do
féineach. Dh’imthis é isteach in gcuabarraghair
beag coille a bhí ar taobh a bhóthair agus dubhaire
é go raghadh ag sé a go mhógadh agus é griam do
fimeach go raibh sé fada go leor ar trogcadh
Dhimtig agus bhuail i é chuige a chearc a bocaire
agus ba bheag a camhard a cuirde ann bhíoda
comh beag ann. Bhí sé ag ithe be agus
an cheadh dho bhuail a chú chuige agu
d’ fiarfa sé dhe. bhfuil ba fúrairin a
b focairín agut arsa sí do chuaimhin
tom na circe a tabharfainn domr cuairínn
coileáinín ate thíos imbun na coill agum"
"Níl brúcairmh ná bpócairín ag ar ar a m é m
cháimhlín toin na cire a tabharfainn dod cuainn
coileáimin athá thíos imbun na coille agut oích
Dhá luighead athá tear ann agus fuidh len aig
agus ithimid arraomach agus faid a ragha sé bhíoch
é eadainn ar amach mar dairís riamh na
boch thuach" ar bhuireann"
fhaoghall anna sé "muair i gan é ar bheadh
feadh is feal nóinnt." Do fhuaidh sé féin
as an chu i gcuideachta achéile agus ba éi
ag ithe leo gur theadar an cearc in an bhícaig
"Bhoill" arsa i sé leis angcú agus lá leag
caithe ma dul ag griail m’fhairtiúin dom
fémeadh go n-eirge adh leach arsa is ga
Bys. Dh’imaith sé ce riamh i ceidta grair
nealta dubh do cha na hoiche ag by faghadh sa
goille agus olus an lae ag amatheacht uaidh agu
deallad dubh dorcha na hochoche ag tarraing
ar agus ealacha na coille craobhaige agdul
chun agus fuair agus agus co cadrata. Ceadh
teach in tigh breagh é ar bhiad a geirt cúist
aguis ní raibh aoinne istig roime annach
bean óg fuadh bheannuig fé dhi agus bheann
a dho a ma bhféighe ceada a bhí cum
é linn ma aimpre fim agus dubhairt"
léithe má ba é a toil dá na hoioche
a thabhairt do. Bubhairt sí an leis go
bhfaigheadh agus fáilte - mach aní a Eyfeann
"Ó ar a fé gen fl mé gcraibh bread
aod mhit anbárdam"
pubhlaiththe indiu agam agus go mbeinn imithist"
as itheanta na daome" "Ó níl tú
arra agus í eo le do huidheada idteannta
céale annsan agcainn ar ag geag ruchaint
na hoide leo go dtí go bhfuair a fuipéar
dó. "Chaitheadar aradar a fuipéar i bhfochair
a chuile gan aon pur ar aoimae acu acht
gach duine mair a caile. Nuair a bhí sé
caithte acu dhfiarfa fé dhe an imireoch sé
cluithche. Ní imireóchad ar na seó ma tá
mé dall ar chúnaí cluithe." "Is mór an
feó liom ar a u "go mbeadh mach é
na h-éireann com mór de gcriogan ar go
gcuirfeadh i sé suas daon chluiche dh’imirt"
"Dá me fé dhom é arsa sé seo bhféadar
go tras eochainn d choinne-se" "Ó Mamfé
muige tú a ra í fin. Do mhin. Do
ghrudheada agus ios agus do bhíodar agamus
bocha agus ghaibh i é am an chéad chluithte
a
bé do bhfeach arsa fin "Ó m’fheadar
mé déidhe byfeach na a leithéid ar a eo
"Ó geabha tu pé dualgar ar maith leas a'
adh mhic am bhuirdáim."
thur orm arsa i byre s beag ar
appa agus é geó teigire agusan go dtí an
dar a chuir agus air améal aríst" Do dhein í
a dubhairt é léithe agus do chuadar agug
do imirigheadar an tara clluthte aguais do
ghaibh í an an tara cluithe. Ber do
bhfeach adubhaint éin. "Ó ní beag dhuit a’
uaithe apa sí go agus trarúfach cuirinn i é
de gea is de mhor malach dir gan an cara
méile bhíd dithe ar aon bhóid má ar
tara hoidche eodradh in aon tig go dtiocfá
tir cha go chugainn na le in fásha in aghaidh an
scáil agus claideamh is luis fathaigheach ó
dubhda. Cabhay de chugainn cá bhfuige
mé iad" arsa sé feo. Chean do ghnón a
tabharfa s é an t-ealar duit" arsa i gan
Dh’imaith sé leis riamh ar choioche feuchaint
ca raibh cuire go bhfuigheadh agus sé fia fátha
m aghaidh an céil agus claidheamh i luig
fathaigheach ó dubda." "Cafad isteach m
te moir é ná raibh dada teigh ain acht
fear agus cailín óg agus ba édin agus a é
odh dhaite am bhurdáim
má méara ar an am. Dh’iain sé beithir a
ortha. Dubhaint i é sin leis go bhfaigheadh ag
fáilte mach a ní na cheann Dair ná mhaireach
Bhí sé ag imitheacht leis gan a bhriseairt dubha
bean óg an tighe ceir fuireach go bhfuitheadh is
a bhriceart. Dubhairt é agus an léithe na faigheadh
é fuireach ó ta sé de ghear ernn arsa
gan dar tara méile budh d’ithe as aon bhód
na an tara hoidche chodradh in don tig go
bhfuighin fuig facha in agaidh an cúl agug
claidhen is olus fathaigheach sé dubhda
"Ó arsa sí an "an cleagaidh ruadh a
bhuail féit agus fág fúainfa gan ar a
ní dubhaint i leat cathaon a chaithfea capach
le fios fata machuid an gcéil agus é claidhen
go buis fachaigheach ó dúoda." "Ní dubhaine
a dubhair é di. "Tá go tuaith fan
gcois a roiche anocht arsa it dhfan
a chiom ma hoíoche chuir seo córú
erthi féineach aguir duithis is léithe go ga chuaid
é go dtí an Cleagaidhg ruadh ba in í cur
bhean a bhí ag cuairt na gcluithe le Rí mhic an
adh mhi an bhuirdáin
bhurdám. Bheannuit fé don cleafaidhe ruadh
do bheannuig i nú dé. An imereochtha
cluithte arsa sé leag an gClenfaide ruadh ó
mpeocha mé cheana arsa in "sé abhfuil a
fuaim é." Dh’imirigheadar an clluaithe agus do ghuir
ghean an bh mhéara é beis do
bhfeat anoir" ar maith an cleagaidhe ruad "Ní
beag duit a uaithe arsa is í seo léithe. Bhí
by foichead mór éigin órd gairid don áit
rabhadar. Chuirim sé de gheóg ort" arsa
dul fé siúil an droichid athá thío anug air
agus fafeach annsan ar a pé fé fearainn
ar fé gabht is fé fhior as fé neaca agus
gach aon ud mar a thiocfaidh airt go dtiocfait
mach ná ma feann le fig fátha in aguit
an cúil chughat agus lé claidheamh i ólua
fathaighear ó dubhda." "Ó" ar sa s a thar ag
aguirt lóg aesti agus dubaist é bogadh gach
aoine a gheara "Ní bhógfaidh go deainin
arsaigh aghean an mheara gabhad gach aoinn
trí fus na geara mar mar athá cad anta
bhun cuana leag a cad déanfaid fa facha
aobh mhile am bhuirdacha
inaghaidh an cúl na tlaidheamh olus fathaighear
o dubhda guair a thiocfaid mach sí a
h-eireann thar nais duir chughach Mar san
Bhí chaith dul fé agus fúil an do chid
agus fuireach ann mair adubaire ingean ar
Méana léithe agus dhimithith lughean an mheara
agus chuaidh abhaile agus bhí mhic an
Duidáin roimpi gcomhaide fan anon
anú go cionn tamaill bhug agus dé do
deaist agus as cuma léi fuid cad deanfaid
fad faid m aghaid an agus scé á claidheamh
erhair fachaigheae ó duada’ arsa sí le
Madar a tiocfa tusa tar mais lach a
sé uis abhais Dé cúgam a ing a
I
is dócha ná tibhfa mé ar uais go do
bh mna sé. "Tiocfa tú go deamh
dra é fan mar cuirfe muire ar an
trí ceathú chun í dh’fhágailt le
Meais abhar draoidheacht a bhí ge insin can
Mara do tharraing is i toc feacht
feachainn ar fuacht agus chloichearta anuasar
an gCleanfaide Chuaidh a bhí féir d'fhoicead na
13
aobh chaith amh bhuirdear a
glé nán seapait é ach trí ceatramhna uair
cluig nuair a bhí is meithe. I gcionn
beagan aimsire bhí a rease déanta go mait
ag í mhic an bhuindam. Boill ambear ann i é
in
"Tá do gcait dóainte gomaith agut" "Ó
mbana agus san go maith arsa sé "bhoil
bheadh sé com maith dhom dul fé dhém
claidheamh ag an fachaitheach dúbha agus feoch fásha
maghaid an agus céalach i feadar mé ca lefaige
me iad. "Ó tiúresca fuire tú "a sca is
fuair sí a dhinnéar cum é i caoilead cuir
bhólair. Ié leas do dhaochain de agus m anog
arra aí "agus lean mhe sia go dtí a
tablaí anuair nuair a bheid do dhalladh ithte
agach. Do dhem agus do lean fé fó í agur
Bhí é thio roimhe gor na is ablaí agus drian
ts diallait a each chaol donú a bhí anú
aice a bheafad ce an ngaith abheadh nóim
agus ní bheadh aon faghaill ag an ngaoit bead a
dhiaid ar bhfaith as. Choingbhís sí an t-each
do go raibh sé gocair ceaint amairde ina
drom abhair a ceann don eac arsa sé
cead mhir a bheirdacha
agus í agus eada is goragha fé go dtí cúirt
fataigeach ódúbhda "amúnan do in p
agus leitín chuige nuair a bhí a feidh cun
imteacht laitín braidheachta ba eadh é agur
arsa í leis gan i leitín draoidheasta agus
na geata ua dorais a dteangócha tú leig
nuair a ban fe nú an laithin leis ná
oclóchaid domhat agus múl aon dorus a
mbem fé an ceis má deanfaidh byread
fuaim agus go gcriocha isé cúire fachaitheach
o dúbda ar fad Ní beidh aoinne istig
annsan somat acht feanbhean agus fear arda
chag sa chúinne ar an dtaobh thuas de sin
í an bhean asa sé a thabhairfad fad fátha
maghaidh an scéil duit agus claidear dtis
fathaigheach. "Ó dúbhda, nuair a iannfa tú
iad déarfa sí leat ná fuaige tú a chuigint
iad acht abair lé bhí go gcaithe tn iad
dh’fháilt gan buidheacha beidh é fuar go
do é an claidheamh a dhluais a thabhaire duit
ach as deocaléi fao facha in aghaidh an tu céi
a thabhaile duit. Dhiamhais é beag agus dhen
aobh mhic an bhurdach
ch gach ao’ rud mair a dubhaint í Cearagus
nuair a chuaidh i é isteach er a is caitín
drardeachta Ní raibh dorair ná geata na
ocail agus ná chríoth an cúire agus a rair
thimchiall misti le meaist camúradh agus
mathbhair. Dhimeadh feandume beag ag de
lag de fathaigheach ó dubhda agus sean bhean
da bhean agus fiam cad araon a bhí istig
roimhe. Bheannuigh i é dhoibh agus bheannuigeada
gan do. "Bhire sé do bheata go dtí aim
bhuit seo agaith an tíreanléid. Ba
Dhóigh liom gur cheais dom tú aithint
bhfeadar mé ar cheaire mé nár chear" arsa ch
gan "Ní hi t-aithe athá uam
cad eile cad athá uait a cuic d"apaig a
m go deor cuin. "Tá annsa se im
a fátha m aghaidh an agus cain agus claidheamh
gur fathaigheach ó dubhdn." "Ó arsaig
fathaigeach ó dúbda bhí lá agum agug
tabharfainn an claideamh ag go buis duit"
Dubaire is gam le ná fuighead a’ ceachtar
díobh a thabhaile do. Dubhaint fé go
robh mhic an bhurdáin
gcaitheadh agus a dh’fhághailt gan bhuidheacha
an méid ba maith len d'fhaghailt. Bhoir
ó thá tú ag dul comh gear an drar gan
óg mait an-claidheamh i ocuis ar crochad
anud beadh ag ceann an duipis." Dh’imhis
fé fad agus fuair sé an claidheamh
colur agus nuair a bhí an claidheach glua
aige d’iarr é fao fátha in aghaidh an agus cé
"áise amach s" arsa sí "Tá tú aguill n
ar an raga mé agus dtío góire
arsa agus é fin "mar a bhfaithe mé go meapé
anú as deocar dom é "tabhairt duit má
ml am a thugaim uam é má cuireann fá
feacht gcéad bliain caithteacht ar mo aogha
níor chá ar go gcuir fheadh sé dhen fadhgar
ar fad tú ach caithe me é dh’fháilt arsa
sa eo. Chuag cr feancu leag annsan
idtaobh fa fatha m aghaid an a cú mó go
raibh is sé mar sce aici dho. Nuair a bhí fios fásha
in agaidh an cúl agu an claideamh i gol
faithe aige bhe é ag imtheacht eus thar nais go
dtí ghean an méara agus nil aon air a bhuair
16
aobh mhic an bhairdachúirt
fé buille dá flaitín draoidheachta nár a eiríobh is
a ainm fa mh iomnd ar aguir guirbh é féinear
maighistir na cúirte agus ar ghaibh léithe. Dh’imhis é
cus agus tháinith sé thar nais abhaile go dtí
ingean an dhéana len a h-each agus len a
ghlaitin draoideachta le fios fátha m aghaidh an
gcúl agus le claidheamh i leis fathaitheach ó Dúd
dubhairt agus leis muain a tháinig i sé tharuaig
"Á us cuma be am gcleafaidhe ruad aca is
a fa sir lus cad déanfaid iocfacha
mé agadh an agus céil ná claidheamh agus Cuis leach
féin fao fatha m aghaid an i céil agus blaidhean
agus luis fathaigheach é Dúda anois aguir gheabha
tú mise le pógadh amear" arsa sí má
dhéimeann tú gach ao’ rud a pearfaidh
m’athair leach. bhfadar ná fuiginn é
dheamham a ingin Ó arsa sé sir léithe."
á ghobha tú" arsa a sin agus iúreocha buach
tú agus tabharfa me a olú gach éigha"
dhuit. "Má dhéanfad aoinne an t-athair
a fá amh maiden le gus ar feadh t sí lá bhí
a mghear le faghailt le pógad aige"
aobh mhait am bhurdach
Bhí sé ag ósta go maith leis an feadh na dtrí la
an ceagramadh lá bhuail an ingean i leith
chuige bhoil arsa sí leis "fé bhfuighe tú
muige le pófadh arsa sí cuifear mé féin
agus daréag ban choinneachta tho m tig mar
athá thíos ann fúd agur beidh lochta as ar
gcionn anáirde agus cuirfe sé trí puill dhéag
aná de sé már an lochta agus tabharfair
thuin agus seo ar an lochda annsan agus chuirfá
gus dfiacha a an dóréag ban choinnleachta agus
orrail ar méanfeanad a chur má do trína
puill agus ’ déanfa sé leat de mear a mbean
tú air gor bhí an ar bhean a caithe tú a
phéad" beidh mo mhéar a insúde dra is
agus rud beag den mbarra dhi. Bear ar an
méir a mbeidh an barra dhe agus abair le gor
Bí im Do bhean phóta. Deara sé leat
ann ar bogaint don mhéar ach abarr-me Teig
na bógfa tú den méar go mbriféar an clá
mar má bhogann tú den chici dh’fheacfe tú
mise go deo aris gach aon rud mar
a dubheirt i seos dubhaise ar feanbhuachaile
Todh air an bhurdáim
leis acht dubhairt é leas má bogfadh sé den
meir go mbrirfear an clár a bhí adtírra
chaitead an cháin a bhí rireadh fén bhog é
dhen mhéir. "Nuair a bhí an clár breiste
agus an oídhte teacht dubhaise ingean an
méara h- í mhic an bhudain "dhoil is
moir dúiún draon imiteacht amacht mar ta
é agus thud cur thige san oíche agus na
fein a lámhar agus bogfeimíd Cimin amach
agus fágfaimid an cúirt a fad aige fear agus
gear a bhean agus ba é an ainm a bhí ar a’
bhean ná gáinad dtogach na hoidhcha
dh’mthigheadar do agus bhíoda ag imetheacht
leo riam e coidhce go dtítháinig an dá
bhuille dheag na ló orta feach it dhiaid
arra in féachaint an bhfeachfeá aon
rud ag teacht in chún diaid. Dh’fheach é
in a dhiaidh ag choimaic sé mar bheadh dhá
é ag eiteallad i bhfad anáirde an aer a
im é m’achais a mo mhacha athá má
leanamhaint chun ann a meabhú ach in
Achfa fad fó dtan agus chunn" ar san agus bhuig
aodh mhic am bhuirdain"
Dhiompuit sé sa agus chait is ag eile amach
agus chuis é abhainn pompa ó talamh
go dtí an aer agus nuair a tháinigheadar go
dtí an abhain a bhfuighdis dul thóiriste
Dhera a ghráinne arraigh di geannéad
seo chuid do chomhatha na istriapaighe
ar thug tú leat an cúpáinín aoica"
Níor thug im arraith ráine." Bhoil
teigine fé na dhéim Dúnathigh gráinne fé aba
Sein. Ar maithit cú a tráinne arsa in
Dh’imthig me a tháinigh mé ar a i Chuaig
é ar go dea bríoghmhar mo go bhfuair
fé ce án a dhearam tríthe go bhfuair is
iad a leann amhaillt arúit." Bhíoda ag
am theacht leo riamh is caoche go dtí na da
bhuille dheag dar a mháireach feach is
dhiaid ar sa is dar dhéach. "Ó chúm
apa gcé mar bheadh da iacha ag teacht
bhfabh tú an ndé an ar indiu" "Ó ta
fead ag teacht tudin ait arsa in
Diompuach ó ear agus chaith sé uaithe
rud dá ghruaig agus déin go coill comh
13
aobh deic an bhurdáin
agus thuig anáirde ó thalamh go dtí an aer ná
fuighead an dá lacha góilt gpíche. Nuaira
tháinigeadar go dtí an choill "Ó" arsaig an
feanbhuachaill geo tuille de chomhathar
na istiriapaighe. An thug tú leat a
thuag bheag gheó imirtha" arsa s é le gearrainne
Níor thug araig ráimhe. "Bhocr teithe
fén a héin ar na é. Dhimthis Garáinne
Ar mthig tú a ainne" Dh’imthig mé as támair
mé" arsaig gráine. Do ghearra sé leig
go luat leis trid an gcoill agus dhean
fé ceann mute agus muair a bhí an
caran déanta thirithe acu dh’imthigheadair led
agus leanadar airis iad gen ba bhuille
Chéag dair má maireach dubaint i le h
Mhic an bhuidam feuchaint na dhiaid feuchain
an bhfeicfead i sé dada ag teacht na dhiaid
mdiu dh’fheach. Stim agra é mar
bheadh dá che cur in áirde ar fad an air
bhfad díol aby de ma mar a bhíodha iadé
na abh iadé "Ó fhead athá ag teacht indin
agus fear arsa sé. Dh’ir sa puaith sé car agus chaith i
aodh mhac chen bhurdáim
gribe dá ghruaig uaithe agus chuir sé fuabh
fuachaid rompa ar an air giú ó aer go
talamh na tré má raibh aon fúilt a’
chuigint acu ar ghóilt tríche. Nuann a
tháinigheadar go dtí é geo bhamead fear
ata. "Ó seo an tuille eile de
comhathar na istriapaighe arsa me" "Ó
imabha feadh arraig draimhiad agus as mór
an bérchéille atha ort a bheith a ceanamhaint
ar ao’ chor mair as mait athá fa agut pé
faid a' leanfa tu iúd go a déanfa
rud éigin a cu fomhat a topfaidh tú
i gcomhaide." "Imaite a feadar mach má
fuil an ceairt agut draig an gean lead
caradan abhaile agus n níor ceanadar a
fad iad Dh’imthug imic ar bhurdáin agus a
bhean agus mór tadadar mo gur chuada go
dtí cuuist agus deaghbhaile faraigheach Ó dubhda
pógad amsan iad agus nuair a bhíoda
péita tamall beag eadh chuimhaig ise gug
gheall ise dá macais gombheadh is fa
mbaile gear i gcion lá is bliain
aodh chuit an bhurdáin
Chuaid é go dtí lugain an Mhéara agur
dubhaist é léithe guir gheall é don a
mháthair go mbeadh sé fa mbaile má mhairfe
péi m ao’ char go raghad sé abhaile igiom
lá g bliamh le céal cuiche." "Ó geabhaime
arra in geabharmid dul agus failte agus
aghaimíd araon go dtí í. "Baigheadar iad
féin amuan agus d'fhágadar dú dá fean
rabhrach fathaigheach o dubhda agus a eanbhea
na adiaid. Nuair a chuadar leasmuaig do
dhora na cúirte bhuail agus buille den
caitú an lear clochte a bhí ann. Níor
luaithe a bhuaileadh am chloc mán sárith aodh
mar ar bhurdam domh beo bríogha agus bhe is
peamh aweol ón leac fiach apais mic
an bhurdach fin seae eile agus buail canaci
eile derthe." Dhobhuail i buille ar an tara
leach agus déiaig Ó aic an budan chuíó dú
leach comh beo bhfogha agus a bhí é agus an
Sid dtad bheire drithais anuith ’mic an
bhurdáin. "Tá aguma goiad ar ch is
din agus raghaimhid a gceagrair as abhaile
odh mhic an bhurdána
fiuchamt do mhathage" Dh’imthigheada leo
I mar a stadadar as níor chomhnuigheadar
gutháimigeadar abhaile go cuirt léi a
cheann agus níos aithin a mathair an bheis
a bhí imithiththe sé dó mó trí bh leanta ach
Dh’aitú nú go maith mhic a bhurdáin
Chuir sé fáilte roiche agus foc a bheire
dra tháir dubhain é agus i léithe annsan
guir finn í a bheann póca a bhí na fochaig
s mo me ann fáilte a chuir é roimhe
an mbear na cuis é rdúir a mach
soc fuig é agus óg d dheile de bhuirdan cuir
maireachtaint i fochair a mhathan agus dhean
Ó com faidhen agus d Ria méireann agus
dío faidhbhre." Dh’imthigheada leo iad féin
agus id mhic an bhudam agus níor stadadar
goin tháinigeadar go dtí cúire an Cleafaidhe
ruaidh agus fogfúis é agus ó adh aic an
bhudamh amuúd agus dimthis é faca agus
erthean a déana agus chuadar go dtí na
gciúirt féineach. Bhíodar an dealbh dul
Dh’iarfacht ar cuirt a mhearra agus mó
17
aodh mhic am bhundach
aithin am Méara na garainne a chuigint iad
agus dimthigheadar ar an a péirt uatha agus chuad
go dtí cúirt fachaigheach Ó dúbda agus
dhfanaden amu tamall ag ól ci ar abhaca
agus dhimigheadar thar nais arís agus bh
Dh’aitin granne a h-ingeam an tara do bhta
agus dhucht is í agus le meairt faobha
Ceamharfaireacht do mhealladar an teandhirea
agus do nugadair an agus cát don bheire mua
phóca agus maireadar go ubhach atach
go den fe a faoghail
"Tomá Cathail ón
geaiphobal.
Bhí anamha pósta ann tamall do bhlianta
ochoin agus fuair an bhean bág gach aon
bioche tar chis a bhean a bheith curtha eigheadh
an fear amach ag fiubhall ar sliabh a bhe
do mo trí mhilte ón aig. Dr uair a
mara bhean bán is beag péadar a dheireach