An Dá Chathal

fhad leis an chailligh agus na sisneacha leis. D'iarr sé uirthisaidhe
suas. Suidh, agus thug sé teinidh de na slisneacha faoi na gaithean.
Nuair a bhí an tols dheireannach ar shéala a bheith dóighe léia'
cuilceach amach ar a béal.
" donna thú" arsa'n teachtaire ma's iad slisneacha'n tsean
bhéid a chuir an thóir ort."
"Ó!" ar seisean, "ní iad slisneacha an tsean bháid ach
dócas na caillighe.
alas.
sith
t calaite
to
"
titce
th
coiotac chí chonnaill. baltacht beaghalach."
darst. Theanfaill. Chrón iochtaraigh
ana ar stadnarsadh ó domhuaill. mhícheaill.
seireo ar sise ann-nafeirr
Tár-chomaill. ..
do chobar síos i céal no ar a. Tamair, sbh.
a cathairr sonnte sheinnisin. Séan domhaill. n.
bos. bí seir ocota feirmeoir atá is a codh
i ndeite fear ann-nairfos ann.
sis agailuthar asis atosean-na éirsais. .
dochta í ar scéal na bli trasa athair.
seimisin domhaill ar an uair sin. Tó. a bí 'n a cionneith an uair sis
ann-rafeirrde i dtírt comaill.
"An dá cathal.
"
Bhí beirt fhear do'n ainm bháin 'na gcomhuaidhe 'sa' tir
thean
seo fad ó shoin. Cathal a b'ainn don de 'achan fhearacú bhí fear
acu bocht agus fear acu saidhbhir, agus bhaist ua daoinne na
daoinne Cathal mór ar an fhear saidhbhir, agus cathal óg ar
an fhear bhocht"
Bhí trí cinn chapall ag Cathal mór acht ní rabh ag Cathal óg acht
aon chapall amháin. Nuair a thainig an treaibhte 'n talamh chuaidh
cathal mór 'a threabhughadh, acht ní thiocfadh le Cadhal óg a dhath.
"a treabhughadh, ar nach rabh aige acht beidhitheach corr, agus
Bheigeann dó a ghabhail 'un margaidh le Cathal mór, agus badh
e an margadh a rinne siad le chéile, Cathal óg agus a chupall
aghabhail ar feadh sé lá na seachtmhainne chuig Cathal mór agus
Cathal mór agus a thrí cinn de chaille 'a theacht chuige-san
dia domhnaigh bíonn an chuid is féarr do'n mhargadh ag an fhear
saidhbhir igcomhuaidhe Chuaidh Cathal óg agus a chapall ar
maidin da luain chuig Cathal mór agus d'oibir sé dó go h-oidhche
sthairn agus thainig Cathal mór le na trí cinn de chaile
chuig Cathal óg ar maidin dia domhnaigh, agus chuaidh an dá
peire 'a treabhughadh i gciubhreann i cheis an bealaigh mhóir.
Bhí lá deas ann agus na slóighte ag tarrainge ar theach an
obail, agus 'acha'n duine ag deanamh ionghantais cá bhfuar
Cathal óg an dá phéire beidhitheach. Bhí beód mór ar chathal óg
é fhéin agus sgairteadh sé amach anois agus arís, "maith mo
cheo cupall
fadheireadh d'iarr cathal mór air gan sin a radh ní ba
mhó nó né go mbéadh daor air.
Ní fhuil agam-sa acht aon chapall amháin" ar seisean, "agus is lionnsa
an chuid eile.
ar dóige dubhairt Cathal óg nach n-abróchadh sé ní ba mhó é,
acht rinne sé dearmad agus an chead faifte eile a tháinig thart sguit,
cathal óg amach, "maith mo chuid capall. le sin thóg cathal mór
casúr a bhí aige ag tiomannt geanntrach 'sa' tsairigh. Bhuail sé
buille do'n chasúr ar chapall cathail óig eadar an dá chluais agus
thuit sé marbh i nái na bonn thug cathal mór leis a chuid
beidhatheach fhéin 'na bhaile agus d'fhág Cathal óg aga bor chaoineadh
agus ag mairgigh fa na chapall, acht mar dubhairt sé fhéin ní rabh
maith a bheith ag caoineadh fa bhainne dhóirtidhe. Tharraing sé amach
sgian póca agus d'fheann sé an capall. Chroch sé an tseithche anúirde
ar triomadh agus é cráidhte go leor fa na bhais.
Theathnóna chuir sé an tseithche isteach i mála, chaith an la ar
a ghualainn agus d'imthigh leis a' tarrainge ar an bhaile mhór Bhí
deire-lá ann sul ar imthigh sé agus bhí casan fada aige le gabhail,
"nacht bhí aithgheorra mhór fríd choillidh a bhí ann agus dar leis go
rachadh sé an aithghiorra agus chuaidh acht goidé a d'éirigh dó acht
a ghabhail ar seachrann 'sa choillidh agus bhí an oidhche dhubh ann
nuair a fuair sé fhad leis an bhealach mhór ar an taobh eile.
"agus smaointigh sé go mbéadh sé ró mhal le ghabhail 'na bhaile mhóir.
'no le pilleadh 'na' bhaile acht oiread agus dar leis go n-iarrfadh.
sé dídean na h-oidhche 'sa' chead teach a chasfaidh air í
Níorbh fhadana chuaidh sé go bhfacaidh sé teach mór ar fídh
an bhealaigh mhóir agus tharraing sé air. Chuaidh sé suas go dtí
an doras agus d'iarr fosgladh cinne bean a' toighe leath fhosglad
"arann doras, chuir a ceann amach agus d'fhiafruigh dó goidé a bhí
de dhiogbhail air dubhairt sé léithe gur mhaith leis fasgadh an toighe
'a fhághail go maidin "Ní fhuil fear a' toighe astoigh" ar sise "agus
ní thig liom-sa stroinnsear ar bith a thabhairt isteach agus
dhruid sí an doras a éadan.
Chuaidh sé thart i gcúl an toighe í rabh dallóg ar bith ar fhuinnee
na cistinibh, agus chonnaic sé bean a' toighe agus fear eile astoigh.
Bhí bárd bidh agus duighe leagta faobhta nach bhfacaidh Cathal bochta
leitheid ariamh. Bhí feoil pósta fíon spáinneach bradháin úira agus
tuirtiní mise, gan tracht ar mhuineacht eile, ar an tábla acu agus
saoil Cathal óg gus fear a' toighe a bhí astoigh agus go rabh an bhean
ag deanamholeais ar fhéin, acht chan sin mar bhí, acht bhí fear
muinnteardhad bhean a toighe 'n-a chléiseach mbaile atha chliach
agus bhí sé 'san bhaile ar cuairt agus ba mhaith leis a bhean
muinnteardha a feiceal sul a n-imthigheadh sé arais acht í
leigfeadh an eagla do a theacht a d'amharc uirthi, go dtí go gcualaith
sé go rabh fear a' toighe ar shiubhal as baile, nó bhí fuath mí
nadartha ag fear a' toighe ar chléirigh agus sin mar bhí an cas.
Bhí Cathal óg ag amharc isteach ar an bheirt a bhí ag ithe.
agus ag ól agus uisge le na chúr fhéin le cíocras, 'nuair a chualaidh
sé tro marcaigh ag tarrainge air, agus cé a bhí ann acht fear a
thoighe. Nuair a thainig sé fhad le Cathal d'fhiafruigh sé dó goidé a
Bhí sé 'a dhéanamh annsin, agus d'innis sé dó ar d'innis mise
taobh-se "geobhaidh tú áit annseo cin agus fáila arsa feara
toighe" agus grui le bithe sul a dteighidh tú i luighe."
Nuair a chualaidh bean a' toighe an maighistear ag cainnt amuig
'fheagail sí córtha a bhí i dtaobh a' toighe agus d'iarrsí ar an cléireach
ghabhail isteach ann agus chuaidh, agus a sháit eaga air béidhtigh sí an
biadh ón bhórd agus chuir isteach i bprios é, agus ní rabh ann achte
rabh 'acha'n chineal i leath-taobh aici nuair a thainig fear a' toighe agus
Cathal óg isteach. Bhí luthgháir mhór uirthi romhe fear a' toighe ma
b'fhíor duithe fhéin, agus thug isteach mas bhrochain agus canna bainne
chuige fhéin agus chuig Catal óg. Thoisigh fear a' toighe 'a ithe go
h-ainirneach, mar bhí ocras air, acht bhí Cathal óg ag maointiughadh
ar an bhiadh mhaith a chonnaic sé ar an bhór ag bean a' toighe agus
ag an chléireach agus ní rabh toil do'n bhrochan aige. D'fhág sé an
mhala a rabh an tseithche ann fao'n tábla agus chuir sé a bheóg í
mullach an mhala agus bhain gciúrasgnach as an tseithche.
"Caidé tá 'san mhála leat" arsa fear a' toighe le cathall
"Tá síogaidhe 'san mhla arsa cathal "agus nífhuil rud ar bith mor
aige le deanamh agus chuir sé a chos ar an mhála arais agus
bhain gliúrasgach as.
"caidé tá sé 'a rádh anois" arsa fear a' toighe s
"deir sé go bhfuil feoil agus iasg agus tuirtíní milse agusfíon
'sa' phrios, a d'órduigh seisean fár gcoinne a's gan muid a bheith
ag ithe an bhrochain ar chor ar bith," arsa cathal
Chuaidh fear a' toighe go dtí an príos agus fuair sé feoil, iasg
tuirtíní milse, agus trí bhuideal fíonna Thug leis iad agus chuir.
ar an bhórd iadh, agus d'ith sé fhéin agus cathal óg a séith luigh
fear a' toighe leis an fhíonn nuair a bhí sé le fághail comh so ghuaide
chomh
aige, agus íorbh fhada go rabh se go súgach.
an dtiocfadh leis an tsiogaidhe an diabhal 'a thabhairt lathair,
arsa fear a' toighe
"cinnte" arsa cathalóg, agus bháigh sé an mála arais.
"Caidé adeir sé anois" arsa fear a' toighe t
"eir sé go bhfuil a' dtabhal chosamhail le cléireach agus go bhfuil
eagla air nach dtiocfadh leat amharc air," arsa cathal óg
"Tá uchtach mhaith anois agam" arsa fear a' toighe abai leis é 'a
thabhairt 'un saigh"
Chuir achal a chos ar an mhala arais agus bhain tuilleadh trop as.
"Caidé adeir sé anois" arsa fear a' toighe
"eir sé go bhfuil an dtabhal astoigh 'san chortha agus tú a bheith
faithchilleach agus gan é a leigit amach, nó go ndéanfadh sé ole" arsa cathal
Chuaidh fear a' toighe anonn go dtí an córtha thóg sé an clár giota
beag agus d'amharc sé isteach buineadh béil as agus dhuid sé an
córta arais go tafaidh Bhí fios agam gcomhuaidhe go rabh na cléirigh cosmhail
leis a' diabhal no ní thiocfadh liom ariamh amharc ar aon fhear acu ar seisean,
"Cha mhéad a bhéas tú 'a iarraidh ar an tsíogaidhe sin" arsa fear a' toighe
"Ó níor mhaith loin sgaradh leis ar airead ar bith" arsa cathal.
béarfaidh mé lán mla óir duit ar a shonn" arsa fear a' toighe.
"Maise is doiligh lion do dhuileughadh, nó chrutuigh tú fhéin go maith domhra
Nuair a bhí mé amuigh ar a' tsráid agus gan áit agan a leagfain mo
cheann, agus bíodh sé agat" arsa cathal óg.
íon fear a' toighe lade ór agus thug do catal é, agus anns
pipear cíos ar 'sear Bhí na teannantaidh uilig go n-an
mhaithdó fa dheireadh fuair a' t-athair bás agus fuair a mach
isteach 'n a áit, agus bhí athas mór ar na teanantaidh
uilig
Bhí sé annsin ag tógail a' chíos agus 'acha'n rud a'
ghabhail ar aghaidh go maith go dtí gur chualaidh sé tracht ar
a bhí
chailín óg dóigheamhail, ag meighre Cho chorcaigh. Ní rabh duine ar bith
ábalta cluithche cárta a bhaint duithe, agus bhí seacht saidbhreas
déanta aici ortha dubhairt arla óg bhinn 'n cadáin le na
mhathair go rachadh sé go mbéadh cluithche aige leis a' chaillin dhiarr
a mhathair air gan a ghabhail, nó go mbéadh sé tuireach duithe.
acht ní rabh gar a bheith leis chaithfeadh sé aghabhail
D'imthigh sé fhéin agus a bhuachaill go rabh se
beighre coida chorcaigh. Nuair a fuair siad a ndinnear,
shuidh siad isteach ag 'n tábla ag mirt. Thainig a' cailín óg
agus suidh sí isteach ag na thaobh-san, agus thúsaigh an mirt.
Chúsaigh sise 'a bhaint an airgid. mhair siad mar sin trí
"Tá ag mirt go rabh meoiseogal óir agus airgid bainnte
aicí dh. Bhí ionghantas ór uirth-se ca rabh sé a' fághail
an airgid nó ní rab bhocsa no mála leis agus ní rabhaige
i gcomhuaidhe acht a lámh a chur ann a phóca agus a'
peasan fhosgladh.
Chuaidh sí annsar sean dall a bhí ar an bhaile, agus
d'innis dó go rabh fear ionghantach ais le cupla lá, nach
rabh mla no bocsa leis agus go rabh maoisio éir agus
antór chuil Cathal lór bealtadh de thóin an fighin, agus thug do'n
teachtaire é, agus nuair a bhí an t-ór tomhaiste ag Cathal óg, chuir sé
an pigin 'na' bhaile arais, acht ghreamuig bonn óir de thóin an phighin
agus níorbh 'fhada go dtainig Cathal ór chuig Cathal óg agus gur fhifrigh
sé dó cén áit a bhfuair sé anthór.
"díol mé seithche 'n chapaill ar an bhaile mhór agus fuair mé lán mála
de ór ar a shonn" arsa cathal óg.
D'imthigh Cathal mór 'na bhaile fa dheifre mharbh sé capall de na chuid
fhéin, d'fheann sé é agus d'imthigh 'na bhaile mhóir leis a' tseithche comh
gasta agus thiocfidh leis shiubhal sé aníos agus síos fríd an bhaile.
ag sgairtigh amach fean-árd a chinn t "Cé a bhéarfas lán mla dór
domh ar an tseithcheseot
Chuinnigh greasama 'n bhaile fa dtaobh de Cathal mhór bhain daobh a
gcuid apín leathair agus ní rabh ann acht é a ba luaithe a gheobhadh buile.
air gur ruaigh siad amach as an bhaile mhór é. Thug Cathal mhór iarraidh
ar a bhaile fhéin agus a chraidhe lín dioghaltais agus é ag mionnughadh go
béadh deor ar Cathal óg
Bhí a mhathair mhór astoigh ag Cathal óg bhuail tolgan thinnis í agus fuar
sí bás bhí sé buadhartha fa dtaobh duithe thug sé leis ach as an
tseora í agus chuir i luighe ann a leabaidh fhéin 'sa chistinnigh í chuir
teinidh mhaith síos agus chuaidh sé fhéin i luighe sa tseomra agus é ag
dúil go n-éireochadh a mhathair mhór beo arais anuair a gheobhadh sí annteas
Níorbh fhada go dtáinig Cathal mór isteach agus tuag leis ann a lámh
Sí sé gurbh é Cathal óg a bhí 'na luighe leabaidh na cistinbh thug
sé ashean bhuile do'n tuaigh déaduine a bhí 'sa leabaidh agus dubhairt sé
"chá bíonn tú a' babháreacht orm-sa bíos fuide agus bhí léin a' dorais agi
D'éirigh Cathal óg nuair a chualaidh sé an tror agus d'amharc sé ar a
mhathair mhór agus dubhairt sé léithe gur mhaith duithe go rabh sí marbh, nó acht
go bé go rabh shgo mairbhfeadh Cathal mórí chuir cathal óg a
capall 'sa' charr agus thug leis a mhathair mhór a' tarrainge ar a' roilig go
gcuireadh sé í. Bhí casan fada aige le ghabhail agus le bánughadh an lae
Thainig sé go dtí teach tabhairne a bhí i chois an bhealaigh mhóir, agus
dar leis go mbéadh ghloine uige bheatha aige a chuirfeadh sioradh ann d'fhá
sé a mhathair mhór 'na suidhe sa charr agus gan morán taca léithe agus
chuaidh sé fhéin isteach go teach na tabhairne, agus d'iarr sé ghloie do'n uisge
bheatha a b'fhéarr a bhí sa teach, agus gome fíon de na mhathair mhóirt
fuair sé sin agus chuaidh fear na tabhairne annach le oinne an fhíonna
chuig an bhean a bhí 'na suidhe 'sa charr.
seo ghlome fíonn a chuir do na chugat" arsa fear na thabhairne léithe, acht
níor labhair sí.
"Tá sí bodhar arsa Cathal óg "labhair go h-árd léithe.
Sgairt sé sean-árd a chinn léithe an dara nuair agus an
triomhadh 'nuair acht sin a rabh ar a shan aige. Thainig feargar fear.
na tabhairne agus chaith sé gloinne an fhíonna eadar a' dá shúil ar an
tsean-mha agus thuit sí siar 'sa charr léin cathal óg amach
agus fuair greim brollaigh ar fhéarr a thabhairne
mharbh tú mo mhathair mhór" ar seisean "agus béidh daorort."
gheobhaidh mise crochta thú.
Da déan sin" arsa fear na tabhairne, agus bhéarfaidh mé lán
lade ór duit, agus cuirfidh mé fhéin an tsean bhean 's coiligh
aigig agus ní béidh fhios ag aon duine a dhath fa dtaobh de."
daith go leor" arsa Cathal óg tabhair domha' t-ór."
Thug fear na tabhairne lán mála de ór de catal óg agus il sé 'na'
bhaile Chuir sé teachtaire chuig Cathal mór ag iarraidh 'nathomhaisfeadh
an thíordó, acht ní tabharfadh cathal mhór a' sin d'n teachtairt Thainge
fhéin go bhfeicfeadh sé an rab Cathal óg beo, no sí sé gur mharbh sé é
an oidhche roimhe sin agus nuair a thainig sé 'un toighe 'sé an chead uid a
Dubhairt sé 'nó ar mharbh annse thusa aréirt."
"Ní mé a mharbh tú acht mo mhathair mhór arsa cathal óg.
"Agus cá bhfuair tú an t-ór" arsa cathal mór t
cor
"Thug mé an 'na' bhaile mhóir, agus dhíol mé le doctúir é, agus fuair
an lán málade ór ar a shin" arsa cathal óg.
Bhí a mhathair mhór fhéin astoigh ag Cathal mhór agus d'imthigh sé 'na bhaile
an méid a bhí ann a chnáine, agus mharbh sé í thug sé leis 'na bhaile
mhóir, chuaidh isteach chuig doctúr agus d'fhiafrigh dó ca mhéad a bhéarfadh
sé ch
Cha n-uair a fuair sí bás" arsa'n dochtúirt
"Ó! a sí éir" ar seisean "Inn a mharbh mé í."
"Bhí ar shiubhal nó gheobhaidh mé crochtatú" arsa'n dochtúir.
D'imthigh Cathal mór a' teiceadh agus ba mhaith a' reathaidhe é agus níor
stad sé go rabh sé 'sa' bhaile agus a inntinn déanta suas aige nach béadh
cathal óg a' bubhéireacht air ní b'fhuide Thug sé la leis agus chuaidh go
teach cathail óig fuair sé greim ar chathal, chuir isteach 'sa mhála é
cheangal seang ar bhéal a' mhála, chaith a' mála ar a ghualainn, agus
D'imthigh leis a' tarraingear an abhainn go dtí go mbéithfeadh sé é bhí
Theach obail i cheis an bhealaigh mhóir fa ghiota de'n abhainn, agus nuair a
Bhí cathal mór ag gabhail thart le teach an phobail, chualaidh sé na iarrgan
léagháin a' cinn agus dar leis go rachfadh sé isteach maladhéisteacht leis
a' cheol. D'fhág sé an la a rabh Cathal óg astoigh ann arthabh an
bhealaigh mhóir agus chuaidh isteach Níorbh fhada go dtainig buachail bó
thart agus faifte eallaigh leis. Thealtuidh ceann do'n eallach ar a' mhála
agus sgairt Cathal óg amach na baineadh duine ar bith domha, no tá
mé ag gabhail 'na bhflaitheas.
"ach méanair duit" arsa'n buachaill, nó tá nise ag iarraidh a ghabhail 'na
bhflaitheas le fada agus sháruigh orm'a ghabhail anfad sin go fóill.
leig miseamach as an mhála agus gabh fhéin isteach ain mháit agus is
goirid go rabh tú 'na flaithis" arsa cathal óg.
Sgaoil a' buachaill an tseang do'n mhála, leig Cathal amach agus chuaidh é
fhéin isteach ann a áit Cheangal Cathal a' tsreang ar bhéal a' mhíle agus
thiomain a' teallach leis. Nuair a thainig Cathal mhór amach as teach an
dobail, chuir sé an mála ar a ghualainn agus níor stad sé go rabh sé ag
an abhainn agus chaith sé an míla amach i lár na n-abhanna.
"achathail sig béidh tú suamhneach go leór fafeasta ar'seisean, agus
silsé ag tarraingt ar an bhaile, acht níorb'fhada a chuaidh sé gur casadh.
Cathal óg air agus faifte eallaigh leis.
"Nó ar bháith mise thú ar ball" arsa cathal mhór leist
"Bháith cinnte" arsa cathal óg agus goidé mar fuairtú theacht annseo" arsa
Cathal mhór 'nnseochaidh mé sin duit" ar seisean "uair a chaith
tú mise amach 'san abhainn, chuaidh mé síos go gréal agus bhí an
cailín óg a ba deise a chonnaic mé ariam annsin romhain. Chear sí
éadaradhá lámh mé agus chuir éad míle fáile romhan 'un domhain sífhad.
Thug sí duithche mhór thalaim agus faifte ealaig domh agus dubhairt sí lioin go
rabh fairte eile eallaigh mle ní b'fhuide síos an abhainn agus go rabh cead
agam iad a thabhairt lionn fosta agus mar tá corradh mhór 'san abhainn.
thainig mé an bealach seo gheall ar a ghabhal an aithghiorra
"Do bharamhail da mbinnse síos an bhfuighn fhéin duithee thalamh agus fairte
eallaigh" arsa cathal mhórt.
"Geobhaidh cinnte agus ba bhuidhe bocht leobhtha thea fheiceal" arsa cathalóg
Chuir mise isteach 'sa mhla agus caith'san abhainn mé" arsa cathal mór.
"Ó'ní bhéinn-se ábalta tú a iomear go dtí anabhainn arsacathalóg, acht a
shiublanntú fhéin go dtí ann abhainn, agus agabhail isteach 'sa mhala ceangalaid
ceangeóchaidh mé béal a' mhíla agus caithfidh mé amach 'san abhainntharluthal óg
"Bhal, dhéafaidh mé sin" arsa cathal mór, "agus cuir thusa cloch'sa mhála a
bhéarfas go tóinge gasta mé.
"aith go leor" arsa cathal óg agus shiubhal an bheirt leo go dtí ann abhainn.
Chuaidh Cathal mhór isteach 'san mhála agus chur Cathal óg cloch mhór throm isteach
ann a chuideachta, ceangal seang maith láidir ar bhéal a' mhala agus chaith
amach 'san abhainn é. Thug Cathal óg cúl a chin leis agus thioman a chuid
eallaigh 'na' bhaile, acht ní thaing Cathal mhór arais le cunntas a thabhairt
do cathal óg goidé a d'éirigh dó nuair a chuaidh sé go dtían domhan
nochtarach.
sa.