Gadaí Dubh Ua Dubhagain

Gadaidhe Dubh a Dubhagair
"Bhí sí i beat amháin ann agus bhí triúr mac aige
fuair a bhean bás agus nuair a fuair, chuir se ar shiubhal na
mic ina n-áit choimhthigheach ar shiubhal uadh le iad
a thógail agus foghluim agus achan seórt a thóirt dófa a ba chóir
a thóirt dófa ach go mbéad siad mór. Well pósadh é aras
agus bhí - agus nuair a pósadh é bhí beann - a' bhean abhí
aige annsin; a' bhairtíoghan a bhí aige bhí sí a' siubhal
thart i gcómhnú ach cha rabh'n duine aige a'n duine cloinn
acu. Bhí sí'n lá amháin a' siubhal aníos ó'n teach mhór agus
bhí cailleach na gcearc ag gul thart agus thuit agus
slippail sí agus thuit
"Ó maise briseadh do mhuineal agat" arsa cailleach
na gcearc.
Ghlac sí age mór cionns go ndeirfeadh cailleach na
gcearc sin léihi agus d'fhiaffruigh sí duithi cad chuige ar
dhuirt sí sin léihi nó goidé'n croidhe abhí aici a leihéidís
sin a rádh léihi-san agus í na bhairíoghan
"Da mbéadh fhios agat" adeir sí "Cad chuige a dhúirt mise "
sin leat" adeir sí "Cha bheiththea a rádh a dhath liom. Tá
maith a' toighe móir uilig ag imtheacht uaitse" adeir sí "agus chan
fhuil fhios agat a dhath fa dtaobh dó. Bhí'n sí pósta" adeir sí
"Sul ar posadh ortsa é agus tá triúr mac aige ar shiubhal
in áit eile a dtógail agus tá achan seórt a bhfuil maith"
'sa teach mór ag gul chuca agus níl fhios agat a dhath fa
dtaobh dó"
Bhí brón mór uirthi nuair a chualaidh sí seo agus fuaidh
sí agus - fuaidh sí chuig an sí annsin agus d'fhiaffruigh sí
dó an rabh seo for. Dúirt a' sí léihi go rabh agus bhí
brón mór uirthi cionnus nachar innis a' sí duithi in
am go rabh triúr mac aige le é iad a thóirt na
bhaile agus go mbéadh am maith acu fhéin agus ag an triúr
buachaill óga fa'n teach níos fheárr nó iad a bheith
leófa fhéin
Bhí go maith 's cha rabh go h-ole. Thug a' sí 'steach
duithi agus chuir sé fa choinne na mbuachaill óga a
a chlann agus thug na bhaile iad. Ach nuair a thainic siad 'na
é bhaile, bhí siad ag gul thart fa'n áit tamallt agus thoisigh
sí a glacann fuath dófa annsin agus d'fhiaffruigh sí do
chailleach na gcearc goidé b'fhearr duithi a dheánú.
"Níl rud a' bith a b'fhearr duit a dheánú" adeir sí "Nó
cluiche cártaí a imirt leófa agus cib ar bith - nuair a
bhuinfea an chuiche uafa" adeir sí "Buinfe tú orthu cuirfe
tú faoi gheasa iad agus iad a chur ar shiubhal ait eicinnt"
"Duirt sí - d'imthigh - bhí réidh- d'imthigh sí agus
thoisigh sí agus dúirt sí leis an fhear - leófa go
gcaithfead síad cluiche cártaí a imirt léihi-san agus da
mbuinfead sí'n cluiche cartaí orthu go gcuirfead
sí iad ina leihéid seo áit. Char ainmnigh sí ca h-áit agus
da mbuinfead siadsan uirthi-san go dtiocfadh leófa agus
san a' rud céadhna a dheánú léihi-san
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc d'imir sí'n cheud
chluiche leis an fhear is oine agus nuair a d'imi sí - an
cluiche imiste, bhuin sí'n cluiche ar an fhear is sine.
Chuir sí é faoi gheasaibh le gul fa choinne na stead a
"Bell agus iad a thóirt chuici-san. D'imir sí'n cluiche leis"
a darna fear agus bhuin sí'n cluiche ar a' darna fear
agus chuir sí eisean faoi gheasaibh ar sise gul fa choinne 'na
"Stead a Bell agus é thóirt chuici-san. D'imir sí fhéin
agus a' fear ag annsin a cluiche agus bhuin a' fear óg a'
cluiche uirthi agus thiocfadh léihi annsin - leisean
annsin rud ar bith a dheánú léihi agus í chur ait ar
bith. Duirt sé léihi annsin cib ar bith d'eireochadh.
dona thruir dearthaireacha go n-eireochadh'n rud
céadhna dó-san agus go rachad sé leófa lena bheirt
dearthaireacha ait a bith a siad ag gul. Da
dtiocfad siad arais go dtiocfad seisean arais agus mur dtiocfad
siadsan arais nach dtiocfadh seisean arais.
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc. Dúirt sé go gcaithfead sí
gul suas ar a' t-simleóir ab aoirde ar a teach agus a bheith beó.
annsin ar bhucaid uisce agus ar shopóg coirce ach go
bhillfead siadsan arais. Bhí sin amhlaidh 'eigean duithi.
sin a dheánú. D'imthigh na tú ghaiscidheach aga annsin agus
shiubhal siad leófa agus bhí siad a' siubhal tamallt maith agus casadh
dófa seanduine a ngoiread siad a' Gadaidhe Dubh a
Dubhagain dó agus bhí'n bheirt acu, bhí siad a' siubhal leófa agus
d'fhiaffruigh'n Gadaidhe Dubh dófa nuair a chonnaic sé 'na
trú buachaillí galanta a bhí ionntu cé h-iad nó cerbh as
iad nó ca rabh siad ag gul. D'innis siad dó go rabh -
gur trí mhac sí a bhí ionntu agus go rabh leas-mháthair
acu agus go rabh fuath pion fuidheach agus aici orthu agus go dt
sí orthu cluiche cártaí a imirt léihi agus gur chuir sí iad faoi
gheasaibh le gul fa choinne na sead a' Bell.
"Ah well" ar seisean "Tá mise indéidh na bhead a' Well" ar seisean "Le fiche
bliain" ar seisean "agus cha dtig liom gul a gcómhair" ar seisean "Níl an duine
ariamh a deachaidh annsin" ar seisean "Fuairtheas greim air nar
cuireadh un báis. Ach is cuma" ar seisean "Goidé'n dóigh a bhfuil sé
ar seisean "Tá oiread dúl agam ionnaibh" ar seisean "Na tú ghaiscidheach
óga at' ionnaibh" ar seisean "agus nach bhfuil dúl agam" ar seisean "Gan a
dul libh"
D'imthigh'n ceathrar acu agus shiubhal siad leófa a'
tarraint ar na stead a sells. Well anois sul a dtainic
siad fa sheacht míle do'n áit mhoithigh'n beath na bhead a
"Sell mhoithigh siad iad a' teacht agus ringáil sí na belle agus níl
an áit fa sheacht míle sguareailte thart óun nach
acluinfidhe iad a ringail nuair a ringalochad siad
Chuir a' fear mór a rabh a sread a' bells aige, chuir sé amach
dósan. Ss anois" ar sise "Toiseocha mé - tá mé ag gul a
nse ann scéil seo duit -
Bhí mé heat amháin a' siubhall" ar seisean "Tríd - ag coillidh
chonnaic mé teach ann.
Chonnaic sé teach ins a' choillidh agus tharraing mé ar
d' teach. Nuair a thainic ne isteach 'nn toighe bhí bean 'na
Shuidhe 'stuigh 'sa teach agus bhí tachrán aici ar a glúin agus
bhí sí caoineadh léihi agus bhí ocras orm fosta agus d'fhiaffruigh
me duithi an dtiocfadh léihi a dhath a thóirt damh le
-ithe. Rinn sí éidh mo chuid damh agus thug sí damh é agus
d'innis sí damh gur seo tachrán a thug a' fathach
isteach chuici agus gur iarr sé uirthi é mharbhí agus é bhruith
dósan go bhfuighead sé é le h-ithe. Bhí go maith 's cha
rabh go h-olc. Well" adeir se "cha mhuirfear go foill é" ar seisean "Caithfe
muid rud éicinnt a é ihirt oiriú agus le é shábháil. Tór
damhsa an tachrán" ar seisean "agus cuirfe mise'n tachrán as a'
chasan
Ach sul a dtug sé leis a' tachrán thug sé 'steach muc
bheag agus thoisigh se agus mharbh sé'n mhuc agus sgríb sé suas í agus
d'fhág sé í réidh le cur síos fa choinne cuid an fhathach
Nuair a thainic a' - ach d'imthig sé agus ghearr sé'n mhéur
bheag do'n tachrán ar chruth agus da sílfeadh'n fathach nach
b-é'n tachrán a bhí ann go bhfeicfead sé marc eicinnt le
rádh gurb é'n tachrán a bhí ann agus chuir siad a' mhéur i
gcuideachta an mhuc agus chuir síos an mhéur bheag Bhí siad
- mhoithigh siad annsin - d'fhág sé'n tachrán amuigh i
bhfolach annsin ins a' choillidh agus tamall na dhéidh.
mhoithigh siad a' fathach a' teacht agus nuair a mhoithigh siad
a' teacht a' snoreáil agus a' gruntáil é agus a' búirfigh é agus
achan - leighead sé achan bhroim as fosta nuair a bhí
sé a' teacht agus bhí siad ag éisteacht lena chuid bioinnigh
sul a dtainic sé fa mhíle do'n teach agus thainic siad isteach
annsin ach go dtainic sé go dtigidh'n teach ach nuair a
mhoithigh sise é teacht
"Ó imthigh thusa agus buin duit do chuid eudaigh go tapaidh
a chailleach" adeir sí "agus luighe thíos fríd na cuir atá thíos ina
a' teach sin thíos" adeir sí "Nó ma gheobhann sé thú beó annsean
muirfe sé thú ar a' bhomaite no marbhann sé achan
duine a dtarann do chómhair a toighe"
Bhí go maith 's cha rabh go h-olc beigean do'n Ghadaidhe
Dubh ó Dubhagain gul síos agus a' t-éudach a bhuint dó agus é"
luighe thíos ar a bhéal agus ar a shróin fríd a chuid eile
dona bh cuir. Thainic a fathach isteach agus nuair a
thainic sé isteach.
oithighim boladh ineannach" ar seisean "Istuigh annseo
"Ó cha dtainic a'n duine isteach ó shoin" adeir sí
"Well mur dtainic" ar seisean "Tá'n foladh ann
Ach seo a chuid bhí sé léidh agus thoisigh sé ag ithe leis
a chuid. Ach bhí sé ag ithe ach dúirt sé léihi
"Tá eagla orm" ar seisean léihi. Nach b'é'n tachrán atá annse
agat go béin-rud éicinnt eile atá ann
"Ó seadh" adeir sí
Thonntuigh sí suas a' tachrán agus - ach gur theistean
'n mhéur bheag dó annsin nuair a chonnaic sé'n mhéus
bheag, chréid sé annsin í. Nuair a bhí - d'ith sé'n mhuc
- cha rabh a sháith ithte aige. Thug sé leis a scian
mhór annsin agus fuaidh sé síos fríd 'na cuir ag cuart
d'fághail giota do dhuine dona daoine marbha annsin
le nósú le chois a' chuid eile le cois a' méid 's d'ith se
"A' cheud duine - shiubhal sé thart orthu agus cha rabh
siad no-mhaith ach go dtainic se fhad leis a'
dadaidhe Dubh la. Dubhagainn a' duine bocht agus d'imthigh
sé agus ghearr sé seice mór dona thóin amach dó agus thug
leis suas é agus níos é agus d'ith slám a' tóna do'n Ghadaidhe
"Dubh ua Dubhagain annsin agus bhí a sháith idhte annsin aige
Luighe sé siar ina chaithir mhór annsin agus thoisigh a'
t-srannfach mhór aige mar bhéadh tóirneach ann
agus bhithear ag éisteacht sa Dómhain. Thoir leis 'na
chodhladh. Cómh luath agus fuair a' Gadaidhe Dubh a
Dubhagain annsin é 'na chodhladh bhí dhá spear
aige agus thainic sé aníos le dhá spear an fhathach agus
dhinn sé'n dá spear isteach sa teinidh agus nuair a
stuigh
bhí'n dá spear 'sa teinidh aige ach go rabh siad
dearg i gceart dhinn sé isteach é i síl amháin agus dhinn
sé isteach ina an fhathach é agus thonntuigh sé'n
t-súl mhór amach as agus cha rabh súil a bith annsin
aige agus ar shiubhal leis a' Ghadaidhe subh annsin agus leis a'
bhean ar shiubhal leis an fhathach 'na ndéidh. Bhí
fáinne aige agus nuair a chaithead sé'n fáinne i gcómhnui
cib ar bith ait a luighfeadh'n fáinne scairteochad sé
leis agus bheireadh'n fáinne feagair air. Ach chaith sé
cheud uair é agus d'fhiaffruigh sé dó ca rabh sé. Dúirt sé
go rabh sé fa ghiota dófa anois. Ach ar ndóighe ruth
sé agus fuair sé arais é agus chaith sé'n fáinne arais agus scairt"
sé annsin lin
"Tá mé chóir a bheith ag a dtaobh anois" adeir sí "a fáinne
eith sé agus fuair sé arais é agus chaith sé 'na tríomhadh
leat é. Ach na triomhadh heat a chaith sé'n fáinne"
ce
áit ar luighe sé ach ar ladhar bheag a
fhadaidhe Dubh da Dubhagain agus go h-ádhmhaill
dófa bhí siad 'na rith thart ag taobh doch mór síos ar
a' Mheall Mhór 'san am agus ar ndóighe ag gul siar
taobh a' doch mór dófa a' tarraint siar ar bhun na
h-innise nó chan ar bhun na h-onnine ach ar
mhuride hole ar ndóighe annsin bheir sé ar a scian
tharraing sé ais
i agus gheárr sé'n ladhar bheag dó
mhair"
fhéin agus chaith sé'n bheag agus a' fáinne amach.
lárr a' Loch mór agus thainic a' boc anall annsin
Scairt se dó ca rabh sé anois"
"Tá me annseo" ar seisean "Ar a' ladhar i gcómhnui
léim sé amach sa loch a' tóirt iarraidh air agus a
deacha sé ach ar ndóighe báitheadh at wannst
annsin é. Bhí sé 'na luighe sa loch. Thoisigh'n
bhub - bhub-bhub - bhub aige nuair a bhithear a
bháitheadh agus báitheadh é.
D'imthigh siadsan annsin agus fuair siad clearáilte. Well
"Sin a' scéal atá mé innse fa dtaobh do'n fhear óg sé
Ach bhí seanbhean 'na shuidhe 'sa chlúdaigh agus bhí sí ag
éisteacht i gcómhnúí leis a' scéal. Ma bhí, bhí sí ag
caoineadh i rith an am. D'eirigh sí anuas nuair
a bhí'n scéal innsiste aige agus fuair sí greim láimhe ar
a' Ghadaidhe Dubh Ua Dubhagain.
"Anois" adeir sí "Sin a scéal is fíora a h-innseadh ariamh" adeir sí
Mise'n bhean" adeir sí " ons a' teach" adeir sí "A rabh'n tachrán
agam - a rabh'n fathach - a d'iarr
orm a bhruith duithi agus sin a' tachran" adeir sí " maighistir
atá ar a stead a' Bells annseo" adeir sí agus a' breith ar a'
mhéur.
"Sin a mhéir" adeir sí "A gheárr sé dó - a gheann tú dó agus e"
chuir mé isteach i gcuideachta na muice-bhruith mé"
dó"
"agus bhuin mé fhéin a' bhróg damh" adeir a' Gadaidhe Dubh agus
theistean mé 'n ladhar bheag dófa a gheárr me fhéin
damh fhéin agus a chaith mé amach sa loch."
"Anois" ar seisean "Gheobha tú'n stead a Bells agus ceithe beithigh le
gul na bhaile agus nuair a landailfa tú 'sa bhaile" ar seisean "agu
rachas ach an seórt i gceart. pillfe sibh agamsa agus
fannocha sibh agam rith mbur saoil"
Ach chan sin uilig é. Nuair a bhí siad a' tarraint ar
a teach, bhí sise ar bharr nó ar bhárr a' toighe
bárr i rith an am agus nuair a mhoithigh siad iad a'
teacht leis a' steed a' Bell léim sí anuas do
mhullach a' toighe ar iochtar ar a' t-sráid agus
uinneadh spiontagai beaga ar a' t-sraid duith
cuireadh'n dá shul mhór amach as a' claigeann
ar fad. Thug siad leófa agus chaith siad isteach ina
mbocsa í agus chuir siad síos ina bpoll sa ghárrthad
agus deonn a rabh aird ó'n lá sin go dtigidh'n lá
niu uirthi. Anois bhí mé leófa i rith an am
readh t